Propagandist van goede tandpasta

Nederlandse kinderen hadden jarenlang minder gaatjes in hun tanden dan Duitse, Belgische en Britse kinderen. Dat kwam door de niet aflatende ijver waarmee tandarts prof.dr. Otto Backer Dirks de fluoridering van drinkwater, en later het gebruik van fluoridehoudende tandpasta, propageerde. Backer Dirks overleed op 3 januari en werd vandaag in zijn woonplaats Bilthoven gecremeerd.

Vrijwel ieder kind leed na de Tweede Wereldoorlog, in de jaren van toenemende welvaart, aan tandbederf (tandcariës). In de jaren zestig was er vrijwel geen kind meer te vinden met een gaaf gebit. Tandbederf was een groot volksgezondheidsprobleem. In 2000 was die epidemie echter voorbij en had 60 procent van de zesjarigen en 70 procent van de twaalfjarigen een cariësvrij gebit. Het was de werkgroep onder leiding van Backer Dirks die de ommekeer bewerkstelligde, waarmee Nederland internationaal voorop liep.

Backer Dirks werd kort na zijn tandartsexamen in 1942 lid en hoofd van een werkgroep die zich bezig hield met fundamenteel tandheelkundig onderzoek. De groep werd gefinancierd door wasmiddelenfabrikant Dobbelman. De groep ontwikkelde wetenschappelijke methoden voor de vaststelling van tandbederf die ook nu nog worden gebruikt.

In mei 1952 kreeg Backer Dirks de leiding van een net opgerichte cariëswerkgroep bij TNO, die als voornaamste taak had na te gaan of drinkwaterfluoridering tandbederf remt. Er kwam een experiment in Tiel en Culemborg. In Tiel werd het drinkwater gefluorideerd, in Culemborg niet. De onderzoekers keken bij kinderen van 11 tot 15 jaar – de leeftijdsperiode waarin de blijvende kiezen doorbreken en waarbij het tandbederf het grootst was – in welk stadje het tandbederf het ergst was. Uit het onderzoek bleek met de toen beschikbare methoden dat gefluorideerd drinkwater een buitengewoon effectieve methode tegen tandbederf was, vooral ook voor de sociaal lagere economische klassen. Het leidde tot drinkwaterfluoridering in grote gebieden van Nederland. Na felle politieke discussies stopte die `gedwongen medicatie' in 1975. Maar politiek en maatschappij beschouwden gebitsziekten inmiddels als een belangrijk volksgezondheidsprobleem.

Backer Dirks was in 1960 lector en in 1965 hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Utrecht geworden. Mede door zijn inspanning heeft de industrie gefluorideerde tandpasta's ontwikkeld.

Backer Dirks toonde in 1966 als eerste aan dat beginnende gaatjes in het tandglazuur kunnen remineraliseren en weer kunnen verdwijnen. Fluoride speelt in dit proces een grote rol. Vrijwel alle wetenschappelijke publicaties die handelen over de remineralisatie van glazuur verwijzen nog naar zijn beroemde artikel uit 1966 in het Journal for Dental Research.