FIFA-ambassadeur Henry leidt gekleurde voetbaldans

Thierry Henry is door de wereldvoetbalbond be- noemd tot ambassadeur in de strijd tegen racisme. Overzicht van elf gekleurde, toonaangevende topspelers.

Als iemand de dribbel beheerst, dan is het Thierry Henry, de Franse aanvaller van Arsenal die vorige maand als tweede eindigde in de verkiezing wereldvoetballer van het jaar (2004). Ronaldinho, de Braziliaanse sterspeler van Barcelona, won die verkiezing.

Beiden spraken zich die avond uit tegen racisme, beiden zijn representant van de speelse, individualistische Afro-Latinostijl die de westerse `voetbalwoestijn' kleurt. Vanwaar dan toch de hoon vanaf de (blanke) tribunes? Heeft Pelé, dé beste voetballer aller tijden, gelijk met zijn uitspraak: ,,Racisme is lafheid en lafheid ontstaat uit angst voor het onbekende?''

Elf gekleurde topspelers die het aanzien van het wereldvoetbal de voorbije eeuw veranderden met een nieuwe beweging, een originele gedachte en/of hun opvallende verschijning:

José Leandro Andrade

Straatarme voetballer uit Uruguay, die omstreeks 1920 de `taal van de kleine ruimte' uitvond: waar de bal niet wordt getrapt, maar vastgehouden. Aan de voeten van de eerste zwarte voetbalprins ontstond `de tokkel': de met de voet gestreelde (=getokkelde) bal. Leidde de Hemelsblauwen naar olympisch goud (1924 en 1928) en de allereerste wereldtitel (1930).

Leonidas da Silva

Eerste zwarte Braziliaanse vedette en ster van het wereldkampioenschap van 1938, wiens populariteit de grenzen van voetbal oversteeg. Onderwerp van films, liedjes, gedichten en reclameboodschappen. De zwarte diamant bedacht dé beweging uit de Braziliaanse voetbalschool, inde vorm van de bicecleta: een sierlijke omhaal, hangend in de lucht.

Didi

Eerste zwarte voetbaldenker, aartsvader van het Didiïsme: de donkere dans der Seleção. Beschouwde het voetbal als een filosofie van ratio en fantasie. Regisseur van het fijnzinnige Braziliaanse veelkleurige wereldelftal in 1958 en '62. Doorbrak, op basis van zijn trots, de witte selectiepolitiek van de 's lands voetbalbonzen. Uitvinder van de `bananenbal': een afstandsschot dat op het ultieme moment de doelman verrast door een onverwachte kromme curve.

Garrincha

De `ultieme' Braziliaan, de `goddelijke gek'. Demonisch dribbeldier op rechts, met x- en o-been. Bal voor de voet, dribbel en schijnbeweging uit stand. Soms zonder bal. Ongeletterd, ongekunsteld, authentiek. Onbegrepen door zijn medespelers, dodelijk voor de vijand. Zijn dood (1983) bracht 200.000 huilende fans op de been.

Eusebio

Met ontbloot bovenlijf in rituele trance rond het veld! Een vroegrijpe zwarte jongen schoot in de Europese bekerfinale van 1962 de witte machtsfalanx van Real Madrid aan flarden. Bracht met Benfica sensualiteit én snelheid in het trage voetbalspel. In een tijd dat Portugal zuchtte onder de beklemmende gedachten van de oerkatholieke dictator Salazar, die zwarten `dom en minderwaardig' noemde.

Pelé

Citaat uit de documentaire Gods of Brazil, over het leven van Pelé en Garrincha: ,,Vergeet de arme kinderen niet.'' Woorden van een geëmotioneerde Pelé bij zijn duizendste doelpunt. Voerde in zijn leven een dubbele strijd: voor sprankelend spel, met altijddurende schoonheidswaarde, én tegen de vernederende leefomstandigheden van het meestal gekleurde Braziliaanse kind van de straat. Openbaarde bij het WK van 1970 de twee jaar eerder in droefheid gesmoorde droom van Martin Luther King: I have a dream. Daar stond The King of Football, de Koning van het Voetbal, O Rei du Futebol. Meester van het spel én van de bal.

Ruud Gullit

Zwarte zoon van een `oranje' moeder. Eerste gekleurde aanvoerder van een Europees nationaal team, dat in 1988 bovendien de Europese titel won. Bekeerde zich tot het ritme van de reggae, de muziek uit de buik van de onderdrukte mens, de hartslag van de Afrikaanse slavencultuur. Bepaalde in de jaren tachtig met zijn uitgesproken maatschappelijke bevlogenheid het aanzien van het wereldvoetbal. Il Tulipo Nero, de Zwarte Tulp, zocht levenslessen bij Bob Marleys Redemption Song: `Verlos jezelf met dit lied van de vrijheid'.

Romario

Ware opvolger van Garrincha. Strand- en straatvoetballer uit de favela's die zich altijd amuseert als de bal in de buurt is. Behield in zijn spel de kinderlijke onschuld met zijn onblusbare liefde voor de bal. Onhandelbaar en toch op de handen gedragen. Meester ook van de kleine ruimte. Met een fluwelen baltoets in de zestien scoren vanuit stand, na een duivelse dribbelbeweging.

George Weah

Verbond de loopcultuur van zwart Afrika met de dribbelaard van donker Brazilië. Vond bezieling bij Malcolm X, Nelson Mandela en Pelé. Tegelijkertijd levensgenietende wereldburger, onvermoeibare vredesactivist én diepgelovige islamiet. Eerste Afrikaanse wereldvoetballer van het jaar (1995), die zijn titel opdroeg aan de vrede in zijn vaderland Liberia. De geweren zwegen als Big George in Monrovia kwam.

Nwankwo Kanu

Kappen en draaien, kappen en draaien, kappen en draaien, als was het voor hem puur natuur. Domineerde de bal met zijn lange benen. Slungelachtig, onvoorspelbaar en tegelijk beheerst én beredeneerd. Slepend vooral, zoals hij bij de Olympische Spelen van 1996 met zijn onderste ledematen de Braziliaanse en Argentijnse defensie toch uiteenrafelde, en Afrika zijn eerste wereldprijs schonk. Voetbalt nog steeds zoals in zijn kindertijd, ergens in de stoffige savanne van Nigeria. Wil een voorbeeld zijn voor de duizenden straatkinderen: ,,Maak het voetbal niet te belangrijk want dan ontneem je het zijn schoonheid. Football is a game of fun!''

Liliam Thuram

Humanistisch wereldburger, die zich bij het WK van 1998 ontwikkelde tot het intellectuele brein van Les Bleus Multicolores. De Franse vleugelverdediger combineert technische gave met tactische flair. Fel gekant tegen de oorlog, voor meer kansen voor de gediscrimineerde jeugd uit de banlieues en tegen racisme. Gepassioneerd door de geschiedenis: ,,Het gebrek aan kennis van de historie leidt tot onverdraagzaamheid en dat stemt me zeer triest.''

    • Raf Willems