Dominee en imam niet eens, maar wel één

In een kerk in het Friese Hallum vond gistermiddag een viering plaats, waarin een dominee en een imam samen voorgingen. ,,Dat de imam afstand neemt van geweld van radicale fundamentalisten, is een goede zaak.''

Ds. Corry Nicolay steekt aan het begin van de viering in de protestantse kerk in Hallum de paaskaars aan, als teken van ,,Gods aanwezigheid''. De Leeuwarder imam Mustafa Önlü kijkt toe. Dan pakt ze een door haar meegenomen houten beeldje. Drie mensfiguren die aan elkaar vastzitten. ,,Een symbool dat mensen uit één stuk hout gesneden zijn'', vindt ze. Een ,,verontruste PKN'er'' had nog briefjes verspreid om de dienst van Nicolay en Önlü te boycotten (een imam in de kerk vond deze man ,,misleidend''), maar dat had weinig effect.

Zondagmiddag is de voormalige Gereformeerde Kerk met 120 belangstellenden goed gevuld. Er is een muziekbandje en een beamer geeft de teksten aan. Önlü spreekt een gebed uit, eerst in het zangerige Arabisch, dan in het Nederlands. In de kerkbanken moeten enkele kinderen zachtjes lachen. ,,In naam van God, de erbarmer, de barmhartige. (...) U dienen wij en U vragen wij om hulp.''

Nicolay en Önlü kennen elkaar al twintig jaar en werkten onlangs samen een con cept uit voor een viering, waarin de verschillen en overeenkomsten tussen christendom en islam besproken worden. Kerkenraden kunnen het duo ,,inhuren'' om diensten te verzorgen.

Na de moord op Theo van Gogh en de brandstichtingen in moskeeën en kerken merkten ze hoe ,,kwetsbaar'' ook veelkleurig Friesland is, stellen Nicolay en Önlü. Nicolay zegt dat er na de moord op de cineast ,,een golf van vragen'' op hen afkwam. ,,Ben je niet bang dat het uit de hand gaat lopen? Hoe bang moeten we als christenen voor het islamitische geloof zijn? Hoe ga je om met de teksten in de koran en de bijbel?'' Nicolay begrijpt de angst van sommige christenen voor de islam wel. ,,Maar angst ontstaat vaak uit onwetendheid en argwaan, die vernietigend kunnen werken.'' Daarom kan een viering als deze meer verhelderend werken.

De PKN-kerk in het Noord-Friese Hallum (gemeente Ferwerderadiel) is de eerste kerk die het tweetal uitnodigde. Met drie kerkenraden zijn ze in overleg en vier andere hebben belangstelling voor hun bijzondere kerkdienst. De werkgroep ,,Toeter4ing'' van de kerk in het Friese dorp (zo genoemd omdat de dienst geopend wordt met een trompet) organiseert vaker alternatieve kerkdiensten, waarbij een gastspreker wordt uitgenodigd, zoals een cabaretier of een heilssoldaat. Werkgroeplid Jos Dijkmeijer zegt dat de dienst niet bedoeld is als ,,politiek statement'', maar om meer begrip voor elkaars godsdienst te kweken. ,,We hopen dat Hallumer jongeren, die in Leeuwarden het voortgezet onderwijs volgen, na zo'n dienst niet klakkeloos de islam gaan veroordelen.''

Önlü leest een passage voor uit de koran, ,,Mensen moeten elkaar niet belachelijk maken (...), geef elkaar geen scheldnamen en maak geen aanmerkingen op elkaar.'' Nicolay koos een passage uit de bergrede, waarin Jezus zijn volgelingen oproept het ,,zout der aarde'' te zijn.

Dan volgt een tweegesprek. Nicolay vraagt Önlü wat islam betekent en hij antwoordt ,,vrede''. ,,Maar toch zijn er mensen die moslims eng vinden'', merkt ze op. ,,Snap je dat mensen huiverig en angstig zijn voor de islam?'' ,,Die angst komt voort uit onwetendheid'', antwoordt de imam. ,,Sommige moslims doen uitspraken, die niet gestoeld zijn op de koran.'' Hij geeft als voorbeeld een moslim die vond dat hij niet op televisie mocht. ,,Dat zegt de profeet, zei hij. Maar ik zei hem: waar staat dat in de koran? In de tijd van de koran waren er nog geen camera's. Wie de koran letterlijk neemt, moet op kamelen reizen en zijn auto aan de kant zetten.''

Het kerkgehoor lacht. De persoon Jezus komt ter sprake, de bijbel en de positie van de vrouw. Nicolay: ,,Mustafa, je hoort dat vrouwen niet goed af zijn in de islam en dat ze niet in een moskee thuishoren.'' Hij onderstreept dat er geen verschil is tussen man en vrouw. ,,Veel mensen horen van anderen verkeerde uitspraken over de islam.''

Mag je op grond van de koran een moord plegen? ,,Het is heel erg als iemand een moord pleegt'', licht de imam toe. ,,Zo iemand krijgt nooit vergeving van God. Alleen in geval van zelfverdediging.''

Dan wil Önlü ook wel eens een vraag stellen. ,,Moslims zijn vaak op hun hoede voor christenen, omdat ze de indruk hebben dat die hen willen bekeren.'' Nicolay keurt zon houding af. ,,Als iemand mij wil overtuigen dat mijn geloof niet goed is, haak ik af.'' Verschillen tussen godsdiensten zijn niet erg, als er onderling maar respect is en de dialoog wordt aangegaan. ,,Wij kunnen één zijn als kinderen van een Schepper, maar we hoeven het niet ééns te zijn'', benadrukt de dominee.

Na de dienst staat Önlü een half uur te discussieren met een groepje kerkleden. Allerlei vragen worden op hem afgevuurd. ,,Beschouwt de islam het westen als de duivel?'' wil een man weten. ,,De islam kent geen westen, alleen een aarde'', antwoordt de imam. Maar hoe kan het dan dat veel martelaren worden geprezen? Önlü: ,,Wie in naam van God iemand vermoordt, is een duivel.''

Piet Torensma vond de dienst ,,een prachtig experiment''. Maar nieuwe inzichten kreeg hij niet. ,,In zo'n viering zoek je dingen die je binden, maar dan verbloem je wat op dit moment leeft, namelijk de gewelddadigheden die bepaalde exponenten uit de moslimgemeenschap plegen.'' Voor Torensma zijn de verschillen tussen beide religies helder gebleven. ,,Mohammed voerde oorlog bij het leven. Hij leefde niemand iets voor, in tegenstelling tot Jezus, die wonderen verrichtte.''

Önlü is ,,zeer gematigd'' vindt gemeentelid D. Hellema. Dat hij afstand neemt van het ,,geweld dat radicale fundamentalisten in naam van Allah'' plegen, is een goede zaak. ,,Maar hij zou dat in het openbaar krachtiger kunnen veroordelen. Hij zou moeten uitleggen dat dit geweld strijdig is met de beginselen van de islam. Met zo'n houding kweek je meer begrip en goodwill.''

    • Karin de Mik