`De vlam kan zo in de pan slaan'

De komende maanden zal blijken of werkgevers en werknemers afgelopen november een sociaal akkoord sloten of een wapenstilstand.

Vrijwel alle CAO's in Nederland moeten voor 2005 nog worden afgesloten. De sociale partners moeten dan bepalen of ze het vroegpensioen in stand zullen houden, de nieuwe levensloopregeling uitsluitend als pensioenaanvulling inzetten, en of werknemers ook bij langdurige ziekte hun loon behouden. Daarin heeft bedrijvenvakbond FNV Bondgenoten een belangrijke stem: de grootste Nederlandse vakbond zit bij zo'n 600 CAO's aan de onderhandelingstafel. Een vraaggesprek met de net herkozen voorzitter, Henk van der Kolk.

Hoe zijn de verhoudingen aan de vooravond van de besprekingen?

,,Gespannen. De inkt van het centraal akkoord is nauwelijks droog, of van werkgeverszijde komen de signalen dat werknemers tot hun 65ste moeten doorwerken. Want `terughoudend' zijn met repareren van het prepensioen, zoals VNO-NCW in zijn arbeidsvoorwaardennota schrijft, betekent eigenlijk dat ze niets willen. Er is voor niets ruimte: geen aanvulling van het ziektegeld in het tweede ziektejaar, geen prepensioen, geen levensloop, niets. Schraalhans is keukenmeester. Als je met die opstelling naar de CAO-tafel gaat, terwijl het sociaal akkoord een andere geest ademde, is dat vragen om problemen.''

Bent u verbaasd over de opstelling van de werkgevers?

,,De opstelling van de werkgevers is onderdeel van het wapengekletter, dat hoort er een beetje bij in CAO-onderhandelingen. Maar dit keer is er al wel een flinke knokpartij aan voorafgegaan. Als je dan net doet alsof het een gewoon CAO-jaar is, speel je met vuur. Het lijkt net alsof de werkgevers niet in de gaten hebben dat er iets veranderd is in de opstelling van de mensen. En dan kan het snel over de hele linie mislopen. In maart, april, kan de vlam zo in de pan slaan. Vergis je niet, de onderhandelingen in de grote CAO's bouw en grootmetaal liggen al sinds vorig voorjaar stil. Bij Akzo zijn ze ook al lang bezig. De werkgevers geven in die onderhandelingen dubbele signalen af: de soep wordt niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend, maar tegelijkertijd is er ook loyaliteit aan de werkgeverscoördinatie.''

Wat bedoelt u daarmee?

,,VNO-NCW wil niet dat er een doorbraak komt aan de CAO-tafel. Dat er straks een belangrijke CAO wordt gesloten waarin werknemers op hun 61ste kunnen stoppen met werken en het ziektegeld ook in het tweede ziektejaar tot 100 procent van het loon wordt aangevuld.''

Wat zijn de belangrijke CAO's?

,,Vroeger was dat overzichtelijker. Als er een paar belangrijke CAO's afgesloten waren, volgde de rest vanzelf. Belangrijk zijn in ieder geval de CAO metaal en techniek, en de CAO metalektro. Aan de ondernemingskant zijn dat Akzo, Unilever, en Philips. De grootste doorbraken in arbeidsvoorwaarden in Nederland zie je altijd bij grote bedrijven. Akzo en Unilever voorop. Philips meestal niet, maar daar waait nu een andere wind. Er worden nog steeds harde reorganisatiedoelen gesteld, maar er is veel meer aandacht voor werkzekerheid. Dat zien we bij Unilever ook, dat er wordt nagedacht over wat er nodig is om in Nederland werkgelegenheid te behouden.''

Waarom?

,,Die bedrijven zijn multinationals, steeds meer écht geglobaliseerd. Daarbinnen zie je de strijd tussen de continenten, de landen ontstaan. De landenmanagers willen de operaties in hun eigen landen behouden. Philips Nederland gaat niet alleen de strijd aan met Siemens, maar met Philips Estland, Letland en Litouwen.''

Het belangrijkste strijdpunt voorafgaand aan het sociaal akkoord was de afschaffing van de fiscale regeling voor het prepensioen. Denkt u dat het FNV Bondgenoten lukt de vervroegde pensionering te behouden?

,,Materieel denken we te kunnen houden wat we hadden. CAO's krijgen gewoon een flexibele pensioenregeling die het mogelijk maakt om er eerder uit te gaan. Bij 90 procent van de CAO's zal dat met aanvaardbare kostenverhogingen kunnen, bij 10 procent is het maar de vraag of we de regelingen overeind kunnen houden. Bij een deel van de CAO's zal je de levensloopregeling nodig hebben als aanvulling op het pensioen.''

Daar was die toch nooit voor bedoeld?

,,Ik ben een warm voorstander van de levensloopregeling, maar dan zoals die bedoeld is: niet als onderdeel van het pensioen. Je moet levensloop en prepensioen helemaal ontkoppelen. Maar het kabinet presenteerde het als alternatief voor het prepensioen. Nu is er geen gunstig klimaat voor de levensloopregeling. Het is nog iets te vroeg om te zeggen dat het een dood vogeltje is, maar...''