`Ik ben vriend van dit orkest'

Sinds 1988 werkt de wereldberoemde Valery Gergjev bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Hij blijft dat doen, ook als hij geen chef meer is.

Valery Gergjev kondigde vorige week zijn vertrek aan als chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest in de zomer van 2008. Maar in een gesprek daarover komt Gergjev vooral met nieuwe plannen en wensen voor Rotterdam. ,,Na 2008 blijf ik artistiek leider van het Gergjev Festival. Ik wil daarin veel meer opera gaan doen, maar daarin moet Rotterdam ook zelf geïnteresseerd zijn.''

Gergjev is trots op wat hij ook naast de vaak opzienbarende Gergjev Festivals in Rotterdam heeft gedaan. Hij noemt de Mahlercyclus, waarin hij de afgelopen dagen de monumentale Achtste symfonie leidde met opnamen voor radio, tv en dvd. Eén keer in Rotterdam, twee keer in Amsterdam – de benefiet voor Azië bracht vrijdag 80.000 euro op – en gisteravond in Brussel. ,,We hebben ook veel gedaan aan Prokofjev, Sjostakovitsj, Stravinsky en Tsjaikovski. Bruckner komt nog, we moeten daarmee naar het Brucknerfestival in Linz. Strauss en Wagner klinken in het volgende festival.

,,We gaan in Duitsland op tournee, naar de VS en Londen. Ik ga in New York en Ann Arbor een complete Sjostakovitsj-cyclus doen met de orkesten uit Rotterdam en Sint Petersburg. Ik kom met een andere interpretatie, die Sjostakovitsj niet presenteert als een propagandist voor Stalin of als een dissident, maar als een pure musicus, net als Beethoven en Mozart.''

Gergjev, de drukst bezette dirigent ter wereld, zal aan zijn vertrek in Rotterdam weinig extra tijd overhouden. En hij wil wel ergens anders chef-dirigent worden, ,,zij het alleen op basis van vriendschappelijke relaties met een orkest, misschien wordt dat in het voorjaar duidelijk.''

Wel wil Gergjev wat meer in Sint Petersburg zijn, bij zijn kinderen en bij zijn Mariinski Theater dat voor zijn Kirov Opera wordt gerenoveerd en uitgebreid met een nieuw theater en een nieuwe concertzaal. Kosten: 300 miljoen euro. Zijn gastdirecties bij de belangrijkste orkesten gaan door. ,,Mijn vriend Mariss Jansons vroeg me bij het Concertgebouworkest, net als mijn vriend Christoph Eschenbach me vroeg bij het Phildelphia Orkest en mijn vriend Simon Rattle bij de Berliner. Ik blijf de Wiener dirigeren. Maar ik vergeet Rotterdam niet, dit orkest blijft voor mij belangrijk.''

Gergjev is langer in Rotterdam gebleven dan voorzien wegens de crisis tussen orkest en directie in 2003, die leidde tot het vertrek van directeur Rob Overman en artistiek manager Asadour Santourian. ,,Ik heb me ook daarin erg verbonden gevoeld met het orkest, ik voelde me als vriend daarvan erg verantwoordelijk, er heerste een dramatische sfeer en ik hield een toespraak tot het orkest. Zoiets is erg zeldzaam. Ik wilde kalmte, ik moest zorgen voor stabiliteit, net als een paar keer eerder. Ik ben nu een ervaren crisismanager.''

Eén grief heeft Gergjev wel. ,,Ik betreur dat het orkest in 2003 wegens de oorlog in Irak besloot om niet naar Amerika te gaan tijdens Irakoorlog. Iedereen in Amerika zei: `zelfs de Fransen annuleerden niet'. Maar de Rotterdammers deden dat wel, vanuit internationaal perspectief een vergissing. Dat was het moeilijkse moment in onze relatie. Godzijdank was het Kirov Orkest in Amerika, zodat ik de concerten alsnog kon laten doorgaan. Stel je voor dat Carnegie Hall in New York gesloten zou zijn geweest omdat Rotterdam het liet afweten!''

Gergjev heeft nog één belangrijke artistieke wens voor zijn toekomst in Rotterdam. ,,Ik wil meer opera en daarop wil ik antwoord van Rotterdam. Toen ik kwam was een operatheater een van de onderdelen van de overeenkomst met de Rotterdamse burgemeester van Rotterdam en het stadsbestuur. Dat werd het Nieuwe Luxor Theater, dat nu vooral voor musicals wordt gebruikt. Maar de afgelopen jaren was het mogelijk geweest daar nieuwe producties te brengen of co-producties met Mariinski, Zürich, Baden-Baden, Parijs, Duitsland of Japan.

,,Dat is niet gebeurd. Ik zeg dat niet als kritiek, maar in mij heeft Rotterdam een trouwe vriend. Al is er het Muziektheater in Amsterdam, ook Rotterdam verdient opera, Dat is voor mij veel uitdagender dan weer een serie concerten. Die kwestie moet nu worden bekeken.

,,Ik wil nu voor de volgende vijf, tien, twintig jaar weten of mijn werk met het orkest in Rotterdam een definitieve doorbraak voor opera zal worden in deze stad. Rotterdam is aanzienlijk groter dan Baden-Baden, maar er is veel meer opera in Baden-Baden dan in Rotterdam. Met het Mariinski Theater heb ik Der RIng des Nibelungen twee keer in Baden-Baden gedaan, ik werd onmiddellijk gevraagd voor een derde keer en dat blijven ze nu steeds doen. We gaan met opera en balletvoorstellingen van het Mariinski Theater elk jaar naar Berlijn, Parijs en Londen. De wereldhoofdsteden willen dat zien en daarvan is Rotterdam is er toch ook één?''

De opname van Mahlers Achtste symfonie o.l.v. Valery Gergjev wordt dinsdag 20 uur uitgezonden op Radio 4. Op Ned. 3 is er 27/2 een reportage over de voorbereidingen van het concert dat op 28/2 wordt uitgezonden.

    • Kasper Jansen