Felle touwtrekkerij om beelden Parthenon

Om de teruggave van de beelden van het Parthenon in het British Museum aan Griekenland, woedt een felle strijd tussen voor- en tegenstanders. `Je stuurt mishandelde kinderen toch ook niet terug naar hun ouders?'

Is het een soap? Is het een welles-nietesspel voor geleerde mensen? Nee, het is de zoveelste ronde in de discussie over de teruggave van de marmeren beelden van het Parthenon in het British Museum aan Griekenland.

,,Lord Elgin heeft de beelden in 1801 meegenomen naar Groot-Brittannië, maar hij heeft ook beelden op de Akropolis achtergelaten. Die zijn nu in betere conditie dan de beelden in Londen'', zegt Anthony Snodgrass, fervent voorstander van de teruggave. De emeritus hoogleraar klassieke archeologie aan Cambridge University bezocht afgelopen zomer het Akropolis Museum in Athene om het gerestaureerde en geconserveerde westfries van het Parthenon te bekijken. De Grieken hebben met een speciale lasertechniek de dikke laag roet – het gevolg van luchtvervuiling – er af gehaald. Snodgrass, sinds zijn emeritaat voorzitter van het British Committee for Restitution of the Parthenon Marbles, was blij verrast met wat hij zag.

,,Het veel gehoorde argument dat Elgin de beelden uit Griekse handen gered heeft, gaat voor mij niet meer op. De beelden in Athene hebben nog het oude patina, een goudbruine glans; je ziet nog de sporen van de beeldhouwwerktuigen en anatomische details als de aderen op de buiken van de paarden. Die amper een millimeter dikke laag is in Londen bij een schoonmaakbeurt verwijderd en vernietigd.''

In de jaren dertig bood kunsthandelaar Lord Duveen het British Museum, dat in 1816 de Elgin Marbles had gekocht, een nieuwe zaal aan voor de beelden. Om Lord Duveen te plezieren, zouden de beelden in 1937 en 1938 zijn schoongemaakt met koperen borstels en carborundum. `Wat zijn ze mooi wit, hè', zei iemand van het museum daarna bij een eerste rondleiding. Vijftig jaar later, in 1998, beweerde historicus William St Clair in de derde editie van zijn boek Lord Elgin and the Marbles dat het British Museum de schoonmaak met opzet al jaren verborgen hield. Snodgrass: ,,Het British Museum behandelt de beelden nog steeds met cosmetica om ze minder wit te doen schijnen.''

Als reactie op de beschuldigingen organiseerde het British Museum een jaar later een conferentie met experts uit binnen- en buitenland, die voor het eerst de nooit gepubliceerde rapporten over de schoonmaak mochten inzien. De Griekse deskundigen constateerden dat de beelden inderdaad onherstelbaar waren beschadigd. Het British Museum gaf toe dat de schoonmaak geen schoonheidsprijs verdiende, maar ontkent de zaak in de doofpot gestopt te hebben. Dat kon niet, omdat de pers al in 1939 veel ophef over de schoonmaak had gemaakt. Die ophef was onderdeel van een interne machtsstrijd in het museum. Bovendien, zo verdedigde het British Museum, reinigden de Grieken de tempel van Hephaistos op de Agora in Athene in de jaren vijftig volgens dezelfde methode.

En daar begint het welles-nietes weer. Snodgrass: ,,Die schoonmaak gebeurde in opdracht van de Amerikanen, die toen de Agora opgroeven.''

,,Helemaal niet waar'', reageert archeologe Dorothy King, die binnenkort een boek over de Elgin Marbles publiceert. ,,De Amerikanen hebben het op verzoek van de Grieken gedaan. De Grieken waren ook heel tevreden over het resultaat, maar dat willen ze nu niet meer weten.''

King, overtuigd tegenstandster van teruggave van de beelden, zorgde afgelopen zomer voor rumoer door in de BBC-documentaire The Elgin Marbles te zeggen dat je kinderen die door hun ouders zijn mishandeld ook niet naar die ouders terugstuurt. Nu, net terug uit Athene, waar ook zij het gerestaureerde westfries heeft bekeken, zegt ze: ,,Snodgrass heeft zeker een nieuwe bril nodig – ik wil daar wel aan bijdragen. Vergeleken met die in Londen zien de beelden er nog steeds slecht uit.''

Ook het British Museum reageert bij monde van het hoofd van de Griekse afdeling negatief: ,,We zijn blij voor onze vrienden en collega's in Athene dat de beelden er beter aan toe zijn dan gedacht. Maar als je ze vergelijkt met afgietsels uit 1802, zie je dat de afgelopen tweehonderd jaar zure regen en luchtvervuiling weer voor grote schade hebben gezorgd. En nee, we maken onze eigen beelden niet minder wit. We behandelen ze met carbowax, een transparante deklaag tegen vuil.''

Snodgrass blijft niettemin optimistisch. ,,Uit enquêtes blijkt dat de meerderheid van de Britten de beelden wil teruggeven. Als straks het nieuwe Akropolis Museum klaar is, kan de wereld met eigen ogen zien dat de Grieken goed voor de beelden kunnen zorgen.'' Aha, reageren zijn tegenstanders, dat museum wordt echter wel op een belangrijke archeologische vindplaats gebouwd en belemmert straks het zicht op het Parthenon.

Wordt ongetwijfeld vervolgd.