Stoomboten op zee

De eerste stoommachine wordt meestal toegeschreven aan Engelsman James Watt, maar dat is een vergissing. Watt, die leefde van 1736 tot 1819, heeft twee belangrijke verbeteringen van de stoommachine uitgevonden. Maar veel eerder al, in 1698, ontwikkelde Thomas Savery de eerste atmosferische stoommachine, een pomp die werd gebruikt om water uit mijnen te pompen. Het was een weinig efficiënte pomp, maar het begin van een reeks van machines die steeds verder verbeterd werden. De stoommachine van James Watt, nog steeds een atmosferische machine en niet een moderne hogedrukmachine, was wel de eerste machine die een groot commercieel succes werd – en met vele patenten beschermd. De patenten en de starheid van Watt maakten dat de ontwikkeling van de stoommachine jaren stilstond.

In Frankrijk golden de patenten niet en daar experimenteerde J.C. Périer met een verkleinde stoommachine op een raderboot. Zijn eerste raderboot voer in 1775 op de Seine, maar had onvoldoende kracht. Veel meer succes had Marquis d'Abban die in 1783 op de Saône een raderschip liet varen van 45 meter lang met een snelheid van 9 km/u. Helaas voor hem brak in 1789 de Franse revolutie uit. Zijn werk werd voortgezet in de Verenigde Staten, waar de raderboot volledig tot ontwikkeling kwam.

De combinatie van de langzaam wentelende raderen – aan weerszijden of aan het einde van het schip – en lagedrukstoommachines was ideaal. Raderboten werden ingezet als passagierschepen op de grote Amerikaanse rivieren en als sleepboot. Sommige hebben nog lang dienst gedaan, ook op de Rijn. Raderboten hebben als voordeel dat ze in zeer ondiep water nog terecht kunnen. Daarnaast varen ze even hard vooruit als achteruit.

In een serie over industriële geschiedenis brengt Discovery morgenavond de ontwikkeling van de stoomboot. Veel aandacht gaat daarbij uit naar John Ericsson (1803-1889), de geniale Zweedse uitvinder die niet alleen de schroefvoortstuwing uitvond, maar ook talloze verbeteringen aan de stoommachine aanbracht, waardoor deze veel efficiënter met kolen omging. Hierdoor werd de stoomboot als het ware opnieuw uitgevonden. Het tijdperk van de stoomschepen op zee was aangebroken.

Industrial revelations: Steam on the water, morgen, Discovery, 21.00-22.00u.