Privatisering post verdeelt Japan

Privatisering van de Japanse staatsposterijen is volgens premier Koizumi dit jaar ,,de belangrijkste taak''. Maar hij stuit op verzet, om te beginnen in eigen kring.

De `Zwarte Kat' van Yamato Transport is een begrip in Japan als het gaat om efficiënte pakketpost van deur tot deur. Yamato Transport, dat een traditie heeft hoog te houden in non-conformisme, zou in deze tijden van privatisering ook graag duiken in de markt van gewone brieven. ,,Het is mogelijk, maar de overheid eist dat we dan eerst net zoveel brievenbussen in het hele land plaatsen als het staatspostbedrijf'', zegt woordvoerster Tayako Kubota, die de eis ,,niet realistisch'' noemt.

Wel vecht Yamato Transport juist om zich het staatsbedrijf Japan Post, dat op de nominatie staat om geprivatiseerd te worden, in de eigen markt van het lijf te houden. Yamato is afgelopen herfst naar de rechter gestapt om, met een beroep op de antimonopoliewet, een einde te maken aan oneerlijke concurrentie door Japan Post.

,,Japan Post heeft als staatsbedrijf allerlei voordelen en probeert daarmee het particuliere bedrijfsleven te vernietigen'', zegt Kubota. Dankzij winst in de beschermde markt voor brieven, stelt Yamato, biedt Japan Post pakketpost aan tegen tarieven die onder de marktprijs liggen via supermarktketens die vanouds dienen als filialen van particuliere pakketpostbedrijven. Er is nog geen uitspraak.

De strijd tussen deze gevestigde spelers is zo hard dat Toyokazu Taishi, general manager in Tokio van TNT (onderdeel van het Nederlandse TPG), zegt niet te denken aan het betreden van de binnenlandse postmarkt, ook niet als de privatisering verder doorgaat. Met het staatspostbedrijf en drie grote, particuliere pakketbezorgers is de markt ,,verzadigd''. Hooguit zou verdere samenwerking met een Japanse partner een optie kunnen zijn, maar daarover wil Taishi niet in details treden.

Privatisering van het Japanse postbedrijf is dit jaar zijn ,,belangrijkste taak'', zei premier Junichiro Koizumi tijdens zijn nieuwjaarspersconferentie afgelopen week. Het is tevens een omstreden kwestie die, aldus commentatoren, Koizumi ook de kop zou kunnen kosten. Zijn eigen Liberaal Democratische Partij (LDP) is faliekant tegen privatisering. Terwijl Koizumi's kabinet afgelopen september een privatiseringsplan goedkeurde, kwam de LDP in december doodleuk met een eigen plan dat vooral benadrukt dat er niets moet veranderen.

Wegens dit verzet heeft Koizumi vorig jaar een politieke outsider, minister Heizo Takenaka, belast met de privatisering. Het is een vreemde post want de posterijen zelf vallen onder verantwoordelijkheid van Binnenlandse Zaken, waar Taro Aso als minister zetelt. Aso heeft echter laten weten weinig heil te zien in privatisering. Takenaka, een oud-hoogleraar economie die wel verstand van zaken heeft maar geen enkele politieke machtsbasis, moet de hete kolen uit het vuur zien te halen.

De privatiseringswet moet dit voorjaar door het parlement. Takenaka is deze week op bezoek bij overheid en bedrijfsleven in Nederland en het Verenigd Koninkrijk om zich te laten bijpraten over de Europese ervaringen met het privatiseren van de post.

Velen vragen zich af of privatisering wel mogelijk is in Japan, want het staatspostbedrijf vervult al decennia een cruciale rol in het overheidsbeleid. Om te beginnen zijn er de erfelijke postkantoorhouders die als stemmenmachine dienen voor de LDP. Toen Japan eind negentiende eeuw het postsysteem opzette, vroeg de overheid lokale notabelen om een postkantoor te beheren. Dit is overgegaan van vader op zoon en dus zijn deze beheerders nu een soort aristocratie van erfelijke staatsemployés. Driekwart van alle postkantoren in Japan behoort tot deze categorie van `speciale postkantoren'.

Naast post zijn er verder de poten spaarbank en de levensverzekeringen. Gezamenlijk beheren deze 345 biljoen yen (2.500 miljard euro) aan spaargelden. Ter vergelijking: alle particuliere banken en kredietcoöperaties samen komen tot niet meer dan het dubbele van dit bedrag.

Privatisering van deze fondsen kan een directe aanslag betekenen op het fiscale en economische beleid van de overheid. Momenteel beheert het ministerie van Financiën deze fondsen in wat wel de `schaduwbegroting' van de overheid wordt genoemd. Het ministerie pompt de miljarden naar eigen goeddunken in speciale nutsbedrijven of koopt er staatsobligaties mee op.

Deze kwesties raken de LDP in haar ziel. Daarom schrijft de partij dat de regering ,,voldoende consideratie moet geven aan de absorptie van staatsobligaties''. Het zijn onder meer deze enorme fondsen die het mogelijk maakten dat Japan zonder problemen een enorme staatsschuld heeft opgebouwd.

    • Hans van der Lugt