Lekker losrammen

De hardcore is er weer, met een nieuwe klanktechniek. En de gabber draagt Lonsdale-kleding. DJ Promo: ,,Hardcore nu gaat terug naar het gevoel, het is heel agressief.''

Hardcore was in de jaren negentig de populairste vorm van dance. Grote hallen en stadions stroomden vol met tienduizenden `gabbers', die recht op de spijkerharde en razendsnelle beats flink uit hun dak gingen. Rond 1999 was het ineens over met die enorme populariteit. Maar hardcore, het iets minder harde zustergenre hardstyle en allerlei meer of minder extreme vertakkingen zijn weer aan een flinke opmars bezig. In illegale panden en jongerencentra beuken de beats weer in de vertrouwde, snelle tempo's. Want het kan altijd nog extremer.

Hardcore-held DJ Promo draaide afgelopen zomer voor tienduizenden in de Amsterdamse ArenA, hardstyle-pinup Dana lonkt zelfs naar China. Maar ook op kleinere schaal beukt het weer lekker door, op een onbespied underground-niveau. Iduna, een jongerencentrum annex poppodium in het Friese Drachten, biedt op een regenachtige zaterdagavond ruimte aan het feest Temple Of Terror. In de grote zaal draaien DJ's het bekende hardcore-genre. In de `cerebral destruction area', normaal gesproken de caféruimte, sidderen de speakers onder de nog snellere en extremere beats van subgenres als terror en speedcore. Ligt het tempo van hardcore doorgaans zo tussen de 150 en 180 bpm (`beats per minute'), in de speedcore kan het wel oplopen tot zo'n 600 bpm. ,,Ik weet niet hoeveel amfetaminen je moet slikken om dat bij te kunnen benen'', zegt mede-organisator Jitse Bosscher, die onder de dj-naam In Captivity `mainstream-hardcore' draait.

De gabber zoals die in de jaren negentig beeldbepalend was, met een kale kop, glimmend Australian-trainingspak en Nike-sportschoenen, moet je tegenwoordig met een lantaarntje zoeken. De haarlengte neigt soms weer gevaarlijk naar de glimmende schedel, maar het meest populaire kledingmerk in Drachten, en elders in de scene, is het stoer ogende Lonsdale. Toch ziet DJ Promo de gabberstijl van weleer weer langzamerhand terugkomen. ,,Maar dan bij de broertjes en zusjes van de gabbers van weleer, die die oude video's weer bekijken en onder de indruk zijn van de stoere verhalen.''

Hardere stijlen

Begin jaren negentig vertoonden ze zich voor het eerst, de liefhebbers van de hardere dansmuziek ofwel hardcore. Hun geuzennaam was gabber, een term die al snel synoniem was met hun muziek. De house, eind jaren tachtig zeer populair, splitste zich in een wat rustieker, `mellow' geluid en een harde tak. Dana: ,,In clubs als de Roxy deden ze het wat rustiger aan, op illegale feesten ging het er harder aan toe. Mijn hart heeft altijd bij de hardere stijlen gelegen. Al vraag ik me soms af wat er gebeurd zou zijn als ik bij die andere kant terecht was gekomen.''

Het exclusieve deurbeleid van clubs als de Amsterdamse Roxy was een katalysator in de scheiding der geesten. ,,Als je met acht vrienden uit Amersfoort ging stappen, kwam je de Roxy niet in'', zegt danskenner en -promotor Corné Bos, in 1988 medeauteur van de eerste Nederlandse houseplaat: Pay The Piper van A-men. ,,Maar je was wel welkom op een groot feest in Sporthallen Zuid of de Rai. Als je de hele dag in een fabriek gewerkt hebt, is een luxe club met een pasjessysteem niet het eerste waar je aan denkt als je lekker met je maten uit wilt gaan.''

Als gevolg van deze democratisering speelde het hardere geluid zich al snel vooral af in grote hallen, een van de belangrijkste redenen voor de ontwikkelingen naar een almaar ruigere, beukender en minder subtiele sound. Bos: ,,In zo'n hal raakt het geluid zijn finesses kwijt en blijft de power over. Daarnaast zijn er natuurlijk altijd jonge mensen die massaal grenzen opzoeken, zodat het nog harder en rauwer wordt.''

Dat hardcore niet meer vanzelfsprekend gigantische ruimtes voltrekt, vindt Geert, een 28-jarige hardcore-veteraan uit Gorredijk, niet erg. ,,Dan hou je de echte liefhebbers over'', zegt hij als hij tussen de twee zalen van Iduna even uit staat te blazen. ,,Als iets populair is komen er allerlei kinderen op af.'' Daarmee gaat hij voorbij aan het feit dat hij pas zestien was toen hij zijn vuurdoop onderging, op het legendarische eerste Thunderdome-feest in ijsstadion Thialf in Heerenveen, in 1992 de eerste grote slag van de bekende dance-onderneming ID&T.

,,Je kan je lekker uitleven op die beats'', zegt Geert over het effect en het nut van hardcore. Daar is iedereen het over eens. ,,Lekker losrammen'', zegt Dana. ,,Compleet uit je dak gaan, dat je wilt gaan schreeuwen, zo mooi'', zegt Jitse. ,,Als ik sta te draaien sta ik stijf van de adrenaline, dan ga ik nog harder dan het publiek.'' Dat is allemaal hetzelfde gebleven, ook al is de muziek zelf veranderd. Doorontwikkeld, zeg maar. ,,De techniek is veel verder, en dat hoor je in de producties'', vindt Geert.

DJ Promo, eigenlijk Sebastiaan Hofs, ziet die ontwikkeling als een missie. ,,Gisteren draaiden we met wat vrienden toevallig nog een cd uit die tijd'', vertelt hij in zijn kantoor-annex-studio op een industrieterrein in het Noord-Hollandse Zwaag. ,,Het was allemaal heel simpel in die tijd, boem-klap, een eenvoudig melodietje, omhooggepitchte stemmetjes. Iedereen kon het maken en dat gebeurde dan ook. Hardcore nu gaat terug naar het gevoel, het is heel agressief, duister. Het klinkt professioneler, beter uitgemixt, met meer dynamiek. De bassdrum blijft de verbindende factor, maar ik zoek juist naar nieuwe extremen in de klank. Ook die van de bassdrum. Met geluiden kun je je vernieuwen, en sfeer overbrengen. Die oude stijl, met een simpel melodietje, is nu wel uitgewerkt. Nou ja, niet helemaal, want ze springen nog altijd twee keer zo hard op Neophyte dan op mij. Maar je wilt toch verder.''

DJ Promo maakte de staart van de bloeitijd mee: hij stond vanaf 1997 op de grote feesten. ,,Afgelopen zomer draaide ik op Mysteryland voor 15.000 man en op Sensation voor 38.000 mensen. Het klinkt stom en verwend, maar vroeger was dat normaal. Dan had je elk weekend 20.000 man voor je neus. Al heb ik ook altijd kleinere dingen gedaan. In clubs en jongerencentra zit toch de basis. Die fans hebben de afgelopen tien jaar mijn boterhammetjes betaald, dan kan ik niet ineens duizenden euro vragen omdat ik een keer op Sensation heb gestaan.''

Hoewel DJ Promo in de vette jaren ,,tonnen'' heeft verdiend, ,,ik heb er mijn studio hier van gebouwd'', kan hij van de teloorgang van de hype niet wakker liggen. ,,Het ging verkeerd omdat iedereen op de trein wou springen. Dus kreeg je de verkeerde compilaties met de verkeerde tracks. De mensen zagen door de bomen het bos niet meer, en toen was de interesse in één keer over. Het hype-publiek is afgevallen, dat loopt nu achter DJ Tiësto aan. Maar je kan mij niet vertellen dat al die mensen zijn muziek zo geweldig vinden.''

Een ander deel van het hardcore-publiek is doorgeschoven naar het hardstyle-geluid dat enkele jaren geleden plotsklaps populair werd. Promo vindt die stijl ,,wat plastic, een beetje zoals de sound in '94'', maar hij nam wel het boegbeeld van de hardstyle-scene, DJ Dana, onder zijn hoede. ,,Wat een lieverd is het toch, hè'', zegt Dana van Dreven als ze aankomt in Zwaag om in Promo's studio verder te werken aan haar album. Enkele jaren geleden dreigde ze bijna ten onder te gaan aan de druk die het plotselinge succes met zich meebracht. ,,Er zwierven ineens allerlei types om me heen die aan me begonnen te trekken. Wat moeten ze toch van me, dacht ik. Nou ja, dat wist ik wel, maar het was goed dat Promo, die ik al jaren ken, zich over me ontfermde.'' Nu heeft ze haar eigen Danamite-label onder de paraplu van Promo's bedrijf Third Movement.

Oude tempo

De hardstyle-sound komt voort uit de old school-podia die verrassend snel op de grote hardcore-feesten opdoken. ,,Ik ging al snel nieuwe platen zoeken die bij dat oude tempo pasten. Die platen waren er dus al, maar die sound had nog geen naam.'' Feestenorganisator Q-Dance, gelieerd aan dance-gigant ID&T, deed destijds nog een vergeefse poging om het alleenrecht op de naam hardstyle te claimen.

Dana: ,,Hardstyle heeft een iets beschaafder tempo dan de huidige hardcore. Als je al wat ouder bent, trek je het wat langer. Maar het kruipt wel naar elkaar toe, veel hardstyle-platen zijn bewerkingen van hardcore-klassiekers. We gaan weer aardig hard. Maar er is altijd die typische hardstyle-baslijn, met zo'n breakje, die het onderscheid maakt.''

Promo werkte op zijn laatste dubbelalbum No Compromise, een indrukwekkend spervuur van knap geboetseerde mokerbeats en donkere geluiden, met de New-Yorkse hardcore-pionier Lenny Dee. Promo's platen zijn binnen de korste keren over de hele wereld te horen en te krijgen. Dana heeft ook al heel wat van de wereld gezien, er ligt zelfs een aanvraag vanuit China. De harde aanpak blijft dus niet beperkt tot Nederland, vaak gezien als bakermat, maar hier neemt het wel een speciale plaats in. Dana: ,,Het zit er gewoon in. Als Tiësto een hardere plaat opzet, springt ook ineens iedereen wakker. Als er een net effe hardere kick (bassdrum) wordt ingemixt ,,denkt iedereen gewoon: hè, lekker, effe gaan.''

Hardcore heeft wegens dat harde karakter misschien een nogal masculiene uitstraling. Maar in Iduna lopen vrij veel meisjes rond, die de hardcore-porno op het videoscherm (,,Geintje'', zegt Jitse, ,,meestal laten we horrorfilms zoals Hellraiser zien'') geen blik waardig keuren, maar wel geïnteresseerd zijn in de verrichtingen van Miss Hysteria achter de draaitafels. De gabberina-coupe, waarbij de zijkant van het meidenkapsel meedogenloos is weggeschoren, is helemaal uit de gratie. De stoere Lonsdale-kledinglijn past ook om ranke meisjeslichamen.

,,Waarom zouden vrouwen niet van harde muziek houden?'' zegt Dana. ,,Er wordt vaak raar gekeken als er zo'n leuk blond meisje naar de draaitafels loopt en er komt me toch een bak herrie uit. Als vrouw val ik natuurlijk op. Nog altijd krijg ik te horen dat ik me wel omhoog geneukt zal hebben.''

Minderheden

Je kunt in ieder geval niet zeggen dat er in deze scene, vaak beschuldigd van rechts-extremistische ideeën, geen ruimte is voor minderheden. Onder de DJ's in Drachten zitten een meisje (Miss Hysteria), een zwarte (The Rapist) en iemand met een laptop en een gorillamasker (Noisekick). Geert, die ooit stemde op ,,Pimmetje'' maar nu weer terug is bij de PvdA, gelooft er niks van dat het rechts-extremisme zo'n grote aanhang heeft onder hardcore-liefhebbers. ,,Ze dragen Lonsdale omdat het stoer is.'' Organisator Jitse, qua uiterlijk een ,,echte gabber'' met zijn kale kop, spijkerbroek en Levi-shirtje, ervaart het wel als een probleem. ,,Het komt voor, en dat is echt zonde. Al zullen er een boel meelopers bij zijn die het interessant vinden om met rood-witte veters te lopen. Je ziet ze zelfs met SS-tekens aan kettinkjes om de nek en White Power-shirts. Wij toleren dat soort dingen niet op onze feesten.''

DJ Promo relativeert deze problematiek. ,,Een paar jaar geleden kwam ik in tenten waar een stuk of tien gasten foute dingen riepen. Moet je dat serieus nemen, een paar zestienjarigen die van hun vriendjes hebben gehoord dat het cool is om je handje omhoog te steken? De media maken er altijd zo'n groot verhaal van, die zien tien lui in Lonsdale-kleren en hup, het rechts-extremisme is weer terug in de hardcore. In de hardcore-scene weten we het nu wel: we zijn de pispalen, we zijn de asocialen die stijf staan van de drugs, we zijn tegen alles. We zijn het wel gewend, het is bijna leuk. Je lekker afzetten tegen de hele zooi, ja toch?''

DJ Promo en Dana draaien morgennacht op Noorderslag, in de kelder van De Oosterpoort, Groningen.