Bank maakt investeren in China lastig

Nederlandse ondernemers willen zo snel mogelijk aan het werk in China. Maar hun `zuinige' huisbanken aarzelen nog over kredieten.

Het uitzicht over de Bund in Shanghai is magnifiek, de westerse maaltijd perfect en de ene ondernemer doet niet onder voor de ander in enthousiasme over de veelbelovende Chinese markt. Veel vertegenwoordigers van de ruim 50 midden- en kleinbedrijven die vorige week met staatssecretaris Van Gennip naar China zijn gekomen, willen het liefst zo snel mogelijk aan de slag.

Toch uiten zij ook één duidelijke klacht bij de lunch met vertegenwoordigers van ABN Amro, ING, Fortis en Rabobank in Shanghai. Consul-generaal Jochum Haakma verwoordt het: ,,De banken hebben diepe zakken waarin veel geld zit, maar ze hebben heel korte armen. Er komt maar weinig uit die zakken tevoorschijn.'' Veel bedrijven hebben moeite om kredieten en andere financiële steun te krijgen van de banken waar ze normaal in Nederland mee werken. Eén ondernemer verwijt hun risicomijdend gedrag.

Het lijkt er in eerste instantie wel naar. Zo raadt Marjon Wind van Rabobank in Shanghai de bedrijven aan om eerst met de Rabo in Nederland te praten, om te vragen of het kantoor waar ze in Nederland zaken mee doen voor hun activiteiten in China garant wil staan. Ook de andere banken onderstrepen het belang van een zekerstelling buiten China als basis voor een lening, en zij verwijzen voor veel bankzaken door naar hun kantoren in Hongkong.

Verwonderlijk is dat niet. Hongkong mag dan formeel een onderdeel van China zijn geworden, het financiële en politieke systeem zit er totaal anders in elkaar dan in de rest van China, en de banken doen er veel makkelijker zaken. Hongkong kun je met recht een van de belangrijkste financiële centra van Azië noemen, een status waar Shanghai voorlopig alleen nog maar naar streeft.

Dat de banken in China zelf zo aarzelend zijn, heeft onder meer te maken met de zwakke rechtsbescherming die buitenlandse bedrijven in China genieten. ,,China is geen rechtsstaat. God sta je bij als je in China een rechtszaak moet voeren'', stelt George Legros, vertegenwoordiger van Fortis Verzekeringen in Shanghai. ,,We hebben ooit in Zuid-China de financiering verzorgd van machines voor een fabriek, waarbij de machines als onderpand dienden. Toen de fabriek in moeilijkheden kwam en we beslag wilden leggen op de machines, kwamen we de fabriek niet eens in. Ze zeiden: `Eerst willen we 3 miljoen yuan [278.000 euro, red.] aan achterstallig loon van jullie voor onze werknemers, dan pas mogen jullie door de poort.'''

Wat ontbreekt er aan Shanghai als het nieuwe financiële centrum van Azië? ,,Daarvoor moet je allereerst een vrij converteerbare munt hebben. Zover is het nu nog lang niet. Ook transparante boekhoudregels ontbreken'', aldus Legros. Verder noemt hij het ontbreken van een vrije informatiestroom. ,,Laatst is er een man in de gevangenis beland die sprak over een mogelijke verhoging van de rentetarieven. Hij werd beschuldigd van het onthullen van staatsgeheimen'', weet Legros.

De buitenlandse banken komen vooral naar China in de voetsporen van hun buitenlandse klanten, die zij ook in China willen bedienen. Hun aandeel op de Chinese markt is nog heel laag. De 62 buitenlandse banken in China zijn volgens cijfers van ABN Amro nu goed voor 1,8 procent van de leningen en 0,5 procent van de deposito's in China.

De banken proberen wel meer voet aan de grond te krijgen bij Chinese klanten, al richten ze zich elk op een iets andere markt. Zo zoekt Rabobank haar klanten vooral bij bedrijven in de agrarische sector, ING is vooral geïnteresseerd in privé-ondernemingen en ABN richt zich niet alleen op grote bedrijven, maar ook op bemiddelde particulieren, op zelfstandige beroepsuitoefenaars en op ondernemers.

De markt moet in theorie vanaf eind 2006 in het kader van de afspraken met de Wereldhandelsorganisatie WTO volledig opengaan voor de buitenlandse banken. Dat wordt algemeen gezien als een belangrijke stap voor China, maar volgens Legros zal de situatie na 2006 in de praktijk niet veel veranderen. ,,Ook na 2006 moet je voor de opening van elk afzonderlijk kantoor een aparte vergunning aanvragen, en een hoog garantiekapitaal vastzetten. Het openen van een filiaal blijft dus ook na 2006 een duur en traag proces'', aldus Legros.

Sommige banken proberen daarnaast een voet aan de grond te krijgen door zich in te kopen bij Chinese banken. Zo zou ING in bespreking zijn met een plaatselijke bank in Peking, andere buitenlandse banken zoals HSBC en Citibank gingen ING al voor.

Voor het Nederlandse midden- en kleinbedrijf lijkt er de komende tijd echter weinig te zullen veranderen als de bedrijven voor een lening bij `hun' bank in China aankloppen: dat vraagt veranderingen in China die ook volgens optimistische schattingen nog veel tijd zullen kosten.

Moeilijk te begrijpen blijft dat wel. De ondernemers kijken tijdens hun lunch over het water naar Pudong, waar een indrukwekkende hoeveelheid hypermoderne hoogbouw hét symbool vormt voor het nieuwe Shanghai. ,,De hardware is er wel, maar de software ontbreekt nog'', zo verklaart Legros de discrepantie tussen het enthousiasme van de zakenmensen en het in hun ogen `zuinige' beleid van hun huisbankiers.

    • Garrie van Pinxteren