Rookgeld

James Parry, hoofdredacteur van het tijdschrift Mutagenesis, ontving heimelijk van een tabaksfabrikant 500 pond per dag voor zijn diensten als `adviseur'. Het Britse Marie Curie Cancer Institute kreeg 240.000 pond van British American Tobacco voor studies naar het p53-gen. Die studies zijn gepubliceerd in het tijdschrift Oncogene, waarvan een redacteur tegelijk de directeur is bij het Marie Curie instituut.

Het zijn maar enkele voorbeelden uit een online publicatie in The Lancet van 15 januari over de ondergrondse campagne van de tabaksfabrikanten tegen het verband tussen tabaksrook en kankerverwekkende mutaties in het p53-gen.

Het Lancet-artikel is geschreven door medewerkers van het Amerikaanse Center for Tobacco Control Research and Education. Zij hebben duizenden interne documenten van de tabaksindustrie bestudeerd die openbaar zijn gemaakt na processen in de Verenigde Staten. Dat om te zien hoe de tabaksindustrie reageerde op publicaties over de rol van tabaksrook bij het ontstaan van mutaties in het p53-gen. Beschadigingen in dit gen leiden tot ongecontroleerde celdelingen. P53-mutaties zijn aanwezig in 60 procent van alle longkankers.

Al in 1952 ontdekten wetenschappers van de tabaksfirma Brown and Williamson dat de in tabaksrook aanwezige stof benzo(a)pyreen sterk kankerverwekkend is. Het onderzoek naar deze stof raakte in 1996 in een stroomversnelling na een baanbrekende publicatie in Science waaruit bleek dat benzo(a)pyreen zich in een kweek met longepitheelcellen bindt aan het gen p53 en wel precies op die plaatsen waar mutaties voorkomen bij longkanker.

De tabaksfabrikanten reageerden op dit Science-artikel met holle frasen als: `De manier waarop een cel tot kankercel verwordt, is een complex en nog niet geheel verklaard proces', maar ze waren wel degelijk bezorgd. In het geheim gingen ze onderzoek subsidiëren waarin het verband tabaksrook en p53-mutaties ter discussie werd gesteld. Prof. James Parry lijkt daarbij een sleutelrol te hebben gespeeld. Hij was vanaf 1983 tot 2002 uitvoerend hoofdredacteur van het tijdschrift Mutagenesis. Parry was volgens een uit 1993 daterend intern memo adviseur van British American Tobacco voor 500 pond per dag en kreeg in 2001 nog eens ruim 46.000 pond voor een onderzoek naar `genotoxiciteit'. Mutagenesis publiceerde in die jaren een aantal artikelen waarin de relatie tussen tabaksrook en p53-mutaties werd betwijfeld.

In 2001 werd de Oxford University Press, de uitgever van Mutagenesis, op de hoogte gesteld van de problemen. De uitgever verzocht Parry voortaan alle auteurs van artikelen een verklaring te laten tekenen dat er geen belangenconflicten waren. Parry trad daarop af als hoofdredacteur zonder zijn financiële banden met de tabaksindustrie bekend te maken. Hij zit nu, januari 2005, nog steeds in de redactieraad van Mutagenesis.