`Hebben ze dan geen condooms in Ethiopië?'

Theater is een manier om aids in Afrika bespreekbaar te maken. Ethiopiërs leren de dramatechnieken op Nederlandse middelbare scholen.

,,Ik ben een moordenaar! Ik doe wat ik moet doen! Als je mij tegenkomt, neem ik neem mijn taak serieus.'' Hier spreekt het aids-virus hiv, gepersonifieerd door Gohnesh Mesfin. Zij is is een van de vier Ethiopische aids-bestrijders die gisteren op de Christelijke Scholengemeenschap Beilen (Drenthe) met een aantal korte stukjes theater voorlichting gaven over aids in ontwikkelingslanden.

In de eerste sketch heeft de dochter van een voorheen gelukkig gezin hiv opgelopen. Haar vader erkent haar niet meer als zijn kind, omdat nu duidelijk is dat zij geen maagd meer is. De leerlingen van de twee vmbo-klassen die in de overblijfruimte verzameld zijn, reageren geschokt. Dat iemand van hun eigen leeftijd met hiv of aids van haar ouders geen steun, maar juist afwijzing kan verwachten, maakt diepe indruk.

Vijftien Ethiopische jongeren zijn twee weken in Nederland op uitnodiging van de Nederlandse ontwikkelingsorganisaties ICCO, Edukans en Kerk in Actie. Op deze manier willen de organisaties de Ethiopiërs wat basale dramatechnieken leren om voorlichting over aids te kunnen geven in hun eigen land.

Van de 68 miljoen Ethiopiërs hebben circa tweeëneenhalf miljoen een hiv-infectie. Het gebruik van theater om onderwerpen waarop een taboe rust bespreekbaar te maken, is de afgelopen jaren voor veel ontwikkelingswerkers een handzame methode gebleken.

Niet alleen aids, maar bijvoorbeeld ook man-vrouwverhoudingen en oorlogservaringen worden met fictie bespreekbaar gemaakt. De groep van vijftien heeft in een dag geleerd hoe ze een scène in elkaar kunnen zetten en hoe ze een personage vorm kunnen geven.

Het gebruik van een tableau vivant was nieuw voor Diribie Debasa, die de dochter speelt. ,,Een goede techniek'', vindt ze, want het gaat erom op eenvoudige wijze zoveel mogelijk uit te drukken. In twee dagen maakte ze met drie anderen een aantal sketches van een paar minuten.

Hun nieuwe vaardigheden proberen de Ethiopiërs uit op Nederlandse scholieren, om die bewuster te maken van de problemen in de wereld. Over twee weken vertrekken 43 Nederlandse scholieren naar Ethiopië om het aids-probleem zelf te bekijken. Zij moeten met hun ervaringen weer voorlichting gaan geven op Nederlandse scholen.

Een andere sketch gaat over een dochter die om haar familie te voeden in de prostitutie werkt en zo het virus oploopt en verspreidt. Aids is vooral een kwestie van armoede, willen de acteurs uitdrukken. Het feit dat meisjes voor dat werk van school gehaald worden en zo worden achtergesteld bij hun broers, moet zich ook een plaats veroveren in de inlevingswereld van deze vijftienjarigen.

Het is niet de laatste schok voor de leerlingen. ,,Hebben ze dan geen condooms in Ethiopië?'', is de eerste vraag uit de zaal. ,,Zeker wel'', legt Mesfin uit. ,,Maar zeker de 85 procent van de bevolking die op het platteland woont en geen voorlichting via radio of televisie krijgt, gebruikt die niet. Om culturele of religieuze redenen, of omdat ze slecht verkrijgbaar zijn in afgelegen gebieden.'' Als je bedenkt dat een man drie of vier vrouwen heeft, kun je je wel voorstellen hoe snel het virus zich verspreidt, gaat ze verder.

Na het theater is er een kringgesprek. Vrouwen lopen een groter risico dan mannen om met het virus besmet te raken, luidt de eerste stelling. De meningen van de leerlingen zijn verdeeld. ,,Heel veel doen het met elkaar daar, dus ik denk dat iedereen een even grote kans heeft'', zegt een meisje. ,,Maar als een man drie vrouwen heeft, zijn er vast meer vrouwen met aids'', werpt een ander meisje tegen. Juist, zeggen Debasa en haar collega Lemma Wlakeyo.

En ze sommen nog een lijst met oorzaken op. ,,Meisjes worden soms op hun twaalfde al uitgehuwelijkt aan mannen van in de vijftig.'' Monden vallen ontsteld open. ,,Als ze te vroeg zwanger mochten raken, lopen ze bij een abortus weer risico om besmet te raken.'' Veel meisjes kunnen naar school bij gratie van een sugardaddy, een man die in ruil voor seks het schoolgeld betaalt. En áls ze naar school kunnen, moeten ze tijdens hun tocht naar afgelegen schoollokalen zien te ontkomen aan verkrachters die op de loer liggen. ,,Kan hun grote broer dan niet meelopen'', is een praktische suggestie van een van de leerlingen. Wlakeyo schiet in de lach. ,,Echte boeven zijn niet bang om die eerst te vermoorden'', legt hij uit.

Beduusd zijn ze na alles wat ze gehoord hebben, maar ze leggen zich er niet bij neer. Als organisator Annemarie Koopman de leerlingen vraagt wat ze zelf zouden kunnen doen om aids in Ethiopië aan te pakken, hebben ze allemaal wel ideeën: voorlichtingsmateriaal maken in de vorm van stripverhalen voor de analfabetische plattelandsbevolking, geld inzamelen om scholen te bouwen, `daar' naartoe gaan om te vertellen dat ze zich niet hoeven te schamen als ze verkracht worden.

,,Ik wist echt niet dat daar gewoon geen emancipatie is'', zegt Eva de Vos na afloop, nog steeds verontwaardigd. ,,Dat een meisje verkracht wordt en het ook nog geheim moet houden, daar heb ik zó'n hekel aan.''

    • Hanneke Chin-A-Fo