Het gezag van Weisglas

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal heeft zijn buik vol van vernieuwing van het Nederlandse politieke bestel. Frans Weisglas zei zaterdag in deze krant dat hij desnoods eigenhandig het nieuwe kiesstelsel zal torpederen bij de behandeling van de wet in de Tweede Kamer. Ook roept hij ,,met het gezag van de Kamervoorzitter'' de voorzitters van politieke partijen op om niet te veel nieuwelingen op de kieslijsten te zetten voor de volgende Tweede-Kamerverkiezingen. Volgens Weisglas komt onervarenheid van Kamerleden het wetgevingsproces niet ten goede.

De stellingen die de Kamervoorzitter betrekt zijn opmerkelijk omdat het een ongeschreven staatsrechtelijke regel is dat het de voorzitter van het parlement niet past zich politiek al te zeer te profileren. Weisglas heeft gezegd zich ervan bewust te zijn dat hij terughoudend moet zijn met zijn eigen opvattingen. Omdat het hier gaat om ,,dingen die het functioneren van de democratie raken'' profileert Weisglas zich toch. Dat argument kan echter ook andersom worden gebruikt: juist omdát het hier om de kern van het democratische systeem gaat, past het de Kamervoorzitter zich neutraal op te stellen en zich niet op voorhand zo scherp uit te spreken. Bovendien behoort de vernieuwing van het kiesstelsel tot de afspraken uit het regeerakkoord waarmee Weisglas als lid van de VVD-fractie heeft ingestemd, zoals CDA-voorzitter Van Bijsterveldt vandaag terecht opmerkt in deze krant.

Weisglas beschouwt zich als het `symbool van de democratie'. Er zijn in het verleden Kamervoorzitters geweest die zich wat nederiger hebben opgesteld. Vergeleken met zijn voorgangers heeft de huidige Kamervoorzitter wel een steviger mandaat, omdat hij tot tweemaal toe is gekozen door de Kamer. Voorheen was het Kamervoorzitterschap de resultante van een politieke stoelendans achter de schermen, waarbij grote partijen de baantjes verdeelden. Maar dat betekent niet dat Weisglas zichzelf te veel autoriteit moet aanmatigen. De Kamervoorzitter is een functionaris – misschien zelfs een belangrijk functionaris – maar hij treedt op binnen het raamwerk van het bestel.

En zo kan de voorzitter wel registreren dat een teveel aan debutanten in het parlement voor de wetgeving nadelige consequenties heeft, hij moet zich er voor hoeden zich te mengen in de discussie over de samenstelling van de kieslijsten. Die is voorbehouden aan de partijen en aan de partijleden die in veel gevallen via een one-man-one-vote-systeem zelf bepalen welke de volgorde is van de kandidaat-Kamerleden. Dat is mogelijk niet de meest efficiënte manier, maar ook dat is democratie.

Weisglas heeft zelf in een eerder stadium de Tweede Kamer willen verlevendigen. Met bijvoorbeeld een mobiel spreekgestoelte, of het verplaatsen van sommige Kamervergaderingen naar de regio en het verruimen van de mogelijkheid tot het organiseren van spoeddebatten. Het resultaat was een Kamer die zich gretiger dan ooit stortte op het laatste nieuws en saaie wetgevingsvergaderingen op lange maandagen in zijzaaltjes agendeerde. Nu moet de geest kennelijk weer in de fles. Enige zelfreflectie over de rol die de Kamervoorzitter zelf heeft gespeeld, was op zijn plaats geweest.