Verslaafd aan alle kwaad

Achter het etiket `cult' kan een kunstenaar schuil gaan met een radicale visie, die weigert concessies te doen aan het grote publiek. Het kan ook een vrijbrief zijn voor de meest particuliere, puberale fantasieën. Soms zijn die twee categorieën moeilijk uit elkaar te houden. Dat geldt zeker voor de New Yorkse regisseur Abel Ferrara. In zijn filmhuishit Bad Lieutenant (1993) liet Ferrara een mooie, jonge non bruut verkrachten op het altaar van een kerk. Niet de meest interessante manier om het contrast te laten zien tussen de verdorvenheid van de grote stad en de puurheid van het (katholieke) geloof. Ferrara gaat wel vaker tekeer als een overspannen Scorcese, waardoor iedere subtiliteit verloren gaat. Maar tegelijkertijd is hij een filmer met een onmiskenbaar visueel talent, die aan zijn acteurs vaak grote prestaties weet te ontlokken. Denk aan de jammerende oerkreten van Harvey Keitel als de snuivende, slikkende en spuitende Bad Lieutenant.

Verslaving is de metafoor voor de verdorven staat van de mensheid, die in veel van Ferrara's films terugkomt. De mens is niet zozeer geneigd tot, als wel verslaafd aan alle kwaad. De appel in de Hof van Eden was de eerste drug en Eva de eerste junk. Dat lijkt meer een idee voor een nummer van een death metal-band dan voor een serieuze film met een religieuze boodschap. Maar in The Addiction heeft Ferrara de metafoor consequent en, zo moet gezegd, ook heel mooi uitgewerkt. Hij mengt in de film filosofische high brow met de conventies van het vampiergenre, documentaire beelden van oorlogsslachtoffers en goedgekozen hiphop.

The Addiction is gefilmd in fraai zwart-wit. Filosofiestudente Kathleen (Lili Taylor, momenteel ook te zien in de uitvaartserie Six Feet Under) wordt gebeten door een vampier. Al snel is ze zelf verslaafd aan bloed. Taylor is voortreffelijk als slachtoffer en dader, als vampier die beurtelings apestoned is en een cold turkey ondergaat. Al haar filosofische kennis – Nietzsche, Sartre en vele anderen komen voorbij – blijkt niets waard te zijn in het aangezicht van het Kwaad. Alleen het katholieke geloof biedt uiteindelijk zicht op verlossing. Maar erg overtuigend is die religieuze wending niet. Nihilisme en hoop liggen bij Ferrara dicht bij elkaar. De kerk mag dan het eeuwige leven hebben, een vampier heeft dat ook.

The Addiction (Abel Ferrara, VS, 1996), BBC2, 1.35-3.00