Yannis Kyriakides

Theorieën over de affecten hebben altijd muzikale weerklank gevonden, en nog steeds houden theoretici en componisten zich bezig met de verbinding tussen muziek en emotie. De Cypriotisch-Engelse, in Nederland werkzame componist Yannis Kyriakides (1969) gebruikte als basis voor zijn compositie Affectio een opsomming van affecten uit Spinoza's Ethica (1677). In het derde deel van dit boek behandelt Spinoza de menselijke hartstochten. Die zijn terug te voeren op de basisaffecten begeerte (Cupiditas), blijdschap (Laetitia) en droefheid (Tristitia). Hun verhouding is, door allerlei in- en externe factoren, aan voortdurende verandering onderhevig.

De opsomming van 48 toestanden die Spinoza aan het slot van dit deel geeft, zette Kyriakides op muziek voor alt, klavecimbel en elektronica. De muziek ontstond oorspronkelijk voor de theaterproductie SPINOZA: I am not where I think myself to be (2002). Overtuigd van het feit dat zij ook op eigen benen kan staan, bracht Kyriakides haar ook uit op cd, op zijn eigen label Unsounds.

Parallel aan Spinoza's visie op de emoties, is Kyriakides' compositie een doorlopende stroom van toestanden. Van het uitbeelden of willen opwekken van emoties lijkt nergens sprake te zijn. Eerder gaat de muziek haar eigen weg met de tekst. De donkere, nasale stem van Ayelet Harpaz geeft het Latijn van Spinoza een mysterieuze lading, geholpen door de middeleeuwse modaliteit van haar melodieën. De elektronische klanken van Kyriakides bevatten veel suggesties van natuur- en lichaamsgeluiden. Tikkende, ploppende `clicks and cuts', afkomstig uit het gelijknamige genre binnen de populaire elektronische muziek, veroorzaken een rimpeling op het klankbeeld. De muziek bewaart Spinoza's wetenschappelijke distantie tot de emoties. Zij heeft iets sereens, verhevens. Zij beweegt zich in een subtiel spanningsveld en raakt nergens écht geaffecteerd. Mijmerend ontstaan echter momenten van een duistere, diepe schoonheid.

Ayelet Harpaz, Anne Faulborn e.a. Yannis Kyriakides: The Thing Like Us. (Unsounds 3447983962)