Ontluisterende levens

Het geheugen kent lange en korte termijnen. Soms wordt dat menselijk vermogen door fysieke of psychische kortsluitingen verstoord, waardoor het geheugen geen geheugen meer is en herinneringen niet meer bestaan. Dan kan je ontmoetingen meemaken met oude mannen en vrouwen die kinderliedjes zingen, terugkeren naar hun jeugd en zes keer achter elkaar hetzelfde verhaal vertellen zonder dat ze het zich herinneren.

In de documentaire Tegen het vergeten van Tamara Miranda worden vijf mensen gevolgd in hun gevecht met herinneringen. In een keur van fragmenten en citaten van Bernlef en Rudy Kousbroek komen herinneringen aan kermis, draaimolens, schrik, dromen, nooit-verstuurde brieven, stemmen van je moeder, melodieën, regens, vakantielanden, eerste liefde, pijn, kinderstemmen, geuren en gebouwen naar boven.

In een filmische collage portretteert Miranda vijf getekende en gerimpelde mensen die hun herinneringen vasthouden, terughalen of helemaal kwijt zijn. Schrijnend zijn de beelden van een vrouw die met een vork zonder iets erop zit te eten. De in Nederland wonende Irakese kunstenaar Ali Rashid Moussawi verwerkt zijn oorlogservaringen en herinneringen uit zijn stad Karbala, in zijn schilderijen. Hij zegt: ,,Karbala zoals ik het mij herinner, bestaat niet meer. Het is met de de grond gelijk gemaakt.

En Freek de Beer herkent zijn eigen leven niet meer in de foto's uit zijn familiealbum. Hij zegt over foto's uit Duitsland en van de krijtrotsen dat ze vlakbij over het bruggetje zijn genomen. Fascinerende televisie. Fotograaf Leo Divendal vertelt over zijn drang om met foto's uit de Antwerpse haven en van achtergelaten spullen in een oude Belgische villa bij te dragen aan het collectieve geheugen.

De sterkste vrouw uit de documentaire is de 92-jarige Hetty de Rode-Van Dongen, circa anderhalf jaar geleden overleden. Zij koestert een enorm archief met brieven, fossielen, documenten, stukjes zeep, foto's en verzamelde stenen uit haar leven. Ook praat zijn met bewonderenswaardige precisie over het jappenkamp waar zij zat. Ze zou aanvankelijk naar een kleiner huis gaan, maar besluit op het laatste ogenblik van de verhuizing af te zien.

Het uitgesponnen verslag brengt onomwonden in flitsen en flarden naar voren dat leven kwetsbaar en ontluisterend kan zijn.

Tegen het vergeten, Humanistische Omroep, morgen, Ned.1, 23.00-0.05u.

    • Markus Meulmeester