Eerst Abbas kiezen, dan vrede

Mahmoud Abbas wordt morgen, volgens de peilingen, tot opvolger van Arafat en president van de Palestijnen gekozen. Vraag is hoe groot zijn zege wordt.

Op het plein voor de Al-Kabir-moskee van Nablus wachten de `vechters' geduldig rokend op de komst van de nieuwe president der Palestijnen, Mahmoud Abbas, alias Abu Mazen. Nasr Rami, leider van de Al-Aqsa Martelarenbrigades in de kashba, draagt tegen de kou een leren pet en leren jack. Hij wordt bewaakt door tientallen `soldaten'. ,,Ik wil hem welkom heten in de hoofdstad van de intifada en tegen hem zeggen dat wij hem steunen. Abu Mazen is onze kandidaat'', zegt de door Israël gezochte Nasr.

Als Abbas, wiens campagne in de Gazastrook, Jenin en Hebron meer een zegetocht is geworden, het plein op wordt gereden, springt Nasr op de laadbak van de truck, omhelst Abbas en kust zijn hand. Het tafereel, temidden van een juichende menigte, voltrekt zich vliegensvlug. Abbas lacht en roept naar de aanhang van Nasr: ,,We zullen jullie opofferingen nooit vergeten.'' Nasr nadien: ,,Wij zijn bereid onze wapens neer te leggen als Israël stopt met de bezetting en geen minuut eerder.''

In Balata, het vluchtelingenkamp bij Nablus naast het Bijbelse Shechem waar Abraham het Land van Israël werd beloofd, ontrolt zich eenzelfde schouwspel. Ala Sanakreh en Ahmed Abu Salateh, leiders van de Al-Aqsa Martelarenbrigades in het kamp, ontvangen hem als de aanstaande president en omhelzen hem. In Jenin en de vluchtelingenkampen van de Gazastrook had zich eerder al dit soort manifestaties van eenheid en steun voorgedaan. Omarmingen die in Israël met afgrijzen zijn gadegeslagen: daar gelden de brigades als terroristen.

Is dit de Mahmoud Abbas die zich heeft uitgesproken tegen de gewapende intifada? Of schuilt achter het vriendelijke, professorale gezicht een nieuwe Arafat? Abbas' woedende uitval eerder deze week naar de ,,zionistische vijand'' had ook al vele Israëliërs geschokt. In Nablus wil hij er alleen nog maar over zeggen dat hij woedend was over de ,,slachting van de Israëliërs onder Palestijnse kinderen – na zo'n drama weet je niet wat er uit je mond komt.'' Over de contacten met de Al-Aqsabrigades: ,,Wij zullen een eind maken aan de chaos van de wapens. Recht en orde moeten hersteld worden. De anarchie moet stoppen. We zullen de brigades en de andere fracties een plaats in het Palestijnse raamwerk geven.'' Hoe? ,,Door overtuiging.''

Of hij de ,,fracties'' – de Al-Aqsabrigades, Islamitische Jihad en Hamas – zal ontwapenen, laat hij in het midden. Hij streeft een hudna na, een bestand voor langere tijd. ,,Iedereen wil meewerken als Israël stopt met de liquidaties, met de bezetting, de checkpoints en de nachtelijke invallen. Daarom is het openen van een dialoog met de Israëlische premier Sharon het eerste wat wij zullen doen. Dan zullen we zien hoe serieus hij is.''

Op de uitval naar de ,,zionistische vijand'' na heeft Abbas een gematigde campagne gevoerd. ,,We steunen de intifada, maar we zijn tegen het gebruik van wapens'', zei hij in Nablus. In iedere toespraak bezweert hij ,,het pad van Arafat'' te zullen volgen: ,,De idealen van Arafat gaan wij nu omzetten in werkelijkheid.'' Dat is codetaal voor een Palestijnse staat met Oost-Jeruzalem als hoofdstad.

En in iedere rede wordt verzekerd dat de 8000 Palestijnse gevangenen worden bevrijd en dat het recht op terugkeer van de vier miljoen Palestijnse vluchtelingen gehonoreerd moet worden wil het tot een vredesverdrag komen. Voor de mede-oprichter van Fatah die op 26 maart 1935 in Safed (nu Israël) werd geboren en daar in 1948 op 13-jarige leeftijd werd verjaagd, is dat geen loze uitspraak, hoewel hij volgens vrienden realist genoeg is om te weten dat hij nooit meer naar Safed zal terugkeren.

Waar Arafat sprak over een heilige oorlog, over de miljoenen vechters die naar Jeruzalem zouden marcheren en over zijn wens een martelaar te worden, oreert Abbas over Palestijnse rechten én plichten, zoals het bouwen van goed werkende instellingen, het zorgen voor veiligheid en het verbeteren van het onderwijs. Niet alleen ontbreekt de Arafat-retoriek, ook de requisieten (zwartwit geblokte hoofddoek, pistool, uniform) zijn opvallend afwezig, op een geblokt sjaaltje met de Palestijnse vlag na.

De enthousiaste ontvangsten lijken Abbas zelf het meest te verrassen. Bijna verlegen glimlachend ondergaat hij de hulde op straten, pleinen en universiteiten. Tot twee keer toe moest hij door een raam weggevoerd worden omdat iedereen hem wilde omhelzen. ,,Ik ben er enorm door verrast. Hij was voor de meesten toch een onbekende. De onzichtbare nummer twee achter Arafat. Een grijze man in een grijs pak'', zegt Anan Qadri, psychologe in Nablus. ,,Hij heeft veel minder charisma dan Arafat. Maar de bevolking wil nu een leider die de corruptie bestrijdt en op een eerbare, rechtvaardige wijze vrede sluit, zodat we een gewoon leven kunnen gaan leiden.''

Het succes van Abbas' campagne wordt morgen niet bepaald door het feit dat hij wel of niet wint, maar of zijn meerderheid groot genoeg is. Hoe groter zijn zege, hoe groter zijn macht om een bijna onmogelijke opdracht uit te voeren: het sluiten van een verdrag met Israël over de oprichting van een levensvatbare, democratische Palestijnse staat. Volgens de laatste peilingen kan hij rekenen op 65 procent van de stemmen.

,,Abbas wordt zo breed gesteund omdat wij vrede willen, we willen onze economie opbouwen en willen leven als normale mensen'', zegt kapitein Ali Omar van Eenheid 17, de presidentiële lijfwacht, in het koffiehuis om de hoek van de moskee ,,Wij kiezen zondag Abbas tot president en daarna zijn er geen excuses meer mogelijk. Dan moeten de Israëliërs stoppen met de bezetting, de liquidaties en het bouwen van nederzettingen en wij moeten beginnen aan de opbouw van een eigen land. Wij willen vrede en ik hoop dat zij ook vrede willen.'' Of Omar in Nablus denkt dat hij en zijn soldaten in staat zullen zijn de militanten te ontwapenen als Abbas daartoe opdracht geeft? ,,De meeste militanten zullen bereid zijn hun wapens in te leveren als zij zien dat de bezetting wordt beëindigd.'' Meeluisterende nargila-rokers knikken instemmend en laten de waterpijp borrelen.

    • Oscar Garschagen