Blair mist de `volksbeving

De Britse premier Blair was na na de ramp in Azië opvallend afwezig. Hij keerde niet terug van vakantie, maar probeert nu het initiatief te herwinnen.

Bij veel Britten beefde de spreekwoordelijke stiff upper lip. Bijvoorbeeld toen ze het briefje lazen dat de Daily Mail op zijn voorpagina had afgedrukt, naast het bedrag dat de lezers bijeen hadden gebracht voor de tsunami-hulpactie. ,,Ik stuur u hierbij mijn pensioengeld van deze week. Daar ga ik niet dood van.'' Of neem de rij bij de bank die in huilen uitbarstte toen een dakloze man zijn bedelgeld kwam brengen, omdat, zoals hij zei, ,,Everyone has to do his bit''.

Zoals in meer westerse landen heeft de ramp in Azië bij de Britten een `volksbeving' veroorzaakt. En niet alleen omdat er volgens het jongste cijfer 440 landgenoten dood of nog steeds vermist zijn. In een tsunami van solidariteit hebben Britse burgers tot nu toe honderd miljoen euro gestort. En woensdag om twaalf uur – een uur later dan de rest van Europa – stond het leven ook hier drie minuten letterlijk stil. Sommigen klaagden over de ,,door Brussel gedicteerde stilte-inflatie''; de jaarlijkse twee minuten zwijgen voor oorlogsdoden geldt wel als bovengrens. ,,Voor je het weet staan we hier de volgende keer tien minuten'', zei een vrouw tegen de BBC. Maar zelfs notoire brompotten bleken bij nader inzien onder de indruk. ,,Ik geef toe dat het goed is om als natie te mediteren over het grimmige leven in ontwikkelingslanden'', bekende Tory-MP Boris Johnson.

Bij de nationale emotie sinds 26 december was er één nogal opvallend afwezige: premier Tony Blair. Hij bleef op vakantie in Egypte en liet nauwelijks iets van zich horen, maar lijkt deze week te hebben besloten dat hij het initiatief moet herwinnen. Dat deed hij via een prime time-interview voor de BBC, door nadrukkelijk een `spoedvergadering' van relevante ministers voor te zitten, en met een inderhaast belegde persconferentie, gisteren.

Blairs aanvankelijke absentie is opvallend, omdat hij bij eerdere gelegenheden the mood of the nation meteen trefzeker uitdrukte. Zoals bij de dood van prinses Diana in 1997, die hij definieerde als The People's Princess. Of toen hij de aanslagen van `11 september' in de minuten erna als eerste westerse leider ,,een aanval op de hele vrije en democratische wereld'' noemde.

De oppositie peperde Blair in dat hij niet eerder persoonlijk duidelijk maakte dat de regering zich maximaal inspande bij de ramp. ,,Het volk heeft recht op een `stem vanuit de top' als het zich zorgen maakt'', betoogde ook Adrian Hamilton in The Independent. ,,Hoe heeft Bill Clintons beste leerling op het gebied van politieke toonzetting zo'n moment kunnen missen?'' De vader van een meisje dat wordt vermist zei het korter: Blair ,,is losing the plot.''

De premier zei dat ,,het volk mij niet nodig heeft om te zeggen wat het voelt'' en dat hij ,,op elk moment nauw betrokken'' was bij alle beslissingen over hulp. Maar het is duidelijk dat hij op het verkeerde been stond. Daaruit zijn wijdere politieke lessen te trekken: net als de omarming van het Live Aid-evenement voor Ethiopië, waarmee Britten in 1984 een lange neus maakten naar het ontwikkelingsbeleid van premier Thatcher, lijkt de betrokkenheid met deze ramp ook een vorm van politiek engagement buiten het politieke establishment om. Hamilton: ,,Het publiek is buiten de kaders van de partijpolitiek gestapt om te zeggen wat het wil: echte samenwerking en actie om de kloof tussen [arme en rijke landen] te verkleinen.''

Niet dat de Labour-regering geen gul hulpbeleid heeft. Blair en minister Gordon Brown (Financiën) maken zich al lang sterk voor radicale schuldsanering. Juist gisteren lanceerde Brown zijn langverwachte `Marshall-plan voor Afrika'. Maar de meeste aandacht ging naar de vraag waarom Blair zijn persconferentie daarmee exact liet samenvallen, zodat de geruchten over een niet langer bij te leggen ruzie tussen Blair en zijn aartsrivaal Brown opnieuw oplaaiden.

Voor veel Britten is dat vooral meer van hetzelfde: machtsspelletjes van politici. Een deel van het land vind al langer dat de regering niet naar hun echte wensen luistert, bijvoorbeeld over `Irak'. In de aanloop naar de verkiezingen kan Blair zich moeilijk permitteren dat dat volksgevoel toeneemt.

    • Hans Steketee