Sprookje in de nachtmerrie van de loopgraven

Een half Christusbeeld bungelt aan één hand aan een kapotgeschoten kruis. De kerk is platgebombardeerd. Dit is Frankrijk, 1917, midden in de Eerste Wereldoorlog. Lijken in de modder zover het oog reikt. Dit is de opening van Un long dimanche de fiançailles, de nieuwste film van Jean-Pierre Jeunet, regisseur van filmhuislieveling Le fabuleux destin d'Amélie Poulain.

De tragiek van de `Grote Oorlog' in Frankrijk mag dan wel voor zich spreken, door alle met knekels en spierwitte kruisen beplante velden van eer tussen Verdun en Ieper. Maar Jeunet is de regisseur van het ongerijmde die de geschiedenis van vijf deserteurs die hun uitweg uit de loopgraven zochten en zichzelf in de hand schoten, laat voorafgaan door dat onttakelde kruisbeeld. Niet om ze heilig te verklaren, maar omdat álle beelden bij hem ontheiligd worden voordat ze in zijn hoogstpersoonlijke sanctuarium van de cinema weer op het altaar komen.

Un long dimanche de fiançailles is gebaseerd op het in Frankrijk veelgelezen boek van de vorig jaar overleden Sebastien Japrisot, aan wie Jeunet de sprookjesachtige basis voor zijn film ontleende. Zijn muze Audrey – Amélie – Tatou mag weer de hoofdrol spelen, van de manke Mathilde die aan het einde van de oorlog een mysterieuze brief krijgt van een soldaat die zegt nieuws te hebben over haar verdwenen verloofde Manech, de enige onschuldige gewonde tussen de vijf deserteurs. Het meisje begint een vastberaden zoektocht die haar dwars door de tijd, de loopgraven van Bingo Crépuscule, militaire archieven en verwoeste geheugens naar het hart van de hoop brengt.

Jeunet contrasteert de puurheid van zijn twee jonge gelieven met de smerigheid van de oorlog, en hij doet dat alsof hij de opgepoetste wereld van Amélie laat grenzen aan de postapocalyptische nachtmerrie van zijn eerdere absurde slagersfantasie Délicatessen.

Er blijft daar iets wringen, ook omdat Jeunet zo dol is op voice-overs die ons precies vertellen wat we moeten voelen en vinden. In dit geval wringt het ook doordat de slagvelden zo goor en gruwelijk zijn, dat je liever wilt weten hoe mensen daar overleefd hebben, dan dat ze daar wilden wegvluchten. Dát begrijpen we zo ook wel.

Als filmmaker strijdt Jeunet tegen de verveling: foto's, animaties, brieven, kranten, gedachten, invallen, buitelen over het scherm. In overvloeiers, super-imposed of uit de computer getoverde beelden. Geen scène duurt langer dan 30 seconden. De ene running gag volgt de andere op.

Mathildes liefdesgeschiedenis wordt een detectiveverhaal dat haar langs talloze personages voert, die haar ieder, volgens postmodern recept, hun versie van de waarheid vertellen. Dat alles aan het einde dan toch nog met een traan als een puzzel in elkaar blijkt te vallen, is een bewijs voor de zelfverzekerde, maar ook tamelijk berekenende virtuositeit van de regisseur.

Un long dimanche de fiançailles. Regie: Jean-Pierre Jeunet. Met: Audrey Tatou, Gaspard Ulliel, Jérôme Kircher, Denis Lavant, Ticky Holgado, Jodie Foster, Tcheky Karyo. In: 20 bioscopen.

    • Dana Linssen