Geen sympathie voor Pinochet

De berechting van oud-dictator Pinochet lijkt dichterbij te komen. Dertig jaar nadat onder zijn militaire bewind 3.200 `marxisten' werden gedood, rekent Chili af met het leger.

Of hij het te koop staande, hoogste gelegen appartement van de nieuwbouwflat mocht bekijken? Met die vraag meldde de gepensioneerde 59-jarige Chileense kolonel Germán Barriga Muñoz zich afgelopen maandag bij de makelaar in de Chileense hoofdstad Santiago. Eenmaal aangekomen op de 18de etage van het gebouw tegenover de militaire school waar hij in de jaren zestig was opgeleid, ging het razendsnel. Barriga vroeg of hij het terras op mocht, liep naar de balustrade en sprong naar beneden met drie afscheidsbrieven in zijn binnenzak. Morsdood.

Net zoals inmiddels bijna 400 andere Chileense militairen werd Barriga strafrechtelijk vervolgd. Als voormalig lid van de militaire inlichtingendienst onder de militaire dictatuur van generaal Augusto Pinochet (1973-1990) moest hij zich verantwoorden voor de verdwijning van leiders van de communistische partij. Barriga voelde zich volgens een openbaar gemaakte afscheidsbrief opgejaagd. Mensenrechtengroepen protesteerden herhaaldelijk voor zijn huis en bekladden muren met teksten die aan zijn verleden herinnerden.

,,Kolonel Barriga leed aan een depressie'', aldus de Chileense plaatsvervangend bevelhebber generaal Javier Urbina die dag tijdens een openbare plechtigheid. Het is een kwaal die volgens hem veel Chileense militairen delen. ,,We maken ons grote zorgen over ons personeel dat is blootgesteld aan juridische processen.''

Een schande, noemt Vivian Díaz die opmerking. ,,Het leger zou zich veeleer moeten bekommeren over het oneindige leed van de slachtoffers van de militaire repressie.'' Haar leven staat al 28 jaar in het teken van de zoektocht naar haar vader Victor. Terwijl ze tranen dept met een servetje vertelt ze hoe pa, kaderlid van de communistische partij, in 1976 opgepakt werd op zijn onderduikadres. Ze weet van anderen dat hij daarna vreselijk werd gemarteld en maandenlang in een soort hondenhok zat opgesloten. Dan houdt het spoor op.

Kolonel Barriga werd onder meer vervolgd in de zaak van haar vader. ,,Toen ik het nieuws over de zelfmoord hoorde, dacht ik vooral: wat jammer dat er weer een getuige is verdwenen. Want het doet tot op de dag van vandaag vreselijk pijn dat ik niet zeker weet wat er met vader is gebeurd'', zegt Díaz. Uit onderzoek in andere zaken is gebleken dat haar vader waarschijnlijk veertig kilometer voor de kust van het plaatsje San Antonio vanuit een vliegtuig in zee is geworpen.

Dat is pikant genoeg een plek in de buurt van het buitenhuis van Pinochet. Terwijl juristen strijden over zijn berechting slijt de voormalige president deze droogzomerse dagen op zijn landgoed Los Boldos, zo'n 140 kilometer zuidwestelijk van de hoofdstad Santiago de Chile. Zijn villa ligt verstopt in een gebied vol eucalyptus en dennenbomen, aardbeienvelden en kippenkwekerijen. Je komt er geen mens tegen.

Een militair in burger bewaakt de toegang bij het hek, verbiedt entree en begint vervolgens via een walkie talkie met collega's te praten. Van de weg af is alleen een wandelpad te zien met het bordje Laan Don Augusto en een kerkje. In deze zelfgebouwde kapel gaat Pinochet iedere zondagochtend om 11 uur ter kerke. ,,Dan vraagt hij vergeving van zijn zonden'', zegt een fotograaf die met een collega in een auto bivakkeert bij de poort.

Na een recent regeringsonderzoek over de misdaden die onder zijn bewind zijn gepleegd – ruim 30.000 mensen werden gemarteld – heeft Pinochet in eigen land steeds minder aanhang. Alleen zijn zes kinderen met kleinkinderen bezoeken hem regelmatig. Zijn jongste zoon Marco Antonio verklaarde recentelijk dat volgens hem rechter Juan Guzmán – die verantwoordelijk is voor de vervolging van de ex-bevelhebber – ,,bezig is mijn vader tot de dood te vernederen''.

De verontwaardiging is ook groot bij de Fundación Pinochet. Deze in 1995 opgerichte stichting heeft blijkens een in de entree hangende koperen gedenkplaat als doel ,,de waarden van Pinochet'' uit te dragen. ,,De mensenrechtengroepen maken tegenwoordig in dit land de dienst uit'', zegt communicatiechef José Garcia Dougnac. Hij zit in zijn kantoor warmpjes ingesloten door zijn leider. Achter hem trekt een olieverfschilderij van Pinochet in gevechtstenue de aandacht, links hangt een foto van de toenmalige president in vol ornaat en rechts staat een borstbeeld van de militair.

Tot voor kort bleef Pinochet in eigen land juridisch buiten schot omdat hij zich wegens dementie niet zou kunnen verdedigen tegen beschuldigingen. Maar vorige maand besloot het hoogste gerechtshof dat rechter Guzmán hem alsnog mag berechten – wegens negen ontvoeringen en een moord – omdat de generaal in een interview had laten blijken nog redelijk helder te zijn. Volgens de directeur van het mensenrechtenbureau van de Universiteit van Chili, Cecilia Medina, kan de verdediging van Pinochet nog een aantal juridische obstakels opwerpen maar komt de berechting van de ex-president wel steeds dichterbij.

Opvallend is dat vrijwel niemand in Chili zoals vroeger gebeurde luidkeels bezwaar maakt tegen de berechting van Pinochet. ,,Chilenen zijn bang geworden hun sympathie te tonen voor Pinochet'', zegt Garcia. ,,Chili is een klein land en de staat is machtig. Mensen vrezen hun baan te verliezen.''

Volgens juriste Medina is de steun voor Pinochet voornamelijk verdwenen nadat vorig jaar bekend werd dat hij vermoedelijk zo'n 15 miljoen dollar heeft staan op buitenlandse bankrekeningen. Chili heeft rekeningen laten blokkeren en een fraude-onderzoek geopend. ,, Veel Chilenen konden billijken dat destijds in een oorlog tegen marxisten slachtoffers vielen. Pinochet streed immers voor het vaderland, heette het. Maar geld stelen wordt hem niet vergeven.''

Volgens zijn eigen stichting is er niets aan de hand. De ex-president die in zijn tijd hooguit 40.000 dollar per jaar verdiende, zou nu vermogend zijn omdat hij ,,destijds aandelen kocht van geprivatiseerde staatsbedrijven. De koersen van die aandelen zijn enorm gestegen'', zegt Garcia. En wát nu geheime rekeningen? ,,U vertelt toch ook niet op welke rekening uw geld staat?''

Aan het eind van het gesprek leest Garcia op zijn computerscherm het dagelijkse medische bulletin over generaal Pinochet. ,,Hij is verkouden'', zegt Garcia. Voor het overige gaat het goed met de man. ,,Soms zit hij in zijn stoel uren te slapen maar dan wordt hij opeens wakker sterk als een leeuw.''

De kans dat de hoogbejaarde militair nog voor zijn dood wordt veroordeeld, moet volgens Medina niet te hoog worden ingeschat. Het archaïsche strafvorderingssysteem biedt volgens haar de verdediging te veel mogelijkheden berechting te vertragen. Alleen Viviana Díaz, die werkt voor de Vereniging van familieleden van verdwenen gedetineerden, blijft optimistisch. ,,Die hoop moet ik ook hebben om te kunnen blijven zoeken naar informatie over het lot van duizenden vermisten.''

    • Marcel Haenen