Stuifzand op de stations van China

On the Road is een mooie, eigentijdse boektitel, want de helft van de mensheid lijkt permanent onderweg naar de andere helft. Schrijvers die nog wel eens een rustig verblijf achter het bureau bepleiten, praten tegen dovemansoren. Veel mensen zoeken hun heil liever elders dan thuis. Het is blijkbaar interessanter om in de file te staan of in verre oorden ontberingen te trotseren.

En dan zijn er de mensen die niet aan reizen ontkomen, omdat het hun taak is de thuisblijvers te informeren. Het internationale persbureau Reuters heeft daartoe 2.300 journalisten, cameramensen en fotografen in dienst. Uit het werk van 72 fotografen van dit agentschap is recentelijk On the Road samengesteld, met ruim 140 kleuropnamen uit de laatste twee, drie jaar.

Dergelijke boeken sla je bij voorbaat wat angstvallig open. Bij nieuwsfotografie heeft nu eenmaal het hoge shoot-and-run gehalte plus shockeffect dat overeenstemt met het journalistieke reisdoel. Maar de ondertitel `the art of the journey' stelt gerust. Tegenover de schrikbarend korte levensduur van elke schokkende actualiteit staat nog altijd `de kunst' die meestal beschouwelijker is en wél kan beklijven.

On the Road is zo'n kunstfotoboek, terwijl menige foto toch in zorgwekkende gebieden als Afghanistan, Irak en Gaza is gemaakt. Maar niet alleen dáár, de fotografen zwierven ook uit naar pelgrimsoorden en festivals, zoals een tomatenpulpfestival in het Spaanse Bunyol, waar de gein inderdaad bestaat uit tomatensmijtwerk. Of het nu dat raster van tomatenvlees is, het fakkellicht op een Viking-festival op Shetland of de modder op een autoruit, de fotolensen van nu leggen die structuren feilloos vast, mét of zonder hulp van de computer. En dat levert schilderkunstige effecten op.

Uitgever Reuters heeft duidelijk zijn zinnen gezet op een tijdloos en oogstrelend boek. Vandaar het hoge gehalte aan verstilling dat een mens te zien geeft die helemaal alleen in een leeg maar majestueus landschap op zichzelf is aangewezen. Zo sjokt in Slowakije tussen pakken sneeuw de man met takkenbossen voort die uit een laatmiddeleeuwse miniatuur lijkt te zijn weggelopen. Ergens in India puntert een klein meisje op een vlot van een paar bananenboomtakken na de zoveelste overstroming van haar ouderlijk huis.

Tegenover al die individuen – van een duiker in Loch Ness tot een Australische cowboy – is als beeldrijm de massaliteit opgevoerd. Roerloosheid versus de dynamiek van de menigte, bijeen op demonstraties in Amerika of als stuifzand onderweg op boordevolle Chinese stations. Menige fotograaf accentueerde de ritmiek van zulke beweeglijke massa's, van honderden Zwitserse skiërs, zwoegend in een marathon, en van een uitzinnige parade met zilvergespoten sambadansers in Rio de Janeiro. Ook de dieren en de dingen geven in hun veelheid de esthetiek te zien waar de blik met een soort genoegen over heen glijdt; een fietsenstalling in Peking bijvoorbeeld of een vliegveld met talloze rijen lege bagagekarretjes.

Merkwaardig genoeg komt er in het hele boek geen enkele opname van een gezin voor, alsof die vorm van veiligheid en geborgenheid spaarzaam is geworden. Of zou het de saaiheid zijn die dat geluk te zien geeft? Een van de drie Nederlandse fotografen in On the Road, Jerry Lampen, legde het sublieme moment vast van een klein meisje dat tijdens een begrafenis in Gaza, met ogen als vraagtekens, door de spleet van een tent spiekt, terwijl het zonlicht op het doek poëzie schildert. Het enige uitgesproken Hollandse beeld, van Paul Vreeker, is de close-up van een ruiter tussen twee paarden op het Scheveningse strand die gedrieën door rookwolken lijken te worden verzwolgen.

Reuters meldt op de omslag dat het zijn `winning team' presenteert, en dat is niet te veel gezegd. Veel foto's naderen de perfectie, in technisch opzicht, maar ze vertellen ook over de verwondering en verbijzondering van de zijde van de maker, die één en en al oog was toen hij op reis ging. En vanuit die geestesgesteldheid zijn beelden voortgekomen die de tijd met gemak trotseren.

On the Road. The art of the journey. Reuters, 170 blz. €46,95

    • Marianne Vermeijden