Het Plein zwijgt na de dood van `goede leider'

Op het Plein van de Hemelse Vrede wist vanochtend nog niemand van de dood van ex-partijchef Zhao, die een hoofdrol speelde tijdens het studentenprotest daar in 1989. Wie het wel wist, gaf liever geen commentaar.

Op het immense Plein van de Hemelse Vrede in hartje Peking lijkt het vanmorgen wel een feestdag: de zon straalt en de Chinese en Ierse vlaggen vlaggen hangen er uit voor het bezoek van de Ierse premier Bertie Ahern aan het land.

Niemand die daar loopt weet nog dat China's voormalige partijleider Zhao Ziyang, eens de gedoodverfde opvolger van Deng Xiaoping, eerder die ochtend in een ziekenhuis in Peking is overleden.

Zhao's dood is dan al wel bevestigd door het Chinese staatspersbureau Nieuw China, maar in de kranten heeft nog niets gestaan en ook op de radio blijft het stil.

,,Zhao Ziyang? Wie is dat? Die ken ik niet'', zegt een jongen bij het Plein als hij het nieuws te horen krijgt.

Hij heeft oprecht geen idee. Verwonderlijk is dat niet. Zhao is sinds zijn komst naar het Plein tijdens de studentenopstanden in mei 1989, opstanden die later bloedig werden neergeslagen door het Chinese leger, niet meer in het openbaar verschenen.

Toen verscheen hij één dag voor de afkondiging van de staat van beleg met een betraand gezicht op het Plein om de studenten te smeken om alsjeblieft te vertrekken.

Toch zijn de meeste mensen Zhao ook na 16 jaar nog niet vergeten. Ze schrikken zichtbaar als ze horen van zijn dood. ,,Dat was een goede leider'', zegt een oudere man desgevraagd, maar hij herhaalt dat liever niet voor een microfoon.

Waar het vandaag de dag meestal wel mogelijk is om straatinterviews te houden, blijkt dat als het gaat om de 85-jarige ex-leider nog steeds onmogelijk. Als je iets zegt over Zhao, dan zeg je eigenlijk iets over de studentenopstanden op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989, en dat onderwerp is nog steeds taboe.

De vader van één van de studenten die is omgekomen op het Plein heeft wel opgeroepen tot een voor het algemene publiek toegankelijke rouwbijeenkomst, maar of die er ook komt, is zeer de vraag.

Uit angst voor een massale herdenking van Zhao's dood heeft de Chinese overheid de altijd al strenge veiligheidmaatregelen rond het Plein nog verder verscherpt toen zijn gezondheidstoestand een paar dagen terug kritiek begon te worden.

De studentenprotesten van 1989 begonnen met rouwbijeenkomsten voor de in april overleden hervormingsgezinde partijleider Hu Yaobang. En de overheid wil niet dat zoiets zich nu rond de dood van Zhao herhaalt.

Het Plein wordt altijd al zeer streng bewaakt. Overal staan politieagenten en militairen in uniform. De vele agenten in burger zijn moeilijker te herkennen. Een groepje mannen van het platteland moet hun tassen openen om te laten zien dat ze niets gevaarlijks bij zich hebben.

Eén van de weinigen die wel iets over Zhao durven zeggen, is een taxichauffeur die spreekt in de beslotenheid van zijn auto. ,,Zhao Ziyang was een goede man, maar hij was te zachtaardig. Als je leiding wilt geven aan een land als China, dan moet je keihard zijn'', vindt hij.

Of hij vindt dat Zhao er in 1989 wijs aan deed om niet op een confrontatie tussen studenten en het leger aan te sturen? ,,Ach ja, wat is wijsheid? In de Chinese politiek gaat het alleen om winnen of verliezen. Wie wint, krijgt daarmee automatisch het gelijk aan zijn kant'', is zijn cynische oordeel.

De huidige premier Wen Jiabao, die aan Zhao's zijde stond toen hij in 1989 op het Plein verscheen, staat nu voor de moeilijke taak om samen met president Hu Jintao en de top van de partij een oordeel te vellen over Zhao's rol in de moderne Chinese geschiedenis.

Totdat die officiële beoordeling in de openbaarheid komt, onthouden de Chinezen op en rond het Plein zich maar liever van commentaar.

    • Garrie van Pinxteren