POLITICI BEMOEIEN ZICH MET ZAKEN ONDER DE RECHTER.... ...WAAR ZE NIET OVER MOGEN PRATEN... ...ZELFBEHEERSING IS DAN HEEL MOEILIJK

Ook gij, Piet Hein? Even leek het dit weekend of een nieuwe grens was overschreden. De Telegraaf van zaterdag opende groot met de kop `DONNER, WAAROM?' De krant meldde dat de minister van Justitie zich hoogstpersoonlijk bemoeid zou hebben met de aanklacht tegen de vrouw die vorige week een tasjesdief doodreed in Amsterdam. Donners departement reageerde aan het eind van de zaterdagochtend met een furieus persbericht: `Minister Donner woedend op de Telegraaf'. De letterlijke tekst: ,,De opening vandaag in de Telegraaf dat minister Donner betrokken is geweest en heeft ingestemd met het formuleren van de aanklacht tegen de automobiliste die maandagavond Ali el B. heeft aangereden is volstrekt onjuist en absolute onzin. Op geen enkele wijze is minister Donner betrokken geweest bij de beslissing van het OM om betrokkene te vervolgen voor doodslag.''

De suggestie dat Donner zich met de zaak bemoeid zou hebben mag dan bij de minister zelf – staatsrechtdeskundige bij uitstek – in het verkeerde keelgat geschoten zijn, het zou menigeen allerminst verrast hebben. Politici bemoeien zich regelmatig met de inhoud van strafprocessen. Afgelopen donderdag nog verklaarde Donners collega op Justitie, Rita Verdonk (Vreemdelingenbeleid en Integratie), dat de dood van de tasjesdief wat haar betreft geen moord kon zijn. En Kamerlid Wilders noemde het ,,schandelijk'' dat het OM de vrouw überhaupt vervolgt en poneerde dat Marokkaanse ,,straatterroristen'' met een dubbele nationaliteit maar het land uit gezet moesten worden.

De uitlatingen van Verdonk leidden afgelopen vrijdag in de ministerraad tot discussie. Om de zaak niet nog verder te laten escaleren, werd besloten dat premier Balkenende Verdonk zou steunen. Verdonk had slechts ,,het klimaat willen temperen'', zo vergoelijkte Balkenende Verdonks uitlatingen.

Het staat niet letterlijk in de wet, maar politici horen zich niet uit te laten over lopende rechtszaken. Dat is de basis van het systeem van gescheiden machten, de trias politica van Montesqieu. Daarin wordt een onderscheid gemaakt tussen de wetgevende, de rechtelijke en de uitvoerende macht. De reden daarvoor is dat rechters zich zouden kunnen laten beïnvloeden door publieke uitlatingen van politici. Ook is het niet uitzonderlijk dat politici met hun uitspraken de verdediging wapens in handen geven om een verdachte vrij te pleiten

Kamerlid en oud-rechter Boris Dittrich (D66) ergert zich in toenemende mate aan politici die zich in rechtszaken mengen. ,,Toen ik elf jaar geleden in de Kamer kwam, was het onder journalisten nog not-done om politici iets te vragen over zaken die nog onder de rechter waren.'' Onder druk van de toenemende concurrerentie tussen de media, zo analyseert Dittrich, zijn Kamerleden de laatste jaren steeds meer gaan reageren op vragen over rechtszaken.

De afgelopen jaren mengden politici zich regelmatig in enkele spraakmakende zaken. Zo werd toenmalig minister Korthals (Justitie, VVD) tot drie keer toe naar de Kamer geroepen naar aanleiding van primeurs in de media over de zogenoemde Dover-zaak (de smokkel met dodelijke afloop van tientallen Chinezen). En `beroepscrimineel' Mink K. werd eind jaren negentig onderwerp van politiek debat nadat de commissie-Kalsbeek de nasleep van de IRT-affaire had geëvalueerd. Meest in het oog springend was de moord op Pim Fortuyn in mei 2002 en de nasleep daarvan. Enkele LPF'ers reageerden woedend toen de moordenaar van Fortuyn, Volkert van der G. `slechts' achttien jaar cel opgelegd kreeg.

Het mag dus niet, maar waarom doen Kamerleden het dan toch? Dittrichs verklaring dat de media de Kamerleden onder druk zetten een reactie te geven zal deels kloppen, maar ook partij-politiek opportunisme of oprechte emotie kunnen een rol spelen. Dat laatste was bij de aanhang van Pim Fortuyn duidelijk aanwezig. Daar komt bij dat sommige Kamerleden ook vinden dat het `gesprek van de dag' in de kroeg en op verjaardagsfeestjes ook in 's lands vergaderzaal aan de orde moet komen.

Of, zoals Mat Herben, voormalig fractievoorzitter van de LPF, het in 2003 verwoordde: ,,Politici mogen zich niet uitlaten over een zaak die onder de rechter is. Dat is vreemd wanneer wordt bedacht dat Jan en Alleman hun zegje mogen doen, maar uitgerekend volksvertegenwoordigers niet.''

Is dit proces van inmenging in de rechtspraak nog omkeerbaar? De druk van de media zal de komende jaren niet afnemen en politici zullen zich alleen maar meer willen profileren, na de mogelijke invoering van een nieuw districtenstelsel. ,,Misschien heeft u gezien dat CDA, VVD en D66 deze keer heel bewust niet hebben gereageerd op vragen van journalisten over de tasjesdief?'', zegt Dittrich. ,,Daar moeten we het van hebben.'' Zelfbeheersing dus. De toekomst zal uitwijzen of Dittrichs oproep succes heeft.

De Tweede Kamer behandelt deze week een initiatiefwetsvoorstel over duurzaam geproduceerd hout. De Eerste Kamer stemt morgen over de wet die een referendum mogelijk moet maken.

    • Egbert Kalse