Het Rome van Beieren

In 1993 werd Bamberg werelderfgoed. Niet alleen de gebouwen lijken de tand des tijds naast zich neer te hebben gelegd. Vele antiekwinkels bieden een schat aan historische stukken.

In de donkere kelder onder zijn kunsthandel in Bamberg bewaart Walter Senger zijn bijzondere schat. Zodra hij het licht ontsteekt en zacht Gregoriaanse gezangen klinken, verschijnt een serene blik op zijn gelaat. Talrijke beelden lichten op. Een knielende Maria, de Madonna met kind, de heilige Agnes, de apostelen Petrus en Paulus, twee engelen in vaalrode gewaden.

,,Afkomstig uit de Dom van Bamberg'', zegt Senger. Toen Napoleon twee eeuwen geleden Beieren onder de voet liep, ontketende hij een culturele revolutie. Kerkelijke bezittingen werden onteigend. Beelden, zilveren bekers en meubels uit de kerken kwamen in handen van de staat of via veilingen bij particulieren terecht en bij kunsthandelaren zoals de familie Senger.

De middeleeuwse beelden in de kelder vormen slechts een deel van de kostbaarheden in Sengers kunsthandel, die meedoet aan de jaarlijkse antiekweken in Bamberg. Faiense schalen met blauw geschilderde Chinese figuren, een roodgelakte zeventiende-eeuwse schrijftafel met 66 schilderingen afkomstig van het Saksische Hof, de `Tulpenstrauss in blau-weisser Vase' van August Macke, een gouden kroonluchter met engelen en zwanen uit paleis Rossbach bij Fulda. Het pronkstuk is een drieluik uit 1515 met de kroning van Maria, afkomstig van een altaar. ,,Bijzonder kostbaar'', fluistert Senger. 680.000 euro. Een Japans museum heeft belangstelling getoond. Maar hij sluit ook niet uit dat een welgestelde particulier zijn oog erop laat vallen.

De Antiquitätenwochen, die komende zomer (half juli tot half augustus) voor de tiende keer in Bamberg worden gehouden, zijn een eldorado voor kunstliefhebbers en -verzamelaars. Wat voor kunsthandelaren op de linkeroever van de Seine in Parijs eenmaal per jaar het Carré Rive Gauche is, waar het allermooiste wordt tentoongesteld, dat zijn voor Bamberg de antiekweken.

Het centrum van de vroegere keizers- en bischopsstad Bamberg, die in 1993 door de UNESCO tot wereldcultuurerfgoed werd verklaard, telt tientallen kunsthandels. De meeste zaken zijn te vinden in de Karolinenstrasse die de indrukwekkende Dom van Bamberg verbindt met het Alte Rathaus. Het oude stadhuis op de brug over de rivier de Regnitz met zijn prachtig beschilderde facaden (`Reiter über den Fluss') is op zichzelf al een museumstuk.

Het `Rome' van Beieren wordt Bamberg genoemd. Overal in de stad, ten oosten van Frankfurt am Main, is duizend jaar rijke geschiedenis terug te vinden. Bamberg kent dezelfde typische middeleeuwse structuur als andere Midden-Europese steden zoals Praag of Warschau smalle steegjes, pleinen met oude kerken, barokke huizen en straten geplaveid met kinderhoofdjes. Zeker 2.400 panden staan onder monumentenzorg. De stad telt twee dozijn kerken en kloosters en zeker vijftien musea. De universiteit heeft zelfs een leerstoel Monumentenzorg en tal van burgers zetten zich in voor behoud van het historische bouwkundige erfgoed.

,,We kunnen ons geen betere locatie wensen voor onze kunststukken'', zegt István Csonth, oorspronkelijk Hongaar en familie van de schrijver Sándor Márai. Csonth noemt zich Alttassologe ofwel specialist in antieke koppen. Hij is eigenaar van het Bamberger Tassenkabinet aan de Herrenstrasse, een winkel met duizenden antieke beschilderde kopjes uit de 18e en 19e eeuw. Csonth nam tien jaar geleden het initiatief tot de antiekweken, die vanaf de tweede helft van juli worden gehouden, gelijktijdig met de Bayreuther Festspiele (,,We trekken hetzelfde publiek aan.'')

Terwijl Csonth zijn vitrines vol thee- en koffiekoppen uit Weimar, Leipzig, Gotha en China laat zien fijn beschilderd met landschappen, jachttaferelen en veldslagen vertelt hij van zijn inspanningen om het hart van Bamberg tot Kulturschutzgebiet (cultuurbeschermingsgebied) te verklaren. Bamberg is een stedelijk kunstwerk, zegt hij. ,,We moeten koste wat het kost voorkomen dat de massacultuur van hamburgers en Coca Cola bezit gaat nemen van ons mooie centrum.''

Tot nog toe is het hem gelukt de stadskern te vrijwaren van lawaaierig amusement. Csonth is gewikkeld in een briefwisseling met de desbetreffende minister in Berlijn. Als de oude stad tot `cultuurbeschermingsgebied' wordt verklaard, krijgt Bamberg, hoopt hij, ook de miljoenen die nodig zijn om de brug over de Regnitz op te knappen.

Liefhebbers van antiek, kunst en antiquariaten kunnen hun hart ophalen in de stad. In de Karolinenstrasse is niet alleen Senger te vinden, die sinds enkele jaren ook op de antiekbeurs in Maastricht present is. De straat, plus de verschillende zijstraten, bestaat uit een aaneenschakeling van winkels met antiek zilver, sieraden en klokken (Peter Löblein), antieke reisattributen (Zeitreise), moderne beelden (Galerie Sculptur) en kunsthandels als die van Matthias Wenzel en, om de hoek, Christian Eduard Franke. Hij heeft net zijn jongste aanwinst aan de wand bevestigd, een gobelin (wandkleed) waarop in blauwe en groene kleuren vogels, bomen en heuvels zijn afgebeeld. Afkomstig uit een paleis, zegt Franke die de helft van de tijd op reis is in Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië op zoek naar hoogwaardig antiek.

Bij Franke zijn al voor 100 euro kaarsenstandaards verkrijgbaar. Maar ook een kersenhouten kast uit de late Biedermeierperiode met historische zuilen à 32.000 euro, schilderijen van Frederick de Moucheron (1633-1686) en een notenhouten kabinet uit een Brits adelijk pand voor 185.000 euro. ,,Je hoopt dat er op een dag iemand langskomt, die dit waardeert en niet verder loopt'', zegt Franke. Uitsluiten doet hij niets. De antiekweken zijn volgens Franke ,,een event'' geworden die liefhebbers uit de hele wereld aantrekken, uit Europa, Amerika, zelfs Japan.

Voor moderne-kunstliefhebbers is een bezoek aan Richard Mayers galerie in de Obere Brücke de moeite waard. Mayer richt exposities in én hij is eigenaar van het beroemde Böttingerhaus aan de Judenstrasse, een stadspaleis dat geldt als het mooiste `herenhuis' uit de Duitse barok met een rijke façade en een royale stadstuin. Het zachtgele paleisje, gebouwd rond 1707, was ooit van de Hofrat Johannes Ignaz Tobias Böttinger.

Mayer organiseert er regelmatig tentoonstellingen van ikonen uit het Oosten, Europese schilderkunst, van Goya's en van zijn eigen Dali's die hij de afgelopen 45 jaar verzamelde. In 1959 ontmoette Mayer de Spaanse kunstenaar in Catalonië en raakte sindsdien in de ban van Dali's werk (,,De enige intellectuele kunstenaar''). Tijdens een particuliere rondleiding door het Böttingerhaus toont hij porseleinen serviezen die Dali met mediterrane motieven heeft beschilderd, aquarellen en zeldzame tekeningen van paarden en houtgravures van Dante's Goddelijke Komedie, die de Spaanse kunstenaar ook heeft gemaakt. Mayers expositie Das Goldene Zeitalter over het leven van Dali ging van Moskou, naar Bruchsal en Budapest.

Het Böttingerhaus zelf is ook een kunstwerk. Vooral de tweede verdieping en de grote zaal kennen rijk stucwerk van Johannes Vogel en fresco's op het plafond van Jakob Gebhard over de Spaanse Successieoorlogen. Bamberg is gezegend met zoveel culturele rijkdom. Wie belangstelling heeft voor Old Europe, kan deze stad in het zuidoosten van Duitsland komende zomer niet links laten liggen.

Bamberg

Amsterdam-Bamberg: per ICE-trein: 6 uur en 43 minuten. Vertrek 7.05 uur, aankomst 13.48 uur (overstappen in Keulen en Würzburg).

Per auto: 650 kilometer, route: Amsterdam, Arnhem, Dortmund, Giessen, Frankfurt, Würzburg, Bamberg.

Overnachten: Hotel Ibis, Theatergassen 10, tweepersoonskamer 67 tot 107 euro, tel. 00 49 951 980 480

Barockhotel am Dom, Vorderer Bach 4, tweepersoonskamer 83 tot 98 euro, tel. 00 49 951 540 31

Brudermühle, Schranne 1, tweepersoonskamer 108 tot 118 euro, tel.

00 49 951 955 220

Hotel Residenzschloss, Untere Sandstrasse 32, tweepersoonskamer 159 tot 179 euro, tel. 00 49 951 609 10

Toeristenbureau,

Geyerswörthstrasse 3, tel. 00 49 951 87 11 61

www.tourismus.

bamberg.de

    • Michèle de Waard