Nederlandse noodtoestand?

Het is moeilijk, zelfs maar in gedachte, over te gaan tot de orde van de dag in Nederland bij de confrontatie met de berichten en de beelden over de rampspoed in Zuidoost-Azië. De maat van de menselijke ellende kun je niet bevatten. Een dergelijke tragedie brengt een gevoel van nietigheid teweeg, ook al besef je dat de omvang van een ramp voor de direct betrokkenen geen verschil maakt en dat het bestaan overal en altijd, op de schaal van het individu, gepaard gaat met lijden en sterven.

Toch kan de onmetelijkheid van de nood in de rampgebieden bijdragen tot bezinning op en vooral relativering van meer nabije problemen, zonder deze daarmee te willen bagatelliseren. In Nederland woedt, met dank aan het Tweede-Kamerlid Wilders, een discussie over het uitroepen van de noodtoestand. Ik kan het niet helpen dat de Aziatische catastrofe zich in m'n hoofd verknoopte met dat begrip. Dít is dus een noodtoestand, veroorzaakt door ontembare natuurkrachten. In Darfur, dáár heerst een noodtoestand, door menselijk toedoen. Natuurrampen en oorlogen, met inbegrip van burgeroorlog, brengen de noodtoestand teweeg.

Het is een eenvoudige, misschien zelfs een te voor de hand liggende constatering: in Nederland bestaat geen noodtoestand, laten we ons dat realiseren en er dankbaar voor zijn en er ons niet één laten aanpraten, ook al voelt Wilders zich, om redenen die zich laten begrijpen, in nood. Zo dwing ik mezelf toch tot enkele overwegingen over de orde van de dag in Nederland. Ik kan over de ramp in Azië alleen maar bedremmeld zwijgen.

Vooruit dan maar, onze eigen noodtoestand. Volgens Wilders is de instelling daarvan gewenst om 150 radicale moslims preventief te kunnen oppakken, hen vervolgens op een eiland te interneren, de Nederlandse nationaliteit te ontnemen en uit te zetten. In werkelijkheid is het de manier om 150 leden van de Tweede Kamer uit te schakelen alsmede de rechterlijke macht.

Er bestaat geen meningsverschil over dat ook daden van terroristen een noodsituatie kunnen veroorzaken, zoals in New York en Madrid is gebleken en in sommige steden van Irak dagelijks blijkt. Waarschuwingen en preventieve maatregelen tegen terroristische aanslagen zijn dus op hun plaats. Maar dat geldt niet voor de alarmistische demagogie die het doet voorkomen dat het Nederlandse `volksbestaan' na de moord op Theo van Gogh in gevaar is. En dat is volgens de wet de voorwaarde om, zoals Wilders in interviews met Metro en Trouw heeft bepleit, artikel 103 van de Grondwet over de uitzonderingstoestand toe te passen. De uitzonderingstoestand kan namelijk alleen worden ingesteld als `de rechtsorde en het volksbestaan' bedreigd zijn.

Daarvan kan sprake zijn in het geval van grootscheepse terreur of onlusten, maar zolang het bestaan van Nederland als natie geen direct gevaar loopt, is het instellen van de uitzonderingstoestand een dictatoriale maatregel en op zichzelf een schending van de rechtsorde. Het zou zelfs de opheffing ervan betekenen.

Om de rechtsstaat te beschermen moeten wij hem afschaffen, dat is wat Wilders betoogt. Een soortgelijke paradox gaf de fractievoorzitter van het CDA, Verhagen, aan de vooravond van het parlementaire kerstreces ten beste. Hij wil in de Grondwet vastleggen dat grondrechten zoals het recht op de vrijheid van vergadering en vereniging, worden ontnomen, tijdelijk of blijvend, aan mensen die er misbruik van maken. ,,Er zijn groeperingen die de Nederlandse rechtsstaat willen afschaffen en hier een islamitische rechtsstaat willen vestigen en de sharia willen invoeren. Dat zijn aanvallen op onze rechtsstaat waar we ons ook tegen moeten weren.''

Dus als die 150 potentiële terroristen waar iedereen het maar steeds over heeft niet mogen vergaderen of zich niet in een vereniging mogen organiseren, zou de terroristische dreiging zijn weggenomen? Dit is alleen al daarom een onzinnige gedachte, omdat het allang mogelijk is een groep mensen die (en dan nog wel in een heuse vergadering) samenspant tot het plegen van terroristische aanslagen te arresteren en de leden van een terroristische vereniging te vervolgen wegens deelneming aan een criminele organisatie. Bovendien werken terroristen ondergronds, dacht ik. Zou Verhagen werkelijk geloven dat zij van snode plannen afzien als hun de in Nederland geldende grondrechten worden ontnomen? Als potentiële terroristen ergens lak aan hebben, zijn het de grondrechten.

Maar Verhagen dus ook. Hij snapt niets van het systeem van nationale en internationale grondrechten. Nu wil ik daar geen mening over geven, er schijnen al te veel meningen in omloop te zijn, daarom beperk ik me tot een analyse, dat wil zeggen: een redenering over oorzaken en gevolgen. Met de oorzaak ben ik gauw klaar. Verhagen zegt de grondrechten van hen die deze misbruiken te willen afschaffen, omdat hij denkt dat stoere taal electorale winst oplevert. Nu de gevolgen. Om te beginnen zijn voor verandering van de Grondwet nieuwe verkiezingen nodig. Over een jaartje of acht, schat ik, kan dan de vrijheid van vereniging en vergadering selectief worden afgeschaft. Intussen vergaderen, in Verhagens optiek, de terroristen lustig verder. Vervolgens zal, na jaren van procederen tot aan de Hoge Raad, bij het Europese Hof in Straatsburg blijken dat de aangepaste Nederlandse Grondwet onverenigbaar is met het Europese Verdrag voor de rechten van de mens. Nederland heeft, om op de ingeslagen weg door te kunnen gaan, dan geen andere keuze dan dit verdrag op te zeggen. En omdat het onvoorwaardelijk geldt in alle lidstaten van de Europese Unie, zal Nederland ook nog eens uit de EU moeten treden. Turkije erin, Nederland eruit. Tegen die tijd zullen in het inmiddels van de beschaafde wereld geïsoleerde Nederland degenen die wegens misbruik van hun grondrechten worden vervolgd de leden van Amnesty International blijken te zijn. Omdat zij de Grondwet à la Verhagen aanvechten. Tot zover het scenario van de gevolgen.

Het opmerkelijke is niet eens wat Verhagen wíl, maar dat hij denkt dat het kán. Met verbazende achteloosheid toont de fractievoorzitter van de grootste regeringspartij zich bereid de grondslagen van de rechtsstaat te verlaten. De liefde daarvoor zit blijkbaar niet bijster diep. Als Verhagen zijn zin weet door te zetten, ja, dan heeft Wilders alsnog reden te vragen om het uitroepen van de noodtoestand.