Duistere krachten

Na twee partijverzamelingen is kort geleden bij de Zwitserse uitgeverij Olms het laatste deel van de Kortchnoi-trilogie uitgekomen, een levensbeschrijving: Mein Leben für das Schach. Zoals van Kortchnoi verwacht kon worden is het een openhartig boek. Of zijn eerlijke mening ook altijd met de objectieve werkelijkheid overeenkomt, is een andere zaak. Vaak wrijf je je ogen uit van verbazing bij deze autobiografie. Een van de raarste schaakwedstrijden aller tijden was de kandidatenmatch tussen Spasski en Kortchnoi in Belgrado in 1977. In het begin ging het slecht met Spasski, tot hij een nieuwe tactiek vond: hij dacht niet meer over zijn zetten na aan het bord, maar in zijn kamertje achter het podium. De getergde Kortchnoi ging dat gedrag imiteren, waardoor de toeschouwers urenlang alleen twee stoelen en een tafel met een schaakbord zagen, en slechts af toe een schaker die als een mannetje uit een weerhuisje even het toneel op kwam om zijn zet uit te voeren, en zich dan weer terugtrok.

In een escalatie van de waanzin kwam Spasski na een tijdje met een duikersbril op het podium. Een paar dagen later had ook Kortchnoi een duikersbril gevonden. Kortchnoi won die match ten slotte. Hij en Spasski gingen uiteen als bittere vijanden. Maar zoals dat gaat, je moet in de schaakwereld met elkaar leven en in 1985 raakten ze tijdens een toernooi in Brussel toch weer aan de praat. ,,Weet je nog dat ik wedstrijdleider Kazic ervan beschuldigde dat hij me stoorde, zodat ik mijn paard niet naar f5 kon spelen?'', vroeg Spasski. Hij legde Kortchnoi uit dat het in feite niet Kazic was geweest, maar zijn eigen secondant Igor Bondarevski die met telepathische kracht de zet Pd4-f5 had verhinderd. ,,Je paard stond daar goed op d4'', had Bondarevski hem na de partij uitgelegd. Vervolgens vertelde Spasski aan Kortchnoi dat Bondarevski met Wolf Messing had samengewerkt, wat een grote schok voor Kortchnoi was. Hij kende Wolf Messing in de Sovjet-Unie als een beroemde hypnotiseur tegen wiens krachten zelfs KGB-leider Beria machteloos had gestaan. Als de paranormale kracht van Bondarevski maar een derde was van die van Messing, dan nog kon hij veel doen voor Spasski. Kortchnoi schrijft: ,,Ik dacht aan de negende partij van de match van 1968. Ik herinnerde me Belgrado 1977. En ik huiverde hoe machtig mijn vijanden waren...'' Misschien kan hij niet zonder vijanden, maar zonder schaken kan hij zeker niet. Nu speelt hij in het Noorse plaatsje Drammen een toernooi waaraan ook de veertienjarige Magnus Carlsen meedoet. ,,Iedere schaakprofessional moet iets voor de jeugd doen'', schrijft Kortchnoi in zijn boek. Hijzelf doet dat graag door de jeugd een ongenadig lesje te geven. Hij won van Carlsen, maar erg interessant was die partij niet. Hier is iets mooiers uit de laatste olympiade, tegen de Oezbeekse grootmeester Saidali Ioeldatsjev.

Wit Kortchnoi-zwart Ioeldatsjev, Calvia 2004.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 d7-d6 3. Pg1-f3 g7-g6 4. g2-g3 Lf8-g7 5. Lf1-g2 0-0 6. 0-0 Pb8-d7 7. Dd1-c2 e7-e5 ,,Als ik tegen het Konings-Indisch niet kan winnen, is er iets mis met me'', heeft Kortchnoi vaak gezegd. Hij heeft vertrouwen in de witte stelling en bouwt in het vervolg rustig aan zijn ruimteoverwicht. 8. Tf1-d1 Tf8-e8 9. e2-e4 e5xd4 10. Pf3xd4 Pd7-c5 11. Pb1-c3 Dd8-e7 12. f2-f3 c7-c6 13. b2-b3 a7-a5 14. Ta1-b1 Pf6-h5 15. g3-g4 Ph5-f6 16. Lc1-g5 De7-e5 17. Lg5-h4 Pf6-d7 18. Pd4-e2 Lg7-f8 19. Dc2-d2 De5-g7 20. h2-h3 Pc5-e6 21. Lh4-f2 g6-g5 22. Pe2-g3 Pe6-f4 23. Pc3-e2 Pf4xe2+ 24. Dd2xe2 Pd7-e5 25. Lf2-e3 a5-a4 26. Td1-f1 a4xb3 27. a2xb3 Pe5-g6 Een curieus pionoffer. Kennelijk bevalt de stelling Ioeldatsjev niet. 28. Le3xg5 Dg7-e5 29. Pg3-f5 Veel zou zwart niet voor zijn pion hebben na 29. f4 Dd4+ 30. Df2 Lg7 31. f5 29...Lc8xf5 30. g4xf5 De5xf5 31. De2-d2 Hier kon wit zelfs een stuk winnen, maar na 31. exf5 Txe2 32. fxg6 Taa2 33. Lh1 d5 34. b4 dxc4 heeft zwart tegenspel. 31...Df5-e5 32. f3-f4 De5-a5 33. Dd2-d3 Wit biedt aan alle materiële verleidingen weerstand en vertrouwt op zijn koningsaanval. 33...Lf8-g7 34. f4-f5 Pg6-e5 35. Dd3-g3 Kg8-h8 36. f5-f6 Lg7-f8 37. Kg1-h1 Pe5-g6 38. Tf1-f5 Te8-e5 39. Tb1-f1

jmMmMcMf

mgmMmgmg

MmgaMAhm

eMmMdJCM

MmGmGmMm

mGmMmMEG

MmMmMmIm

mMmMmJmL

Wits aanval is sterk, maar met 39...Db6 gevolgd door 40...Ta3 had zwart nog terug kunnen vechten. 39...Te5xf5 Na deze fout, waarschijnlijk in tijdnood, loopt wits aanval vanzelf. 40. e4xf5 Pg6-e5 De g-lijn is nu open en wit hoeft er alleen maar een batterij van dame en toren neer te zetten. 41. Tf1-g1 Pe5-d7 42. Lg2xc6 Er waren meer manieren om te winnen, maar dit is simpel. 42...b7xc6 43. Lg5-d2 Pd7xf6 44. Ld2xa5 Ta8xa5 45. Dg3-g5 Zwart gaf op.