Het jaar van de ontreddering (Gerectificeerd)

Voor Nederland werd 2004 het jaar van de moord op Theo van Gogh. Maar er gebeurde veel meer: de oorlog in Irak woekerde voort, Bush werd herkozen, Athene kwam ongeschonden de Olympische Spelen door en in Oekraïne brak de kastanjerevolutie uit.

JANUARI

1 Het landelijk rookverbod voor publieke ruimtes wordt van kracht. Iedereen heeft recht op een rookvrije werkplek. Alleen in afgesloten rookruimtes mag nog worden gerookt. De wet wordt voorlopig versoepeld voor verzorgingstehuizen en de horeca.

4 De eerste robotverkenner landt op Mars.

5 Na drie weken onderhandelen door de loya jirga, de grote vergadering van vertegenwoordigers uit het hele land, wordt de nieuwe grondwet van Afghanistan van kracht. Afghanistan heet voortaan de Islamitische Republiek Afghanistan. Vrouwen krijgen gelijke rechten, maar wetten mogen niet in strijd zijn met de islam. De shari'a (islamitische wetgeving) wordt in de grondwet niet genoemd.

5 Michail Saakasjvili wint de presidentsverkiezingen in Georgië. De Amerikaans-Georgische immigrant ontketende in november 2003 de rozenrevolutie, een geweldloze opstand tegen president Sjevardnadze, die vervolgens aftrad. Bij de verkiezingen stemt Sjevardnadze op zijn tegenstander.

7 Premier Balkenende brengt een bliksembezoek aan de Nederlandse troepen in As-Samawah in Irak. Bij de troepen was onrust ontstaan over de vervolging van de 43-jarige sergeant-majoor Erik O. die op 27 december bij ongeregeldheden een Iraakse burger doodschoot.

9 Minister Verdonk (Vreemdelingenbeleid) besluit afgewezen en uitgeprocedeerde asielzoekers in 'vertrekcentra' te plaatsen. Zij sloot daartoe een overeenkomst met Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag.

9 Shell moet de bewezen geschatte oliereserves drastisch verlagen. Het bedrijf gaf volgens de Amerikaanse beursregels te hoge reserves op waardoor de vermogens- positie geflatteerd werd voorgesteld. Dat is strafbaar volgens de Amerikaanse beurswaakhond SEC (Securities and Exchange Commission).

13 Conrector Hans van Wieren van het Terra College in Den Haag wordt doodgeschoten door de 16-jarige Turkse leerling Murat D. Balkenende spreekt van een 'spiraal van toenemend geweld'.

16 Zanger Michael Jackson verschijnt voor de rechter op beschuldiging van pedofilie. Er zijn 9 aanklachten tegen hem ingediend.

19 Rob Oudkerk, wethouder Sociale Zaken te Amsterdam, treedt af na een fractievergadering van zijn PvdA. De fractie concludeerde dat 'het vertrouwen en gezag van Oudkerk zodanig is geschaad dat hij niet meer kan functioneren'. Parool-columnist Heleen van Royen schreef op 10 januari dat Oudkerk haar verteld had dat hij cocaïne gebruikte en pornosites frequenteerde. Hij liet doorschemeren dat hij hoeren bezocht.

Burgemeester Cohen meldde in het programma Buitenhof dat Oudkerk door de politie gesignaleerd was op de Amsterdamse Theemsweg, het werkterrein van heroïneprostituees.

19 De Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid, de commissie-Blok, komt in het Rapport Bruggen bouwen tot de conclusie dat de integratie van veel allochtonen in Nederland 'geheel of gedeeltelijk geslaagd' is. Ze vindt dat 'een prestatie van formaat'. Politieke partijen reageren sceptisch.

23 De ministerraad maakt bekend dat Nederland de instroom van werknemers uit de nieuwe EU-lidstaten tot 2005 tot 22.000 wil beperken om de Nederlandse arbeidsmarkt te beschermen. Dit leidt tot boze reacties in landen als Polen en Tsjechië.

23 Een verwarde ex-leerling steekt een leraar op de Mgr. Hermusschool voor kinderen met hoor-, spraak- en taalmoeilijkheden neer. De dove en zwakbegaafde man beweerde seksueel misbruikt te zijn, maar daar zijn nooit bewijzen voor gevonden.

De leraar overleeft de aanslag ternauwernood.

23 Thailand erkent dat de vogelgriep is uitgebroken. Miljoenen stuks pluimvee worden in heel Zuid-Oost Azië afgemaakt, meer dan 20 mensen sterven.

25 De succesvolle atlete Fanny Blankers-Koen (1919) overlijdt.

28 Het Hutton-rapport over de zelfmoord van de Britse wapenexpert David Kelly pleit Tony Blair vrij. De premier heeft 'niet oneervol of clandestien' gehandeld in de affaire. De wapenexpert werd dood gevonden nadat het ministerie van Defensie zijn naam had onthuld als bron voor een BBC-radioprogramma, dat de Britse regering verweet het gevaar van Iraakse massavernietigingswapens te hebben 'opgesekst'. Volgens Lord Hutton moet de BBC 'openbaar excuus' aanbieden voor een 'ongefundeerde beschuldiging'. Een dag later treden BBC-voorzitter Gavyn Davies en directeur Greg Dyke af. De BBC-journalist Andrew Gilligan, verantwoordelijk voor het omstreden bericht, neemt ontslag.

FEBRUARI

1 84 door de conservatieve Raad van Hoeders van de Grondwet van de Iraanse verkiezingen uitgesloten hervormingsgezinde parlementariërs leveren uit protest hun parlementszetel in.

1 Bij de jaarlijkse bedevaart naar Mekka, de hadj, komen tijdens het 'stenigingsritueel' 244 pelgrims om.

3 Tekenares Fiep Westendorp (1916) overlijdt.

6 Een bomaanslag in de Moskouse metro kost 39 doden en tientallen gewonden.

De aanslag wordt niet opgeëist.

7 In een open brief in de Volkskrant verdedigt prins Bernhard zich tegen de 'vele vaak gemene en ongefundeerde aantijgingen in publicaties en in de media'. Tot de 'meest bizarre aantijgingen' behoort volgens de prins dat hij in de Tweede Wereldoorlog zijn hulp aan de Duitsers heeft aangeboden. Bernhard rehabiliteert ook zijn moeder, over wie 'heel gemene fantasieën' zijn gepubliceerd.

10 De Europese Commissie geeft toestemming voor de overname van KLM door Air France.

13 In een beek bij het Limburgse Echt worden drie lijken van leden van de Hells Angels uit Oirsbeek aangetroffen. De politie zoekt de daders onder de Limburgse Hells Angels.

14 De Italiaanse wielrenner Marco Pantani (1970) wordt dood gevonden in een hotelkamer in Rimini. Pantani gebruikte drugs. Heel Italië is in de rouw.

16 Pierre Audi wordt benoemd tot opvolger van Ivo van Hove als artistiek leider van het Holland Festival. Audi (Libanon, 1957) blijft artistiek leider van de Nederlandse Opera, waar hij sinds 1988 28 opera's regisseerde.

19 Officier van justitie Koos Plooy krijgt op eigen verzoek een andere functie binnen het Amsterdamse parket. Plooy wordt sinds vorige zomer bedreigd en continu bewaakt. Hij is sinds 1998 belast met de bestrijding van de zware georganiseerde misdaad, in het bijzonder de Nederlands-Joegoslavische criminele netwerken.

27 Shoko Asahara, leider van de Japanse Aum Shinrikyo-sekte, wordt ter dood veroordeeld wegens het beramen van de aanslag met het gifgas sarin op de metro van Tokio in 1995. Daarbij kwamen twaalf mensen om het leven.

29 De Haïtiaanse president Jean Bertrand Aristide treedt af en ontvlucht zijn land, dat al weken in de greep is van bloedige onlusten. De Veiligheidsraad stuurt een vredes- macht naar Haïti.

MAART

1 Het proces tegen Marc Du- troux begint in het Belgische Arlon.

1 De film The Return of the King, deel drie van de trilogie The Lord of the Rings van regisseur Peter Jackson, krijgt in Hollywood 11 Oscars.

2 Aanslagen op moskeeën in Bagdad en Karbala maken 58 en 70 slachtoffers. Het hele jaar door vallen in Irak tienduizenden doden.

3 Shell-topman Philip Watts vertrekt na het schandaal rond de oliereserves. Ook het Nederlandse bestuurslid Walter van de Vijver treedt af. De Nederlander Jeroen van der Veer volgt Watts op.

11 In Madrid worden op vier forensentreinen tegelijk aanslagen gepleegd. Bij de aanslagen vallen 191 doden en ruim 1400 gewonden. De conservatieve premier Aznar wijst direct op de Baskische terreurorganisatie ETA. De aanslagen blijken het werk van moslimfundamentalisten.

12 In heel Spanje demonstreren 8 miljoen Spanjaarden tegen de terreuraanslagen in Madrid.

14 Vladimir Poetin wordt met 71% van de stemmen voor een tweede termijn herkozen als president van Rusland.

14 De socialisten van José Luis Zapatero winnen de verkiezingen in Spanje in de nasleep van de terreuraanslag. Zapatero herhaalt zijn belofte de Spaanse troepen terug te trekken uit Irak. Hij neemt afstand van het onvoorwaardelijke pro-Amerikaanse beleid van zijn voorganger, de conservatief José María Aznar.

17 In Kosovo vallen 19 doden en meer dan 500 gewonden bij de bloedigste dag van etnisch geweld sinds de oorlog van 1999.

20 Prinses Juliana (1909) overlijdt op Paleis Soestdijk. Zij was van 1948 tot 1980 Koningin der Nederlanden.

22 Israël liquideert Hamasleider sjeik Yassin.

25 In de nasleep van de aanslagen in Madrid wordt Gijs de Vries (VVD) benoemd tot speciale coördinator van de Europese Unie voor terreurbestrijding.

29 Bulgarije, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Estland, Letland en Litouwen worden lid van de NAVO, die nu 26 lidstaten telt. Het is de vijfde en grootste uitbreiding van de NAVO sinds haar oprichting in 1949.

30 Prinses Juliana wordt bijgezet in het familiegraf in de Nieuwe Kerk in Delft.

31 De ministers Donner (Justitie) en Remkes (Binnenlandse Zaken) kondigen in een brief aan de Kamer aan dat Nederland een landelijk waarschuwingssysteem krijgt voor dreigende terreur. Bovendien wordt de wet aangepast zodat informatie van Nederlandse inlichtingendiensten in strafzaken kan worden gebruikt De maatregel volgt na een golf van antiterreurinitiatieven in Europa.

APRIL

1 VVD-fractieleider Van Aartsen wordt in Den Haag op het Lange Voorhout aangereden door een verwarde vrouw, die nog dezelfde dag in haar woonplaats wordt aangehouden. Zij blijkt een advocate van Bureau Rechtshulp in Utrecht. Volgens het OM verklaarde de vrouw Van Aartsen niet van tevoren als doelwit te hebben uitgekozen. Pas toen zij hem zag staan, ontstond het idee.

2 De Soedanese regering maakt zich schuldig aan een 'verschroeide-aardecampagne' van moord, verkrachting en plundering onder Afrikaanse inwoners in Darfur, meldt de internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch.

3 Bij een inval van de Spaanse politie blaast het vermoedelijke brein achter de aanslagen van 11 maart in Madrid, Serhane Ben Abdelmajid Farkhet, zich met 4 andere verdachten op in een woning in Madrid. De politie vindt in de woning 10 kilo dynamiet en 200 ontstekingsmechanismen.

4 De radicale shi'itische leider Muqtada al-Sadr begint in de gettowijk Sadr City in Bagdad met het Leger van de Mahdi een volksopstand tegen de Amerikanen. De strijd duurt tot eind april en kost honderden doden.

7 Het Antilliaanse kabinet van Mirna Louisa-Godett valt na negen maanden. Het kabinet trad aan na de verkiezingszege van haar broer, FOL-leider Anthony Godett, verdacht van het aannemen van steekpenningen en deelname aan een criminele organisatie. Ook Mirna is inmiddels als verdachte aangemerkt.

11 Arjan Erkel wordt na 20 maanden gijzeling vrijgelaten in Dagestan. Voor zijn vrijlating is 1 miljoen euro betaald. Op 12 april komt hij aan bij zijn ouders in Westdorpe. De medewerker van Artsen zonder Grenzen zegt door zijn Tsjetsjeense gijzelnemers goed behandeld te zijn.

15 De politie doet, een dag na een blokkade van de A2 door de bewoners, een grootscheepse inval in Vinkenslag bij Maastricht, het grootste woonwagenkamp in Nederland. De bewoners blokkeerden de A2 uit onvrede over de strenge aanpak van het kamp door burgemeester Leers van Maastricht. De invallen houden verband met illegale activiteiten als het kweken van hennep. Zestien bewoners van Vinkenslag werden gearresteerd.

19 De Nederlandse astronaut André Kuipers begint aan een 11-daagse ruimtereis vanaf ruimtebasis Baikonoer in Kazachstan. Hij is na Wubbo Ockels de tweede Nederlandse astronaut die de ruimte ingaat.

20 Televisiepionier Erik de Vries (1919) overlijdt.

22 Kamp Smitty, het Nederlandse militaire kamp bij As-Samawah in Irak, wordt voor het eerst beschoten met mortiergranaten.

22 Het wetenschappelijke tijdschrift Nature meldt dat een Japans/Koreaans team de eerste vaderloze muis heeft gekweekt.

22 Zeker 160 mensen komen om bij een enorme explosie na een botsing tussen twee goederentreinen, waarschijnlijk geladen met dynamiet, bij de Noord-Koreaanse stad Ryongchon.

23 Het kabinet besluit op voorstel van minister Verdonk de inburgering van migranten verplicht te stellen. Illegalen en mensen die van hen profiteren worden harder aangepakt. Het wordt kansarme allochtonen moeilijker gemaakt in de achterstandswijken van de 4 grote steden een huis te huren.

24 Op Cyprus wordt een referendum gehouden over het plan-Annan, dat het verdeelde eiland nog vóór de toetreding van Cyprus tot de Europese Unie wil herenigen. De Turks-Cyprioten stemmen vóór het plan van de secretaris-generaal van de VN, maar de Grieks-Cyprioten verwerpen het.

24 Mabel Wisse Smit trouwt in Delft met prins Johan Friso. Het kabinet besloot vorig jaar het parlement geen toestemming te vragen voor het huwelijk nadat misdaadverslaggever Peter R. de Vries onthulde dat Wisse Smit vriendschappelijke contacten had gehad met de vermoorde Amsterdamse drugscrimineel Klaas Bruinsma. Johan Friso verliest zijn rechten op de troon.

27 De schrijver Arthur Japin wint de achttiende Libris Literatuur Prijs voor zijn roman Een schitterend gebrek. De uitslag lekte uit via internet.

28 In het islamitische zuiden van Thailand worden 112 mensen gedood bij aanslagen.

28 Sybrand van Hulst, directeur van de AIVD, zegt bij de presentatie van het jaarverslag 2003 dat de dreiging van islamitisch terrorisme ook voor Nederland nog altijd 'aanzienlijk en voorstelbaar' is.

28 De Amerikaanse televisiezender CBS toont foto's van Amerikaanse soldaten die Iraakse gevangenen in de Abu Ghraib-gevangenis vernederen en mishandelen. Er waren al eerder interne rapporten over mishandeling in Abu Ghraib. De foto's veroorzaken een schok in de hele wereld.

29 Murat D. krijgt conform de eis 5 jaar cel en tbs voor de moord op conrector Hans van Wieren van het Haagse Terra College.

MEI

1 Tijdens een plechtige ceremonie in Dublin wordt de Europese Unie uitgebreid tot 25 staten. Het is de grootste uitbreiding in de geschiedenis van de Unie. De nieuwe lidstaten zijn Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Slovenië, Hongarije, Malta en het verdeelde Cyprus.

5 Kinderboekenschrijfster Thea Beckman (1923) overlijdt.

7 In de West-Soedanese regio Darfur heerst een 'terreurbewind' met oorlogsmisdaden en schendingen van de mensenrechten, meldt een rapport van een onderzoekscommissie van de Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties.

9 Bij een bomaanslag in een voetbalstadion in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny wordt de pro-Russische president van Tsjetsjenië Achmed Kadirov gedood.

10 Een 36-jarige sergeant van de luchtmobiele brigade uit Schaarsbergen komt in As-Samawah in Irak om bij een aanslag met handgranaten. Een tweede militair raakt ernstig gewond. Het is de eerste Nederlandse dode in Irak.

11 De Amerikaanse zakenman Nick Berg (26), ontvoerd in Irak, wordt onthoofd door Iraakse terroristen. De onthoofding wordt getoond op een video op internet en is een wraakneming voor de 'duivelse vernedering' van Iraakse gevangenen in Abu Ghraib.

13 De Congrespartij van Sonia Gandhi wint de parlementsverkiezingen in India en verslaat de Hindoepartij van premier Vajpayee. Gandhi trekt zich later terug als kandidaat voor het premierschap.

17 De Amsterdamse vastgoedhandelaar Willem Endstra, een kennis van Heineken-ontvoerder Holleeder, wordt op de Amsterdamse Apollolaan geliquideerd.

17 De Amerikaanse staat Massachusetts legaliseert het homohuwelijk.

18 Het Voorjaarsoverleg tussen kabinet, werkgevers en vakbonden loopt vast op het prepensioen. Het overleg verliep in een ijzige sfeer. FNV-voorzitter L. de Waal weigerde minister De Geus (Sociale Zaken) voor de camera's aanvankelijk een hand te geven. De FNV gaat het voorstel van de werkgevers voor een vervroegd pensioen vanaf 62,5 jaar tegen 70% van het loon met een negatief advies aan de leden voorleggen. Het kabinet dreigt na afwijzing van het voorstel de CAO's niet meer algemeen verbindend te verklaren.

19 Actrice Mary Dresselhuys (1907) overlijdt.

20 Sociologe Hilda Verwey-Jonker (1908) overlijdt.

21 Ruud Lubbers bespreekt met VN-secretaris-generaal Annan in New York de klacht over seksuele intimidatie die tegen hem is ingediend door een werkneemster van zijn vluchtelingenorganisatie UNHCR in Genève. De VN stellen een onderzoek in.

21 Cees Nooteboom krijgt de P.C. Hooftprijs, de grootste literaire prijs van Nederland.

22 De Amerikaanse regisseur Michael Moore wint met Fahrenheit 9/11 in Cannes een Gouden Palm.

24 Duizenden inwoners van de Dominicaanse Republiek en Haïti komen om bij een noodweer met enorme modderstromen.

27 Ambtenaren van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen beklagen zich in een brief aan de Tweede Kamer over de graaicultuur op OCW. Topambtenaren zouden zich jarenlang illegaal hebben verrijkt.

28 Uitgever PCM, eigenaar van o.m. NRC Handelsblad, de Volkskrant, Algemeen Dagblad en Trouw, wordt overgenomen door de Britse participatiemaatschappij Apax. PCM zocht een nieuwe grootaandeelhouder omdat het bedrijf kapitaal nodig heeft voor investeringen. Apax krijgt 52,5% van de aandelen.

29 De teruggekeerde balling Iyad Allawi wordt premier van Irak. Hij zal de Iraakse interim-regering leiden tot de verkiezingen van 30 januari 2005.

29/30 22 burgers worden gedood bij een aanslag op een wooncomplex voor westerlingen in de Saoedische oliestad Khobar.

JUNI

1 Over het losgeld dat door Artsen zonder Grenzen (AzG) voor Arjan Erkel is betaald ontstaat ruzie. Eind mei werd bekend dat het ministerie van Buitenlandse Zaken de 1 miljoen euro losgeld aan AzG ter hand had gesteld.

Het ministerie zag dat als een voorschot, maar AzG ziet het als een gift. Als het hoofd van AzG in Zwitserland de Nederlandse regering toch voorstelt de helft terug te betalen, wordt hij van zijn taken ontheven.

3 Ruud Lubbers, de Hoge Commissaris van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, ontvangt een kritisch VN-rapport over beweerde misstappen. Hij mag eerst commentaar op het rapport leveren voordat Annan een beslissing neemt.

4 Directeur George Tenet van de CIA neemt ontslag. Officieel om persoonlijke redenen, maar algemeen wordt aangenomen dat Tenet weggaat wegens de fouten die voorafgaand aan de Amerikaanse inval in Irak zijn gemaakt.

4 Toneelregisseur Lodewijk de Boer (1937) overlijdt.

5 Ex-president van de Verenigde Staten Ronald Reagan (1911) overlijdt.

9 Staatssecretaris Annette Nijs (Onderwijs) treedt af na zware kritiek uit de Tweede Kamer naar aanleiding van een interview in Nieuwe Revu over haar moeizame werkrelatie met OCW-minister Van der Hoeven.

10 tot en met 13 juni. Verkiezingen in de 25 lidstaten van de Europese Unie voor het Europese Parlement. In Nederland is de opkomst 39,1%, in geheel Europa 44,2%. In de meeste nieuwe EU-landen is de opkomst opvallend laag. De EVP-fractie van christen-democraten en conservatieven blijft de grootste in het parlement.

10 Zanger en pianist Ray Charles (1930) overlijdt.

12 Begin van het Europees kampioenschap voetbal in Portugal.

14 Acteur Jeroen Willems wint de belangrijkste Nederlandse toneelprijs, de Louis d'Or.

15 Nederland speelt op het EK voetbal zijn eerste wedstrijd gelijk tegen Duitsland (1-1)

16 VVD'er Mark Rutte, staatssecretaris van Sociale Zaken in de kabinetten Balkenende I en II, volgt Annette Nijs op als staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.

17 In het Belgische Arlon acht de jury Marc Dutroux schuldig aan de ontvoering, opsluiting, verkrachting en foltering van enkele meisjes in de jaren negentig. Ook wordt hij schuldig bevonden aan drie moorden, op zijn Franse handlanger Michel Weinstein en twee van de meisjes. Op 22 juni veroordeelt de rechter hem tot een levenslange gevangenisstraf.

18 Europese regeringsleiders bereiken overeenstemming over een Europese grondwet, waarin bepalingen zijn opgenomen over de beperking van het vetorecht van de lidstaten.

18 Oud-minister Jan Pronk wordt speciale gezant van VN-secretaris Kofi Annan voor Soedan.

20 Oranje verliest van Tsjechië (2-3) tijdens de EK In Portugal. Bondscoach Dick Advocaat komt onder vuur te liggen omdat hij uitblinker Arjen Robben wisselt.

22 Dragan Cavic, de president van de Servische republiek in Bosnië, geeft de moord op 7000 moslims in Srebrenica toe en betuigt zijn spijt. Cavic verwijst in een televisietoespraak naar een rapport dat een regeringscommissie van de Servische Republiek eerder deze maand over de massamoord in juli 1995 had opgesteld.

23 De zanger Bob Dylan krijgt een eredoctoraat aan de universiteit van St. Andrews in Schotland.

23 Nederland wint met 3-0 van Letland en haalt de kwartfinales.

26 Nederland wint met strafschoppen van Zweden en bereikt de halve finale.

28 In Irak dragen de VS de macht aan de Iraakse regering over.

Interim-premier Allawi spreekt van een 'historische dag'.

28 De VS en Libië herstellen hun diplomatieke relaties na een breuk van 24 jaar.

30 De in België woonachtige Fransman Michel Fourniret bekent een reeks meisjes en jonge vrouwen te hebben ontvoerd en verkracht en zeker negen van hen te hebben vermoord.

30 Portugal schakelt Oranje op het EK voetbal uit: 2-1.

JULI

1 Saddam Hussein wordt voorgeleid aan een speciaal Iraaks tribunaal, gevestigd in een van zijn vroegere paleizen in Bagdad.

2 De VVD-Kamerleden Geert Wilders en Gert-Jan Oplaat bepleiten in een manifest een rechtsere koers voor de VVD. Fractievoorzitter Jozias van Aartsen is geïrriteerd.

2 Acteur Marlon Brando (1924) overlijdt.

2/3 Het openbaar ministerie houdt drie rappers aan wegens bedreigingen aan het adres van Ayaan Hirsi Ali in een songtekst die op internet circuleert. De rechter volgt het OM niet en de rappers komen weer vrij.

6 De Democratische presidents- kandidaat John Kerry kiest John Edwards als zijn running mate.

7 De rechtbank in Amsterdam oordeelt in een kort geding aangespannen door de Consumentenbond en de Stichting Leaseverlies dat Legiolease van Dexia geen misleidende reclame maakte. Bij Legiolease was het mogelijk met geleend geld te beleggen. Toen de beurskoersen verschrompelden, bleven veel deelnemers met een flinke schuld zitten.

9 In de VS komt een Senaatscommissie onder leiding van de Republikein Pat Roberts tot de conclusie dat de CIA het gevaar van massavernietingswapens in Irak schromelijk heeft overdreven.

9 Het kabinet-Balkenende wordt het eens over een pakket van extra bezuinigingen ter grootte van 750 miljoen.

9 Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag oordeelt dat de bouw van de Israëlische 'muur' in de Palestijnse gebieden strijdig is met het internationale recht.

13 Justitie vervolgt marinier Erik O., die een dienstvoorschrift zou hebben overtreden door een waarschuwingsschot te lossen in de richting van een groep Ira- kezen. Daarbij werd een Irakees gedood.

15 VN-chef Kofi Annan concludeert dat de klacht van seksuele intimidatie tegen Ruud Lubbers ongegrond is. Wel krijgt Lubbers een berisping omdat hij de VN-medewerkster onder druk heeft gezet om haar aanklacht in te trekken.

17 De politie van Nijmegen houdt een Libanees en een Syriër aan. Ze worden verdacht van het beramen van een aanslag tijdens de vierdaagse wandeltocht. Later zouden ze wegens gebrek aan bewijs in vrijheid worden gesteld.

22 De Portugees José Barroso wordt door het Europees Parlement gekozen tot voorzitter van de Europese Commissie.

22 Een Amerikaanse commissie onder leiding van ex-gouverneur Thomas Kean komt na 20 maanden onderzoek tot de conclusie dat de FBI en de CIA tekort zijn geschoten inzake de aanslagen op 11 september 2001, en dat er tussen Irak en Al-Qaeda geen relaties bestaan.

22 De Franse zanger en gitarist Sacha Distel (1933) overlijdt.

24 Filmregisseur Wim Verstappen (1937) overlijdt.

25 De Amerikaanse wielrenner Lance Armstrong wint voor de zesde keer de Tour de France.

29 Senator John Kerry accepteert op de Conventie in Boston zijn nominatie als Democratisch presidentskandidaat.

AUGUSTUS

2 De Franse fotograaf Henri Cartier-Bresson (1932) overlijdt.

2 President Bush kondigt een reorganisatie van de geheime diensten aan.

3 VVD-politica Neelie Kroes wordt door de Nederlandse regering voorgedragen als Europees commissaris.

12 Amerikaanse en Iraakse troepen beginnen een offensief in Najaf tegen de shi'itische opstandelingenleider Muqtada al-Sadr.

12 EU-voorzitter Barroso heeft zijn Commissie rond. Neelie Kroes krijgt de zware post Mededinging.

13 In het Burundese kamp Gatumba vermoorden Hutu-rebellen zeker 159 Tutsi-vluchtelingen

13 Prinses Margarita betreurt dat ze de koninklijke familie heeft gekwetst. Ze gaat scheiden van Edwin de Roy van Zuydewijn.

13 Olympische zomerspelen in Athene beginnen. Meteen is er een dopingaffaire: twee Griekse atleten melden zich niet op tijd voor de controle en worden geschorst.

14 Drie voertuigen van de Koninklijke Marechaussee belanden in Zuid-Irak in een hinderlaag. Een 29-jarige wachtmeester van de marechaussee komt om het leven. Het is de tweede Nederlandse dode in Irak. Minister Kamp (Defensie) noemt de situatie nu 'gevaarlijker dan ooit' en legt een verband met het oplaaien van hevige gevechten in de shi'itische heilige stad Najaf.

18 Wielrenster Leontien van Moorsel (tijdrit) en zwemmer Pieter van den Hoogenband (100 m. vrije slag) winnen de eerste Nederlandse gouden medailles op de Olympische Spelen.

20 Twee Franse journalisten worden ontvoerd in Irak. In Frankrijk demonstreren moslims massaal mee tegen de ontvoering.

21 Zwemster Inge de Bruijn wint goud op de Olympische Spelen op de 50 meter vrije slag.

21 Ex-politicus Isaäc Arend Diepenhorst (1916) overlijdt.

22 Uit het Munch-museum in Oslo wordt het beroemde schilderij De Schreeuw van Edvard Munch gestolen.

24 De dichter Kees Ouwens (1944) overlijdt.

24 Shell krijgt van de Amerikaanse en Britse beurstoezichthouders boetes van in totaal 115 miljoen euro wegens het opgeven van te hoge oliereserves.

24 In Rusland storten kort na elkaar twee vliegtuigen neer. Alle 89 inzittenden komen om het leven. Het blijkt een aanslag te zijn, hij wordt opgeëist door de Islambouli Brigades, een onderdeel van Al-Qaeda.

24 Na voortdurende affaires binnnen het LPF-bestuur breekt de Tweede-Kamerfractie van de LPF met het bestuur. Partijvoorzitter Belder kondigt stappen aan om te voorkomen dat de Kamerfractie de naam LPF blijft gebruiken.

25 Ankie van Grunsven wint met haar paard Salinero goud op de Olympische Spelen op de dressuur.

27 Na bemiddeling van de geestelijk leider Sistani verlaten opstandige Iraakse shi'ieten de Imam-Ali-moskee in Najaf, waar ze zich tegen Amerikaanse aanvallen verschanst hadden.

27 Het kabinet zwakt zijn plannen voor het afschaffen van het prepensioen af, maar beëindigt met onmiddellijke ingang de subsidie aan pc-privé-regelingen.

29 Slotceremonie van de Olympische Spelen. Griekenland krijgt lof voor de de organisatie. Tijdens de Spelen worden 22 sporters op het gebruik van doping betrapt.

29 Dirigent Hans Vonk (1942) overlijdt.

29 In het televisieprogramma Zomergasten vertoont VVD-politica Ayaan Hirsi Ali de film Submission-I, die ze samen met cineast Theo van Gogh heeft gemaakt. De film is een aanklacht tegen de onderdrukking van de vrouw door de islam.

30 Directeur Willem Scholten van het Rotterdamse havenbedrijf wordt met onmiddellijke ingang geschorst wegens geheime bankgaranties aan het noodlijdend defensiebedrijf RDM ter grootte van 100 miljoen euro. Later blijkt dit bedrag rond de 180 miljoen euro te liggen.

31 Zelfmoordaanslag bij metrostation Riga in het noorden van Moskou. Tien doden en 51 gewonden. Ook deze aanslag wordt opgeëist door de Islambouli Brigades.

SEPTEMBER

1 Gemaskerde Tsjetsjeense en Ingoesjetische mannen en vrouwen gijzelen op de eerste schooldag 1326 leerlingen en volwassenen in een school in Beslan, in het zuiden van Rusland.

2 Bij het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag krijgt ex-president Slobodan Milosevic tegen zijn zin twee advocaten toegewezen. Volgens de rechters is Milosevic te zwak om zichzelf te verdedigen.

2 In Frankrijk wordt een wet van kracht die het dragen van hoofddoeken en andere opzichtige religieuze tekens op openbare scholen verbiedt.

2 Geert Wilders stapt uit de Tweede-Kamerfractie van de VVD, maar houdt zijn Kamerzetel. Wilders wil op een aantal punten een hardere koers volgen dan zijn fractiegenoten. Zo is hij een tegenstander van de toetreding van Turkije tot de EU.

3 Russische troepen bestormen de school in Beslan. Alle 31 gijzelnemers worden gedood, maar ook 344 gijzelaars. Er vallen ruim 700 gewonden.

4 De Let Mariss Jansons debuteert als chef-dirigent bij het Concertgebouworkest. Hij is de opvolger van Ricardo Chailly.

4 Liedjesschrijver en muzikant Bram Vermeulen (1946) overlijdt.

7 In Irak wordt de duizendste Amerikaanse soldaat gedood sinds het begin van de invasie. Het voortdurende verzet is een forse tegenvaller voor de Amerikaanse legermacht.

8 Het Nederlands elftal wint zijn eerste wedstrijd in de WK-kwalificatie onder de nieuwe bondscoach Marco van Basten met 2-0 van Tsjechië.

14 Premier Balkenende wordt in het ziekenhuis opgenomen wegens een infectie aan zijn voet. Vice-premier Zalm vervangt hem voorlopig.

15 De miljoenennota lekt uit: het kabinet wil komend jaar 2,5 miljard extra bezuinigen.

19 De vroegere Chinese president en partijleider Jiang Zemin draagt met het voorzitterschap van de invloedrijke Centrale Militaire Commissie definitief de macht over aan Hu Jintao (62).

20 De Indonesische oud-generaal Susilo Bambang Yudhoyono (SBY) wint de presidentsverkiezingen van Megawati Soekarnopoetri.

21 Koningin Beatrix leest de troonrede voor. De bezuinigingsplannen stuiten binnen en buiten het parlement op steeds meer verzet.

23 Zanger André Hazes (1951) overlijdt.

24 De Franse schrijfster Françoise Sagan (1935) overlijdt.

26 De Nationale Recherche doet een inval in een woning van een Marokkaans gezin in de Utrechtse Bucheliusstraat. Men zoekt naar explosieven. Twee mannen en een vrouw worden gearresteerd, maar later weer vrijgelaten. Op het optreden is veel kritiek.

27 De werkgroep-Jesurun bepleit een totale herziening van het Koninkrijksstatuut, dat de verhouding met de Nederlandse Antillen regelt. De centrale landsregering van de Nederlandse Antillen moet worden afgeschaft. Curaçao en St. Maarten moeten zelfstandige landen binnen het Koninkrijk worden. De overige eilanden moeten onder rechtstreeks gezag van het Koninkrijk worden gebracht. De plannen krijgen een gunstig onthaal.

27 Staking in het openbaar vervoer in Amsterdam als protest tegen de bezuinigingsplannen van het kabinet.

27 Het Europees Parlement begint aan een reeks hoorzittingen over de kandidaten voor de Europese Commissie.

27 Veertigduizend fans nemen afscheid van André Hazes in de Arena in Amsterdam.

30 Ahold koopt voor 8 miljoen euro vervolging door justitie af in de zaak van de boekhoudfraude die door het bedrijf is gepleegd. Wel zullen vier Ahold-managers worden vervolgd, onder wie de vroegere bestuursvoorzitter Cees van der Hoeven. De affaire begon in 2003, toen bekend werd dat het Amerikaanse dochterbedrijf US Foodservice de bedrijfsresultaten veel te rooskleurig had voorgesteld.

30 Een 34-jarige Marokkaanse tolk en medewerker van de AIVD wordt aangehouden wegens het lekken van staatsgeheimen. Later blijkt dat de man informatie doorgaf aan mensen in de omgeving van Mohammed B., de man die verdacht wordt van de moord op Theo van Gogh.

30 Journalist Willem Oltmans (1925) overlijdt.

OKTOBER

1 Het eerste televisiedebat tussen de Amerikaanse presidents- kandidaten Kerry en Bush. Ze botsen hard over Irak, Kerry wordt als winnaar beschouwd.

2 Ruim 200.000 mensen demonstreren op het Museumplein in Amsterdam tegen de bezuinigingsplannen van het kabinet, vooral tegen het afschaffen van de fiscale subsidies van VUT en prepensioen.

6 Volgens de Europese Commissie kunnen de onderhandelingen over de toetreding van Turkije tot de EU beginnen. Een definitief besluit moet op de top van regeringsleiders in december worden genomen.

6 De chef van de Amerikaanse wapeninspecteurs, Charles Duelfer, komt in een rapport voor het Congres tot de conclusie dat Irak geen massavernietigingswapens bezat op het moment van de Brits-Amerikaanse invasie.

7 De Nobelprijs voor literatuur wordt toegekend aan de Oostenrijkse schrijfster Elfriede Jelinek.

7 De Brit Kenneth Bigley wordt drie weken na zijn ontvoering in Irak onthoofd.

8 Het tweede televisiedebat tussen Bush en Kerry gaat vooral over binnenlandse kwesties.

8 De Keniaanse milieuactiviste en plaatsvervangend minister van Milieu Wangari Maathai (64) krijgt de Nobelprijs voor de Vrede voor haar werk als leider van de Groene Gordel Beweging, die ontbossing tegengaat.

9 De eerste presidentsverkiezingen in Afghanistan verlopen rustig. Interim-president Hamid Karzai wint de verkiezingen.

11 Staatssecretaris Van der Knaap (Defensie) gaat namens het kabinet op 'onderzoek' uit in het conflict met de vakbeweging.

12 Europarlementariërs hebben grote bezwaren tegen eurocommissaris Rocco Buttiglione wegens zijn opvattingen over homoseksualiteit. Ook de Hongaarse kandidaat László Kovács en de Nederlandse kandidaat Neelie Kroes liggen onder vuur.

12 De Amsterdamse officier van justitie J. Tonino legt zijn functie neer nadat hij deze zomer zijn computer met vertrouwelijke informatie bij het huisvuil op straat had gezet. De computer werd door een taxichauffeur gevonden en aan misdaadjournalist Peter R. de Vries overhandigd.

14 Staking in het openbaar vervoer tegen de bezuinigingsplannen van het kabinet.

14 Het derde en laatste tv-debat tussen Kerry en Bush voor de verkiezingen van 2 november.

15 Balkenende verlaat het ziekenhuis. Hij was opgenomen wegens een agressieve ontsteking aan zijn rechtervoet.

16 Voor het eerst in de geschiedenis wordt een duel in de eredivisie wegens spreekkoren gestaakt. Scheidsrechter Temmink legt ADO Den Haag-PSV stil.

18 De Arnhemse rechtbank spreekt sergeant-majoor Erik O. vrij in de zaak van de gedode Irakees.

20 Een echtpaar vlucht weg uit de Amsterdamse Diamantbuurt na maandenlange treiterijen door Marokkaanse jongeren. Na enige aarzeling kondigt burgemeester Cohen aan dat de jongens een plein- en straatverbod krijgen opgelegd.

21 Het Amstel Hotel in Amsterdam wordt ontruimd nadat sporen van de legionellabacterie zijn aangetroffen.

22 De al maandenlang aanhoudende stijging van de olieprijzen bereikt een voorlopig record: Europese Brent-olie doet 51,65 dollar per vat, Amerikaanse olie 55,53 dollar.

26 Het Israëlische parlement gaat akkoord met het plan van premier Sharon om de nederzettingen in de Gazastrook te ontruimen.

27 Barroso trekt onder druk van het Europarlement zijn hele Commissie terug. Vooral tegen de Italiaanse kandidaat Buttiglione bestaan bezwaren.

28 Publicatie in Nature: op het Indonesische eiland Flores is een nieuwe mensensoort ontdekt. Onderzoekers vonden een 16.000 jaar oud skelet van een dwergachtige mensensoort, een meter hoog en met een beperkte hersen- inhoud.

28 Palestijnse artsen verzamelen zich rond het ziekbed van de Palestijnse leider Yasser Arafat in Ramallah.

28 In de nasleep van het schandaal rond de oliereserves verandert Shell de structuur van de onderneming. Het Britse en Nederlandse deel fuseren tot één bedrijf met een Angelsaksische bedrijfsstructuur. De leiding blijft in Nederlandse handen.

29 In Rome ondertekenen de Europese regeringsleiders van de 25 EU-landen de Europese grondwet.

29 Het openbaar ministerie gaat in hoger beroep in de zaak tegen de marinier Erik O., die twee weken daarvoor was vrijgesproken door de rechtbank in Arnhem.

NOVEMBER

1 Beoogd eurocommissaris Rocco Buttiglione trekt zijn kandidatuur in.

2 Filmmaker Theo van Gogh wordt in de Amsterdamse Linnaeusstraat vermoord. De verdachte, de jonge Marokkaanse moslimfundamentalist Mohammed B., wordt na een schietpartij met de politie bij het Oosterpark aangehouden.

2 Wielrenner Gerrie Knetemann (1951) overlijdt.

2 Presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten.

3 Na aanvankelijke onduidelijkheid over de uitslag wint George W. Bush de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Zijn rivaal John F. Kerry geeft zijn verlies toe.

4 Openbaarmaking van de brief die de moordenaar van Theo van Gogh op diens lijk had achtergelaten. In de brief wordt Ayaan Hirsi Ali met de dood bedreigd.

6 Na uitgebreid geheim overleg wordt er een akkoord gesloten tussen het kabinet en de sociale partners. Het vervroegd pensioen voor mensen vanaf 63 jaar blijft bestaan.

8 Bij een islamitische basisschool in Eindhoven ontploft een bom. De ingang van het gebouw wordt ernstig beschadigd. In twee Rotterdamse moskeeën werd gepoogd brand te stichten, evenals in twee kerken, in Utrecht en Amersfoort.

8 Interim-premier Allawi van Irak geeft het sein om het soennitische bolwerk Falluja aan te vallen. Het is een gezamenlijke actie van Iraakse en Amerikaanse troepen.

9 Een islamitische basisschool in Uden brandt af. Op de muren worden antimoslimleuzen aangetroffen en leuzen die betrekking hebben op de moord op Theo van Gogh. Onbekenden stichten brand in de Pauluskerk in Boxmeer.

10 Grote actie tegen terreur in Den Haag. Bij de bestorming van een pand in het Laakkwartier worden twee mannen aangehouden op verdenking van terroristische activiteiten. Zij zouden moordaanslagen op Kamerleden hebben beraamd. Drie agenten raken gewond als de verdachten een handgranaat gooien.

10 Het Belgische Hof van Cassatie bevestigt de veroordeling van het Vlaams Blok wegens racisme. De extreem-rechtse partij gaat verder onder de naam Vlaams Belang.

10 Poging tot brandstichting in de gereformeerde kerk aan het Breeplein in Rotterdam.

11 De Palestijnse leider Yasser Arafat overlijdt in een militair ziekenhuis in Parijs. Hij wordt in Ramallah begraven.

12 De Tweede Kamer debatteert over de moord op Van Gogh en is kritisch over de rol van de AIVD. Minister Remkes komt onder vuur, maar overleeft het debat.

12 De Amerikaanse medewerkster die UNHCR-topman Ruud Lubbers had beschuldigd van seksuele intimidatie trekt haar aanklacht in.

12 Het kabinet besluit, ondanks internationale druk, de ongeveer 1.350 Nederlandse militairen half maart uit Zuid-Irak terug te trekken.

13 In Helden wordt een moskee door brand verwoest.

15 De Amerikanen claimen de Iraakse stad Falluja op de sunnitische opstandelingen te hebben veroverd. De gevechten verplaatsen zich naar andere steden.

16 De commissie Bestuurlijke Evaluatie AIVD komt in haar rapport De AIVD in verandering tot de conclusie dat de AIVD te weinig geld en personeel heeft om de verwachtingen van politie, politiek en bestuur waar te maken.

21 De verkiezingen in Oekraïne worden gewonnen door de pro-Russische premier Viktor Janoekovitsj. Maar volgens zijn tegen- stander Viktor Joesjtsjenko is er op grote schaal gefraudeerd. Internationale waarnemers van de OVSE beamen dat. De aanhangers van Joesjtsjenko demonstreren massaal.

29 In het eerste interview na haar onderduiking na de moord op Theo van Gogh, in NRC Handelsblad, zegt VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali dat ze werkt aan een vervolg op Submission-I, de film die de aanleiding was voor de moord op Van Gogh en de doodsbedreiging aan haar adres. Ze zegt dat het haar keus is geweest voorlopig niet in de Kamer te verschijnen.

DECEMBER

1 Prins Bernhard (1911) overlijdt in het Universitair Medisch Centrum in Utrecht.

3 Het Oekraïense Hooggerechtshof verklaart de presidentsverkiezingen van 21 november ongeldig. Er moeten op 26 december nieuwe verkiezingen worden gehouden.

3 De Groene Amsterdammer publiceert een postuum interview met prins Bernhard, waarin hij toegeeft dat hij 1,1 miljoen dollar smeergeld ontving van vliegtuigfabrikant Lockheed.

3 De plannen van minister Verdonk (Integratie) om oude én nieuwe immigranten verplicht te laten inburgeren, zijn juridisch onhoudbaar, meldt de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. De minister mag geen onderscheid maken tussen autochtone en allochtone burgers. Verdonk besluit daarop dat ook autochtone Nederlanders met weinig scholing verplicht moeten inburgeren.

6 De Saoedische veiligheidsdienst maakt een einde aan een gijzeling van 18 Saoedische employés van het Amerikaanse consulaat in de Saoedische havenstad Jeddah. Er vallen 9 doden, onder wie 3 terroristen.

6 De nationale recherche arresteert in Amsterdam de Nederlandse zakenman Frans van A., die tussen 1984 en 1988 grondstoffen voor chemische wapens leverde aan Saddam Hussein. Justitie verdenkt hem van medeplichtigheid bij genocide.

7 Geert Wilders besluit even niet meer in de Tweede Kamer te verschijnen, omdat hij zijn werk niet naar behoren kan doen. Wilders wordt sinds 14 oktober permanent beveiligd. Hij zegt daardoor niet in staat te zijn zijn nieuwe partij op poten te zetten. Hij blijft anderhalve week weg.

7 De Chinese computergigant Lenovo koopt de pc-divisie van IBM.

8 Roemenië mag op 1 januari 2007 lid worden van de EU.

10 De Italiaanse premier Silvio Berlusconi wordt vrijgesproken van omkoping van rechters.

10 De Vlaardinger C.B., tot 18 jaar veroordeeld wegens de moord op de 10-jarige Nienke Kleiss, wordt na 4 jaar vrijgelaten. Nieuw dna-onderzoek wijst op een andere dader.

11 Prins Bernhard wordt bijgezet in de Nieuwe Kerk in Delft.

12 Minister Zalm (Financiën) belooft ongeveer 130 miljoen euro extra voor terrorismebestrijding. De AIVD kan ongeveer 500 extra medewerkers aantrekken.

14 De Volkskrant publiceert een uitgebreid postuum interview met prins Bernhard, dat tot stand is gekomen buiten medeweten van regering en koningin. Bernhard erkent het bestaan van 2 buitenechtelijke dochters.

17 Turkije mag lid worden van de Europese Unie. Na zware onderhandelingen in Brussel, vooral over de erkenning van Cyprus, besluit de EU op 3 oktober 2005 definitieve besprekingen over lidmaatschap te beginnen.

19 De grootste olieproducent van Rusland, Yukos, is gekocht door een onbekend Russisch bedrijf. Analisten vermoeden staatsbemoeienis. Het is een nieuwe stap in het gevecht tussen de oliegigant en de Russische overheid.

19 De sopraan Renata Tebaldi (1922) overlijdt in San Marino.

20 De Nederlander Frans van A., die grondstoffen leverde aan Saddam Hussein, blijkt een informant van de AIVD. Hij verbleef in een safehouse van de Nederlandse geheime dienst.

Rectificatie

Hilda Verwey-Jonker

In de bijlage M van 31 december is in het jaaroverzicht vermeld dat Hilda Verwey-Jonker op 20 mei 2004 is overleden. Die datum is haar verjaardag. Ze overleed op 23 juni 2004 te Utrecht.