`We wisten niet wie we moesten bellen'

Waarschuwingen voor de tsunami smoorden vorige week in bureaucratie of werden tegengehouden uit vrees voor onnodige paniek.

Samith Dhammasaroj is door de Thaise premier, Thaksin Shinawatra, aangetrokken om het land zo snel mogelijk te helpen aan een waarschuwingssysteem voor tsunami's, met steun van de Verenigde Staten en Japan. Samith, oud-chef van het meteorologisch instituut van Thailand, heeft beloofd om binnen een half jaar een systeem op poten te zetten. ,,Ik zal ervoor zorgen dat dit nooit meer gebeurt'', aldus Samith. ,,We zullen een zeer efficiënt systeem maken.''

Op tweede kerstdag probeerde Samith tevergeefs de huidige directeur-generaal van het meteorologisch instituut te bereiken. Zijn telefoon was constant in gesprek. Ook op het instituut zelf werd de telefoon niet opgenomen. Maar het is de vraag of een alarmerende oproep van Samith had geholpen. De leiding van het instituut had zelf al een analyse gemaakt van de beving voor de kust van Sumatra en geconcludeerd dat een tsunami-waarschuwing niet nodig was.

In de Engelstalige Thaise krant The Nation vertelt een van de meteorologen dat ze vreesden de toeristen ,,onnodig bang'' te maken. Een ander geeft toe dat hij bang was zijn baan te verliezen als voor niks zou worden gewaarschuwd.

Die angst was niet ongegrond. In 2002, ook na een aardbeving bij Sumatra, waarschuwde het instituut wel. Er kwam geen tsunami en premier Thaksin was woedend dat met zo'n vals alarm de toeristenindustrie ten onrechte schade werd toegebracht. Er is al drie eeuwen geen tsunami meer geweest, zou Thaksin hebben gezegd, en voorlopig zal er ook geen komen.

Dat uitgerekend Thaksin nu Samith als adviseur heeft benoemd voor een waarschuwingssysteem, heeft met diezelfde toeristenindustrie te maken. De man die in 1998 nog door hoteleigenaren met de dood werd bedreigd toen hij op het eiland Phuket wees op de risico's van een tsunami, moet nu het internationale vertrouwen in de toeristenindustrie zien te herstellen.

Niet iedereen is ervan overtuigd dat zo'n systeem daadwerkelijk zal bijdragen aan meer veiligheid. Dat is gebleken in India. Een alarm door een militaire basis op de Andaman-eilanden, die ruim een uur eerder door de tsunami werden getroffen, strandde in de Indiase federale bureaucratie. En meteorologen stuurden hun fax per ongeluk naar de vorige minister van Wetenschap en Technologie, die niet thuis was. De nummers waren nooit geactualiseerd. Pas toen er na een half uur geen reactie kwam, werd alsnog het rampenmanagement van het ministerie van Binnenlandse Zaken gewaarschuwd. Maar dat gebeurde een half uur nadat het water zijn verwoestende uitwerking had gehad.

India wil nu miljoenen uittrekken voor een alarmsysteem. Maar volgens Balbir Arora, hoogleraar openbaar bestuur in New Delhi, is dat weggegooid geld zolang de overheid geobsedeerd blijft door bureaucratische regels. ,,We hebben snelle en doelgerichte reacties nodig'', aldus Arora tegen het persbureau AP. ,,Hier bestaat een obsessie om precies via de juiste kanalen te communiceren, op basis van achterhaalde methodes, zoals geschreven berichten.'' In India kan volgens Arora een lagere ambtenaar alleen een boodschap doorgeven als hij daarvoor toestemming heeft van zijn chef. Ook contacten tussen ministeries verlopen uitsluitend via hoge functionarissen.

Indonesië heeft wel een primitief waarschuwingssysteem, vooral bij de kust van Java. Maar het systeem werkte niet. Een Indonesische geoloog vertelde aan AP dat de waarschuwingssystemen twee weken geleden door een blikseminslag waren beschadigd en nog niet waren gerepareerd. Als dat wel was gebeurd, had dat niet veel uitgemaakt. Volgens Prih Harjadi van het Indonesisch meteorologisch en geofysisch agentschap is het onmogelijk om alle kleine kustdorpen tijdig te waarschuwen. ,,We hebben niemand gebeld, want we wisten niet wie we moesten bellen'', aldus Harjadi.

Zelfs als er geen angst meer is voor vals alarm en als de bureaucratie meewerkt en de technologie op orde is, staat of valt iedere waarschuwing met de medewerking van het publiek. Japan, waar tsunami's een regelmatig voorkomend verschijnsel zijn, kent een zeer geavanceerd waarschuwingssysteem. Vorig jaar nog trad het in werking na een beving bij Hokkaido. De schade viel mee, slechts een vier meter hoge vloedgolf overspoelde de kust. Achteraf bleek dat maar de helft van de bevolking de moeite had genomen zijn huis te verlaten.

    • Paul Luttikhuis