Majorettes met klompen

De Antwerpse meidengroep Maskesmachine maakt liedjes over baarmoeders en kaasplanken. ,,Niet voor een ding willen kiezen, dat is heel vrouwelijk.''

Waarom doen vrouwen alles graag met z'n drieën? Waarom kunnen vrouwen niet kiezen? Kun je in januari blote benen hebben? Passen drie mensen in een ijscowagen?

En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Want de zangeressen van Maskesmachine hebben de antwoorden. Vrouwen houden van clubjes. Ze kunnen niet kiezen omdat ze álles willen. Ja, blote benen in de winter kan best, als je er beenwarmers bij aantrekt – zie Liesbet Swing, een Maske. En met man en kind in een ijscowagen wonen is geen probleem, aldus Barbara van Hoestenberghe, die dat zelf demonstreert in een zilveren wagentje op de kade van de Schelde.

Barbara van Hoestenberghe, Liesbet Swing en Eva van Deuren zijn de zangeressen van Maskesmachine. Ze zijn maskes (meisjes), ze houden van machine-geluiden (optrekkende brommers) en ze wonen in Antwerpen. Omdat deze vrouwen niet kunnen kiezen maken ze liedjes, ze zingen, ze dansen, ze ontwerpen en naaien hun eigen kleren. Op de eerste cd, Plaktang, hoor je hun drie stemmen in elkaar vloeien, elkaar wegduwen of staccato als een drumband de woorden op hun syllabes vastpinnen. Muzikaal wordt er heen en weer gesprongen tussen dwarse beats en de verlokking van castagnetten en een getokkelde viool. De liedjes zijn als schoolpleinspelletjes, al gaan ze niet over ozewiezewoze maar over baarmoeders en kaasplanken.

Op een zonnige maandagochtend zitten ex-decorontwerpster Liesbet Swing (30), ex-actrice Eva van Deuren (22) en voormalig journaliste Barbara van Hoestenberghe (31) samen in Barbara's woon-auto op de Antwerpse `kaai'. Buiten is alles groot – de rivier, de schepen, de schoorstenen van industrie aan de overkant –, binnen is alles precies pas: het tweepits kookstel, het tafeltje en, in een aparte cabine, een kleine wc. Zelfs de muziek is minimaal: uit de dashboardspeakers klinken de priegelblieps van electronica-pionier Raymond Scott.

Liesbet schenkt de thee, Barbara vertelt over de manier waarop liedjes soms ontstaan. Even later ligt ze tussen het aanrecht en de zithoek op de grond met haar bekken in de lucht om de herkomst van het nummer `Baarmoeder' toe te lichten. ,,Dan lagen we zo op de vloer, en op de uitademing zeiden we `baaarmooeeder' of `moooeederkooeek'. Want we dachten dat dat goed zou zijn voor onze baarmoeder, en onze moederkoek'', zegt Eva. ,,Baaaarmoooeeder'', zucht Barbara vanaf de grond.

,,In het begin dat we optraden als Maskesmachine deden we die beweging er nog wel eens bij'', zegt Liesbet. Ze trekt haar neus in rimpeltjes. ,,Dat was niet zo'n goed idee.''

Danspasjes

Maskesmachine begon vier jaar geleden. ,,We kwamen toen elke week bij elkaar om zelfbedachte yoga-oefeningen te doen'', zegt Eva. ,,We hadden behoefte om te bewegen'', zegt Barbara, weer op haar stoel. ,,Gewoon, voor het algemeen welzijn. Maar dan wel bewegen met betekenis, dus niet zomaar joggen of sporten. Daarom begonnen we eigen danspasjes te bedenken.''

Eva: ,,We gingen uit van hinkelspelletjes van kinderen. Daar maakten we stapjes van. En daar kwamen langzaam aan woorden bij. We gingen zingen en teksten bedenken.'' Barbara: ,,Zo kregen de bewegingen betekenis. Doordat ze mooi waren, of omdat ze een illustratie waren bij de tekst die we zongen.''

Ze zingzeggen gedrieën de openingszinnen van het nummer `Plaktang'. ,,Ik heb gezien dat jij het gepikt hebt. Ik zal zwijgen. Jij hebt gezien dat ik het gezien heb.'' Handen plat over de ogen, handen strekken zich uit naar voren, handen draaien alsof ze een kraan dichtdoen.

Eva: ,,Op een dag bedachten we: `We moesten maar eens een naam verzinnen voor waar we mee bezig zijn'.'' Liesbet: ,,En vanaf dat we een naam hadden, kregen we de behoefte om er mee naar buiten te komen. Andere mensen begonnen zich ook af te vragen: `Maskesmachine, wat is dat eigenlijk?'.''

Barbara: ,,Maskesmachine staat voor vrouwen en onderzoek doen. Dat hoort bij meisjes en vrouwen: om zich te verenigen en dingen uit te zoeken. En samen ergens over te lezen. Andere vrouwen hebben een handwerkclub. Vrouwen en clubs, dat past.''

Maar mannen hebben ook hun clubjes; drie gitaristen en een drummer bij elkaar, bijvoorbeeld. Dat is anders, volgens de Maskes: ,,Vrouwen willen het vaak allemáál doen. Je beweegt graag, je zingt graag, je speelt muziek, je maakt je eigen kleren.'' Barbara: ,,Niet voor een ding willen kiezen, dat is heel vrouwelijk. Mijn man bijvoorbeeld heeft duidelijk gekozen. Toen hij jong was wist hij al: ik ga me dáármee bezighouden. Hij wordt soms wanhopig van mijn getwijfel, mijn zoektocht. En ik zelf ook. Maar toch weet ik: ik kies daarvoor.''

Recepten

De vraag is, zijn ze ook overal goed in? ,,Neuh'', zeggen ze. Barbara: ,,Ik vind niet dat we op een gebied duidelijk uitblinken. We kunnen het allemaal een beetje.'' Eva: ,,Ik kan wel dansen.'' Barbara: ,,Ik heb in teksten iets te zeggen.'' Liesbet: ,,Ik maak de kleren.''

Vrouwen en veelzijdigheid gaan vaker samen. Denk aan Chicks On Speed (drie Duitse vrouwen die zelf hun kleren ontwerpen, kunstboeken samenstellen, dj'en en muziek maken) of Björk en Madonna (zingen, dansen, acteren). Duizend jaar geleden was er ook zo'n vrouw. ,,Hildegard Von Bingen! We waren zo blij toen we over haar hoorden. Nóg iemand die met van alles tegelijk bezig was'', zeggen de Maskes. Barbara: ,,Hildegard Von Bingen schreef boeken over vissen. Ze bedacht recepten, ze bestudeerde het effect van voedingsmiddelen op het lichaam. Ze componeerde en ze had die zangdrang die wij hebben. Haar ging het ook om de helende werking van het zingen. Daar deed ze onderzoek naar.''

Op Plaktang, het debuut van Maskesmachine, is die zangdrang zo op de voorgrond dat je bijna niet merkt dat er muziek is. Ook daarin wilden de Maskes geen keuze maken. Er zijn castagnetten, gecombineerd met getokkelde viool en ukulele. Maar er zijn ook verknipte beats, gemaakt met een mini-discspeler, die achter de stemmen langs reutelen. Liesbet: ,,We namen geluiden op van een glasbak en van een opstartende brommer: `br br brrrrrr' en van de wind in de microfoon. Daar maakten we een loop van, tot het klonk als `chûck-chûck'. Heel simpel. Toen kwamen we de producer Sickboy tegen in een kraakpand, hij maakte voor sommige liedjes ook wat beats. Bij `Baarmoeder' bijvoorbeeld gebruikte hij een morsecode als basis, zo van `lang-kort-kort'.''

Kinderspel

Nieuwe nummers worden eerst begeleid door de Maskes zelf: Barbara op viool, Eva op drum en Liesbet op ukelele (,,Ik koos de ukelele omdat Marilyn Monroe die in de film Some Like It Hot bespeelt. Als zij het kan ik het ook, dacht ik''). Daarna laten ze de meeste akoestische instrumenten vervangen door beats. ,,We maken een klankband voor bij de optredens, want we willen bij sommige liedjes onze handen vrij hebben om te dansen'', zegt Eva.

Barbara: ,,Dat is ook weer zo iets. Je zou zeggen: `Kies! Gebruik je nou echte instrumenten of een klankband met beats?'.''

Maskesmachine wil alles. Soms bedenken ze beperkingen om de overdaad af te bakenen. Zo hebben ze het liedje `Baarmoeder' opgebouwd volgens de regels van een kinderspel waar het laatste deel van een woord het eerste deel moet zijn van het volgende. Ook `Plaktang' ontstond uit een vormspel: het opsommen van woorden van twee lettergrepen met alleen de `a' als klinker: plaktang, glasbak, badpak, slaapzak, hangmat, platzak. Die opsomming komt ze als een associatieve reeks uit de mond gerold. Maar het scheppen was moeizaam, zegt Barbara. ,,De oerstrofe `plaktang-glasbak-badpak' hadden we snel. Daarna heeft het wel een jaar puzzelen gekost voordat we het vervolg ook hadden. Het is tegenstrijdig: Je bent met iets absurdistisch bezig, maar dat moet wel heel serieus in elkaar worden gezet.''

En dat is de kern van de Maskesmachine: onder de charmante onbeholpenheid schuilt een duidelijk beeld van wat het eindproduct moet zijn. Dat beeld wordt met ijzeren vasthoudenheid nagestreefd. Zo kan het gebeuren dat er uiteindelijk een liedje ontstaat, een dansje of een stuk muziek dat zo volmaakt en vanzelfsprekend in elkaar steekt als doorgaans alleen de natuur zelf dat kan: als het patroon van blaadjes in een bloemkelk, de tekening op de pauwenstaart. Luister naar de drie klaterende stemmen die achter elkaar de woorden `douchke pakken' roepen (`douchke nemen') en hoor hoe de precieze timing en de op elkaar kaatsende stemmen binnen de onrust toch een soort verstilling laten ontstaan.

Een paar dagen later treedt Maskesmachine op tijdens het Eurosonic-festival in Groningen, zo'n driehonderd kilometer verderop. De drie zien eruit als fantasie-majorettes, met klompen en mouwstukken gemaakt van voetbalsokken. Over hun jurken dragen Eva, Liesbet en Barbara korte gewatteerde capes, die ze na een paar liedjes naar beneden sjorren om als parasol-achtig rokje te dienen. Er heerst enige verwarring. De zangeressen pakken steeds een ander instrument, ruilen van plaats en staan rustig te wachten tot Liesbet een gebroken snaar heeft verwisseld.

Het blijken opstartproblemen. Voor onze ogen groeit de groep uit tot een geoliede liedjesmachine, die ontroert met het berustende `Alles Komt Goe', om de oren slaat met het onverstaanbare maar perfect synchrone `Russisch Voor Beginners' en frappeert met het koortje van `chorizo' dat geleidelijk evolueert tot `so sorry'.

Eva drumt losjes als een reggaedrummer, Barbara speelt viool als een gitarist en Liesbet ragt over de ukelele. De onverstoorbaar aan de snaren trekkende contrabassist Davo Decauter verzorgt een solide ondergrond.

En er wordt gedanst: met eenvoudige bewegingen die hun schoonheid krijgen door de ontspanning waarmee ze gelijktijdig worden uitgevoerd. Ze doen denken aan volksdansjes – als er een volk bestaat dat het voor elkaar krijgt om tegengestelde begrippen als `vrijheid' en 'stramien' met elkaar te verenigen.

Uiteindelijk zijn het niet alleen de lichamen, maar vooral de stemmen van de Maskes die dansen.

Maskesmachine treedt op tijdens het Vrouwenfestival in Kunstencentrum België in Hasselt, 4 en 5 maart. `Plaktang' is verschenen bij Lowlands (Super007)