Eén subsidieloket: de fiscus

Burgers die recht hebben op huursubsidie of een andere subsidie die van het inkomen afhangt, kunnen vanaf volgend jaar terecht bij één loket: de belastingdienst.

Een ,,giga, massieve, mega Google-operatie'', zo vatte Kamerlid Omtzigt (CDA) de nieuwe Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir) samen, waarover de Tweede Kamer gisteren en eergisteren debatteerde. De nieuwe wet, die gevolgen heeft voor ruim zes miljoen huishoudens, harmoniseert een groot aantal subsidieregelingen, zoals voor huur, kinderopvang, zorg en studie. De eerste drie worden vanaf volgend jaar uitbetaald door de belastingdienst, die daarvoor een `dienst toeslagen' krijgt.

De wet moet meer duidelijkheid scheppen voor burgers teneinde het niet gebruikmaken van inkomensafhankelijke regelingen tegen te gaan. Op huursubsidie bijvoorbeeld wordt door 15 tot 27 procent van de mensen die er recht op hebben, geen aanspraak gemaakt. Mensen weten niet dat ze recht hebben op de subsidie of waar ze die moeten aanvragen, ze zien op tegen de papieren rompslomp of schamen zich voor het feit dat ze voor hun inkomen afhankelijk zijn van de overheid.

Volgens het kabinet zal door het `harmoniseren' van de verschillende regelingen de zogenoemde armoedeval worden bestreden, die het voor werklozen onaantrekkelijk maakt om aan het werk te gaan, omdat ze dan hun recht op subsidie verliezen.

Voor het uitvoeren van de subsidieregelingen door één dienst zijn in totaal 920 voltijds arbeidsplaatsen gereserveerd, waarvan 150 bij de belastingdienst. De operatie kost zo'n 350 miljoen euro, maar brengt ook een aanzienlijke kostenbesparing met zich mee, op den duur zo'n 15 procent.

Hoe zouden de Kamerleden tegen deze wet kunnen zijn? Of, zoals Noorman-Den Uyl (PvdA) het verwoordde: ,,Als dat allemaal zo positief klinkt, waarom doe ik dan zo moeilijk?'' Het antwoord gaf zij zelf: ,,Er treedt een nieuwe armoedeval op.'' Volgens Noorman heeft dat te maken met de keuze voor het lopende jaar als peiljaar. Bij een plotselinge daling van het inkomen of juist een stijging kan dat leiden tot problemen. De subsidies kunnen niet altijd tussentijds worden aangepast. En als dat wel gebeurt, moet misschien een deel van het geld terugbetaald worden, bijvoorbeeld als het inkomen halverwege het jaar is gestegen. Met rekenvoorbeelden zette ze haar betoog kracht bij.

Volgens de CDA-fractie waren die vergezocht. ,,Ik vind het knap om een voorbeeld te vinden van een gezin met een kind van zeventien jaar en een kind van drie jaar, waarbij beide ouders het wettelijk minimumloon krijgen'', zei Kamerlid Omtzigt. ,,U heeft in hoeken en gaten gezocht om effecten te kunnen stapelen''

Staatssecretaris Wijn (Financiën, CDA) kon zich evenmin vinden in het doemscenario van de PvdA. Een hoger inkomen levert weliswaar een lagere subsidie op, maar de bestedingsruimte blijft op peil door een hoger inkomen.

Wijn, die zich verbaasde over de detailzucht van de Kamer, ziet geen reden om de huursubsidie voorlopig buiten de nieuwe wet te houden, een oplossing die Noorman aandroeg, of om het inkomen per kwartaal of halfjaar te berekenen. Dat laatste zou voor de belastingdienst aanzienlijk meer werk betekenen, en dus hogere kosten.

De VVD-fractie maakt zich ook zorgen over mogelijke ongunstige inkomensgevolgen. Kamerlid Weekers: ,,Elk jaar voeren wij discussies over de koopkracht en over de cumulatie van effecten. Ik zou aan het einde van dit jaar niet graag verrast worden en vervolgens tot de conclusie moeten komen dat weer halsoverkop een aantal noodverbanden moet worden gelegd.''

Het CDA wil dat er méér subsidieregelingen onder de nieuwe wet vallen, zodat de `één-loket-gedachte' echt van de grond komt. Daarnaast vinden de christen-democraten dat het zo makkelijk mogelijk moet worden om subsidie aan te vragen. Het mooiste zou zijn als mensen op het aanvraagformulier alleen nog maar een handtekening hoeven zetten, en als de belastingdienst hun inkomensgegevens zoveel mogelijk zelf verzamelt. Een lofwaardig streven volgens het kabinet.

    • Claudia Kammer