Groots jazz-musicus

Artie Shaw, de man die als klarinettist en orkestleider een van de grootste namen uit de jazz-geschiedenis was, is gisteravond op 94-jarige leeftijd overleden. Hij was al vijftig jaar lang nauwelijks meer in de muziek actief, maar zijn platen bleven een toonbeeld van verfijning uit de grote dagen van de Amerikaanse swingorkesten – toen Artie Shaw de status van een popster had.

Als zoon van Russisch-joodse emigranten werd Arthur Arshawsky in 1910 geboren in New York. Op zijn veertiende ging hij saxofoon spelen, en een paar maanden later nam hij voor het eerst de klarinet ter hand. Op zijn vijftiende verliet hij de ouderlijke woning en begon aan een rondreis die vijf jaar zou duren. In die tijd speelde hij bij diverse orkesten en maakte kennis met twee soorten muziek die hem begeesterden: enerzijds de klassieke jazz van Louis Armstrong en consorten, en anderzijds toenmalige avantgarde-componisten als Stravinsky, Debussy, Bartok en Ravel.

Een van zijn eerste eigen composities was Interlude in B-flat (1936) voor een octet, dat bestond uit een strijkkwartet, een ritme-sectie en Artie Shaw zelf op klarinet. Ook daarna blonk hij uit in ongebruikelijke instrumentaties door in zijn eigen swing-orkesten regelmatig strijkers mee te laten spelen. Maar het grote, danslustige publiek leerde hem pas kennen door zijn versie van het Cole Porter-nummer Begin the beguine (1938). Die hit maakte hem tot een waar idool – en tot de enige klarinet spelende bandleader die Benny Goodman in populariteit naar de kroon kon steken. Tot de acht vrouwen met wie Artie Shaw getrouwd is geweest, behoorden dan ook twee grote filmsterren: Lana Turner en Ava Gardner. ,,En je hebt geen idee van de vrouwen met wie ik niet ben getrouwd'', zei hij later.

Shaw was echter ook een onrustige perfectionist, die vaak wegvluchtte van de oppervlakkige kanten van zijn roem en regelmatig orkesten ophief als hun spel hem niet langer beviel. Zijn muzikale carrière vertoont diverse gaten die hij vulde met schrijven en muziekstudie. En al in 1954 legde hij de klarinet opzij, omdat hij niet meer tevreden was over zijn eigen spel. Sindsdien stond hij nog maar zelden op een podium, werkte in de filmdistributie, werd wapenexpert en hield lezingen. Maar hoe ver hij zich soms ook van de muziek verwijderde – zijn vele opnamen bleven in de roulatie, als een klinkend voorbeeld van swing op het allerhoogste niveau.