Een zwakke plek in de anti-smokkellinie

Honderden medewerkers van Schiphol hebben zich schuldig gemaakt aan mensensmokkel. Wie een Schipholpasje heeft, kan ongecontroleerd werken.

Luchthavenstad Schiphol met 60.000 `inwoners' is net een gewone stad. Er zijn verkeersproblemen, winkelgebieden, gebedsplaatsen, bedrijven, hotels, uitgaanscentra. En er is criminaliteit, zeker omdat het een grensplaats is waar jaarlijks tientallen miljoenen mensen en talloze goederen passeren.

Toch is de schrik elke keer groot als blijkt dat Schiphol niet alleen doelwit is van criminelen, maar ook zelf de leverancier is van de verdachten, zoals nu blijkt uit de cijfers van de koninklijke marechaussee over de grootschalige mensensmokkel.

Schoonmakers, medewerkers van belastingvrije winkels en luchtvaartmaatschappijen, bagage-afhandelaars, maar ook leden van de koninklijke marechaussee zelf: de verdachten die de laatste jaren worden opgepakt wegens criminele activiteiten op Schiphol, komen uit alle werkkringen die op de luchthaven zijn verzameld.

Afgelopen zomer werden vier medewerkers van taxfreeshops aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij cocaïnesmokkel. Kort daarvoor had het openbaar ministerie in Haarlem naar buiten gebracht dat het luchthavenpersoneel een ,,onmisbare schakel in de criminele keten'' vormt. Daarbij werd onder meer gedoeld op elf KLM-medewerkers, die werkten in de bagagekelder onder de luchthaven. Zij werden verdacht van grootschalige cocaïnesmokkel vanuit Zuid-Amerika.

Ook de beveiligingsautoriteiten zelf zijn soms bij illegale handel betrokken. Dat bleek in 2002, toen twee leden van de koninklijke marechaussee tot lange vrijheidsstraffen werden veroordeeld wegens het binnenhalen van drugs van vluchten uit Suriname. Met een dienstauto werden de drugs van de gate naar een plek buiten het luchthaventerrein gebracht.

De bagageruimte op de luchthaven, waar twaalfhonderd mensen dagelijks meer dan honderdduizend koffers verwerken, is de afgelopen jaren verschillende keren een uiterst zwakke plek gebleken in de verdedigingslinie tegen drugssmokkelaars. In 2003 werd een groep van zes bagagemedewekers veroordeeld wegens drugshandel, in 1995 werden 23 verdachten aangehouden, onder wie de chef van het bagageruim.

Ook mensensmokkel kan voor Schiphol-werknemers een lucratieve bezigheid zijn. In 1999 werden vijf schoonmakers aangehouden wegens de smokkel van naar schatting 450 illegalen via de transitruimte.

In al deze gevallen gebruikten de medewerkers hun Schipholpasje, dat toegang biedt tot de beveiligde gebieden achter de douane op de luchthaven. Maar met datzelfde pasje kunnen de medewerkers ook in omgekeerde richting: vanuit het beveiligde gebied, zonder controle door de douane, naar de openbaar toegankelijke delen van de luchthaven.

Overigens is Schiphol niet de enige luchthaven waar corrupte medewerkers diensten verlenen aan criminelen. Vier jaar geleden werden in Miami tijdens een undercoveroperatie 58 luchthavenmedewerkers aangehouden, vooral van American Airlines. Eind 2003 werden op John F. Kennedy in New York twintig bagagemedewerkers ontmaskerd na een grootschalig onderzoek van de Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA). Die bende importeerde volgens de DEA al tien jaar lang cocaïne en marihuana via koffers die binnenkwamen op buitenlandse vluchten.

Al het personeel dat op Schiphol in het beveiligde gebied voorbij de douane gaat werken, wordt door de koninklijke marechaussee 'gescreend' voordat een Schiphol-pasje wordt uitgereikt. Uiteindelijk beslist de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) of de pas wordt verstrekt. Maar de autoriteiten op de luchthaven wijzen erop dat toekomstig personeel op Schiphol geen misdadige plannen hoeven te hebben op het moment dat zij op de luchthaven gaan werken. Door de aard van het werk kunnen zij in de loop van de tijd wel in de verleiding worden gebracht.

Als er twijfel bestaat over iemands verleden, geeft de marechaussee dat door aan de AIVD. Die zal dan verder onderzoek doen en besluiten of het pasje afgegeven kan worden. Mensen die zich schuldig hebben gemaakt aan delicten als diefstal of een overval komen niet in aanmerking voor een pasje.

Schiphol werkt al enkele jaren aan een nieuw beveiligingssysteem dat onbevoegden buiten moet houden. De passen van enkele tienduizenden werknemers van bedrijven op Schiphol worden sinds 2003 vervangen door een zogeheten iris-pas, waarop de kenmerken van de oog-iris zijn vastgelegd. Later dit jaar worden de eerste iris-poortjes op Schiphol geïnstalleerd, zei een woordvoerder van de luchthaven vanochtend. Daardoor wordt het smokkelen van goederen of personen volgens Schiphol ,,een stuk moeilijker'', omdat een luchthavenmedewerker het pasje niet meer kan overdragen aan een onbevoegde één van de methoden die door medewerkers veelvuldig is gebruikt voor criminele activiteiten.

Schiphol wil nu met de overheid gaan kijken of de beveiliging van de luchthaven kan worden verbeterd. ,,Het aantal mensen dat is aangehouden lijkt groot, maar het moet worden uitgesmeerd over vijf jaar'', aldus de woordvoerder. ,,Maar het is niet goed voor het imago van Schiphol'', voegt hij eraan toe.

    • Rob Schoof