De forel ligt er mooi bij

Guido van Driels strip Om mekaar in Dokkum heeft onlangs de Dongeradeelse gemeenteraad geschokt. De fractievoorzitter van de ChristenUnie, R. Schoorstra, noemde Van Driels boek `unheimisch en confronterend'. Net als een meerderheid van de Dongeradeelse gemeenteraad is hij niet blij met de graphic novel die in opdracht van de gemeente werd vervaardigd om te herdenken dat 1250 jaar geleden de missionaris Bonifatius werd vermoord.

Het moet gezegd worden, Van Driel heeft geen boek gemaakt om plaatselijke notabelen te plezieren maar kreeg daar van de wethouder wél de ruimte voor. Waar doorgaans boeken in opdracht bloedeloos zijn en het compromis van de pagina's druipt, is daar bij Om mekaar in Dokkum, dat ook in een handelseditie is verschenen, geen sprake van. Met een aantal recente gebeurtenissen in Dokkum in het achterhoofd – ongeregeldheden rondom het asielzoekerscentrum Dokkum en het verzet tegen de vestiging van een vertrekcentrum voor uitgeprocedeerde asielzoekers in Dongeradeel – verzon Van Driel twee verhalen; een over de Angolese asielzoeker Eduardo en een over Ronnie, een crimineel die op de vlucht is voor huurmoordenaars.

Vooral de belevenissen van Eduardo, die zijn land is ontvlucht en nu in het voor hem exotische Friesland op een verblijfsvergunning hoopt, zijn de moeite waard. Wachtend tot hij waarschijnlijk weer wordt teruggestuurd – de ambtenaar zegt tegen een collega bij de waterautomaat dat Angola `veilig' is verklaard door Buitenlandse Zaken – werkt hij drie dagen per week op een boerderij en verbaast hij zich over Nederland.

Na een bijna-dood-ervaring waarbij hij uit zijn lichaam is getreden, geniet crimineel Ronnie met volle teugen van het leven en kijkt hij relativerend tegen alles aan. Samen met zijn incompetente lijfwacht heeft hij zich verstopt in Friesland, omdat men nog steeds achter hem aan zit. Het zijn vooral de met schuttingtaal doorspekte dialogen tussen hem en zijn bodyguard die de gemeenteraad hebben geschokt. Maar het is ook de frisse blik van Ronnie, die het gevoel heeft opnieuw geboren te zijn, die je als lezer anders naar alledaagse zaken laat kijken. Als er op een terras een forel geserveerd wordt, zorgt dat voor een onverwachte esthetische belevenis, waar Ronnie lang naar kan staren. Van de forel, die op een bedje van sla staat afgebeeld, maakte Van Driel een schilderachtig stilleven. Als lezer kun je er net als Ronnie lang naar blijven kijken.

De levens van de twee hoofdpersonen schuren het hele boek langs elkaar heen, zonder dat ze contact maken. Die constructie doet wat geforceerd aan. De wijze waarop Van Driel Eduardo en Ronnie bij elkaar brengt in de finale en ondertussen ook nog weet te verwijzen naar de dood van Bonifatius (die door Germanen werd vermoord omdat hij heilige eiken liet omhakken) blijft een sterke afsluiting. Maar schitteren doet Van Driel toch vooral in zijn teken-, of eigenlijk, schilderstijl. Net als in Toen we van de Duitsers verloren (2002) gebruikt hij pasteuze penseelstreken tegen een veelal zwarte achtergrond. Zijn kleurgebruik is, zoals in het visstilleven, niettemin subtiel en de detaillering van bijvoorbeeld kapsels en flora weet hij knap met die grovere verftoetsen te combineren. De opstandige gemeenteraad heeft in zoverre gelijk dat het beeldwerk er niet positief of opwekkend uitziet. Maar wie zegt dat kunst dat zou moeten zijn? Van Driel heeft een mooie, grafische roman gemaakt. Misschien wel te mooi om als relatiegeschenk weg te geven.

Guido van Driel: Om mekaar in Dokkum. Oog & Blik, 126 blz. €14,95

    • Gerard Zeegers