Louis

Coup de théâtre in Alkmaar: Louis van Gaal wordt de nieuwe coach van AZ. Ik zie ze al zitten op een krukje in de kantine, Van Gaal en Scheringa. Geen van beiden geoefend in de lach. Militair hangend over een baco'tje zitten ze daar. Te stug voor woorden. En zo het toch tot een conversatie komt, is het meer kaatsen van bevel naar bevel. ,,Ik ben de baas.''

Louis van Gaal, van Sitges naar Alkmaar, er moet een steekvlam van nederigheid door het hoofd zijn gegaan van de `Beste van Europa.' Of is het jeugdsentiment? Louis heeft een sentimentele kant. Kind im Manne. Wat het ook geweest is, deze transfer verheft AZ in een klap tot een soort Schalke 04. Tot een Angstgegner van de weldenkende voetbalsociety. Het zal nog lang onrustig blijven in het dorp.

Louis van Gaal is door de jaren heen zijn eigen optisch bedrog geworden. In alle speculaties over zijn toekomst, na zijn ontslag als technisch directeur van Ajax, kwamen alleen grote namen voor. Het zou of de Premier League worden, of de Bundesliga, of Argentinië. De wereld ronkte om Louis heen, dat was het beeld. De wereld gaf niet thuis. Her en der herinnerde men zich dat Van Gaal zowat tien jaar geleden zijn laatste successen als coach had gekend. Na zijn opstoot bij Ajax, in de jaren negentig, lukte nog weinig. In Nederland blijft succes uit het verleden lang nagalmen, in de wereld niet.

Als coach van Barcelona en later als bondscoach van Nederland bladderde de mytische reputatie van Louis snel af. Zijn systeemdenken sloeg niet meer aan. De vonk was weg. Van Gaal verduisterde tot de Martin Jol-achtigen. Dan kom je niet meer bij een grote club zonder mazzel, zonder deus ex machina, zonder waarzegster.

En dus wordt het de provincie.

Dat Louis van Gaal zijn ja-woord gaf aan AZ heeft iets ontroerends. Uiteindelijk volgt hij er zijn gewezen knechtje op. Beter dan Co Adriaanse kan hij het in Alkmaar nauwelijks doen. AZ zal altijd subtop blijven, ook al zou de club dit jaar de kampioenstitel pakken. Voor wie de Arena en Nou Camp heeft gekend, zal een uitverkocht stadion in Alkmaar nog steeds een molshoop zijn. Bijna de minderheid der minderheden. VUT en AOW als flanken. En het is ook nog koud in Alkmaar. Veel kouder dan in Sitges.

Toch heeft Van Gaal er zin an. Naar eigen zeggen begroet hij bij AZ zijn dogma's van discipline en aanvallend voetbal. En vooral: een cultuur van stabiliteit. Nou ja, stabiliteit is dat niet iets voor ouwe mannen? De schoonheid van Van Gaal was juist zijn onberekenbaarheid, zijn gevoel voor drama, zijn gepatenteerde rellerigheid. Louis wordt een dagje ouder.

In Alkmaar hebben we straks twee baronnen van het ancien regime: Scheringa en Van Gaal. Ik hoop dat het werkt, vooral voor Louis. De laatste keer dat ik hem sprak, voelde ik dat er een grote nood aan kameraadschap over hem was gevallen. Louis zocht warmte en luwte. Hij wou niet langer een frontlijnstaat zijn in het Nederlandse voetbal. Het schielijke afscheid van Ajax heeft hem diep gekwetst. Helen doe je in de provincie, niet in een metropool, dat heeft hij goed gezien.

Het ergste wat Van Gaal kan overkomen, is dat AZ deze zomer kampioen wordt. Dan tekent hij voor het deficit dat Co zo vreest: alles wordt minder. Maar misschien heeft Louis een wat weidser perspectief en wil hij van AZ een experimenteel instituut maken. Waar mens, materie en natuur elkaar in balans vinden. Waar het pedagogische mandaat van de coach belangrijker is dan de titel. Louis, de wereldverbeteraar. Prachtig, maar in dat streven is Scheringa wel een onzekere factor.

Eigenlijk heeft Van Gaal door voor AZ te kiezen een brevet van authenticiteit afgeleverd. Hij wou toch het liefst op het veld staan. Nou, dat gaat hij dus op zijn 53ste weer doen. Na een intermezzo tussen klerken en bobo's, tussen sponsors en geparachuteerde ijdeltuiten. Gras, daar gaat het om.

Er is een parallel met Guus Hiddink. De coach van PSV is, meer nog dan Van Gaal, bewapend met charme voor salonfähige festiviteiten en relationele privileges. Maar ook Guus wil nog steeds gras onder de voeten. Hun geluk ontstaat niet uit wierookwalmen in een tv-studio. Zij willen bij de jongens en de materiaalman zijn. Dollen, kwekken, gevreesd en bemind worden in een ruige omhelzing. Ook daarom buig ik diep voor de provinciale deemoed van Louis van Gaal.