Huiskamerintimiteit van het Duitse lied

Goethe zag er geen been in; actrices die liedteksten declameren. De schoonheid van een geschoolde stem loop je mis, maar daar komt een hoop gezichts- en tekstexpressie voor in de plaats.

Dat is zeker het geval bij de flamboyante Duitse actrice Barbara Sukowa (54), die wereldberoemd werd met rollen in de films van Fassbinder. Sukowa was vorig jaar in het Holland Festival te gast voor de liedcollage Im wunderschönen Monat Mai – driemaal zeven liederen van Schumann en Schubert, nieuw voor het Schönberg Ensemble gearrangeerd en bewerkt door dirigent/pianist/componist Reinbert de Leeuw. Van die uitvoeringen heeft regisseur Cherry Duyns een registratie gemaakt. Het concert, slechts aangekleed met een provisorisch lichtplan, wordt voorafgegaan door een wat voorspelbaar interview, waarin De Leeuw zijn liefde voor de romantische liedkunst uiteenzet in woorden die door zijn noten overbodig worden gemaakt.

De Leeuw en Sukowa ontmoetten elkaar twintig jaar geleden, toen de actrice muziekgeschiedenis schreef in Schönbergs meestal door een `echte zangeres' spreekgezongen Pierrot Lunaire. In Im wunderschönen Monat Mai maakt zij opnieuw grote indruk met haar jaloersmakende Duitse dictie, oergevoel voor timing en manier waarop ze de teksten behalve zingt, spreekt, schreeuwt of spreekzingt met verfijnde mimiek ook acteert. ,,Waarom moet liedkunst altijd zo kunstig worden gezongen?'' zei Sukowa vorig jaar in deze krant. ,,Mijn doel is de tekstexpressie, niet de vocale schoonheid.''

De Leeuws kleurrijke arrangementen van de bekende liederen klinken ondanks wat extra dissonanten steeds knipoogloos romantisch, en laten de originelen liefdevol intact. Doel was ook niet om Schubert en Schumann te becommentariëren of te `restylen', maar puur om de huiskamerintimiteit van de liedkunst te herstellen. In dat opzicht is deze televisieregistratie misschien nog wel beter geslaagd dan de concerten van vorig jaar. De manier waarop Sukowa likkebaardend in de camera Schuberts Sah ein Knab' ein Röslein steh'n declameert, maakt van de `tuttige' liedtekst pure porno. De klassieke ballade Erlkönig is nog indrukwekkender. Waar zoon ijlt, roloogt Sukowa; waar vader zijn dode kind in zijn armen houdt, staan echte tranen in haar ogen.

Je moet er natuurlijk van houden. Stimmlich is de prettig naturel zingende Sukowa beslist geen Schwarzkopf. Daarbij zet zij de teksten zozeer naar haar hand, dat wie onvoorbereid langszapt waarschijnlijk een helende Schubertsoos voor hysterici vermoedt. Maar wat overkomt, is uiteindelijk vooral de diepe liefde voor het Duitse lied, die Sukowa en De Leeuw zicht- en hoorbaar delen. Zonder die liefde had Im wunderschönen Monat Mai nooit kunnen ontstaan.

Im wunderschönen Monat Mai, (VPRO), Ned.3, 15.45-16.50u.