De wereld wordt steeds opdringeriger...

Wordt de wereld steeds opdringeriger? Of lijkt dat maar zo omdat we meer zien zonder veel meer te begrijpen?

Toen de Sovjet-Unie nog bestond, lag West-Europa constant onder kernwapenvuur, maar wij zaten aan de goede kant van de Muur. De verhoudingen waren betreurenswaardig en duidelijk. China was een ontwakende reus, een mogelijk gevaar in de toekomst. Het Midden-Oosten bleef instabiel, maar meestal aan de overkant van de Middellandse Zee – de terreuracties op de Olympische Spelen van München (1972) waren een uitzondering.

Begin 2005 is het gezoem van de buitenwereld luider geworden. Nederland denkt nog steeds na over het omroepbestel, maar de wereld rukt op. Wie het Hollands Spoor-station in Den Haag uitloopt en linksaf gaat, ziet straatbeelden die je vroeger alleen in The National Geographic zag. De schotels zijn niet op Hilversum gericht. Zo'n tsunami-ramp in Azië is niet langer veilig ver weg: goedkope vliegvakanties brengen Thailand en Sri Lanka zo dichtbij als Benidorm. De groeiende hang naar terreur en jihad beneemt ieder zicht op de toekomst.

Oude dreigingen zijn veranderd, niet verdwenen. De `bevrijding' van Oost-Europa heeft van Rusland geen democratie gemaakt. Poetin staat aan de olie- en gaskraan van West-Europa en de nieuwskraan in eigen land. De Chinezen lopen het Westen niet onder de voet, zoals men vreesde, met miljoenen soldaten, maar met een legioen goedkope arbeidskrachten. Straks sluiten zij de laatste fabrieken in Europa en Amerika zonder een schot te hebben gelost.

De bescherming die instellingen als de NAVO en de Europese Unie boden, valt gestaag verder weg. De NAVO is een mokkend supportershonk van de Amerikanen geworden. Volgende zomer heeft bijna geen van Amerika's NAVO-bondgenoten, met uitzondering van de Britten, nog troepen in Irak.

De uitbreiding van de EU is voor de meeste burgers vervreemdend. Van de meeste politici en ambtenaren mogen we dat niet zeggen, Europa is hét succes van de vorige halve eeuw, maar je hoeft geen radicaal te zijn om te vragen: is dit straks ons Europa nog? Worden al die moeizaam bevochten Europese rechten en regels achter Bialystok en Bratislava meegedragen?

,,Laten we niet langer de illusie koesteren dat de EU ooit een politieke gemeenschap zal worden, die met één stem spreekt'', schreef J.L. Heldring kort geleden in deze krant. ,,Daarvoor zijn de onderlinge verschillen in inzicht, belang en waarden al in het Europa van vandaag – dus zonder Turkije – te groot.'' De burger die aan de rem wil trekken heeft maar één kans: de referenda over de Europese Grondwet van volgend jaar.

En dan zijn er nog al die andere regio's waar het niet botert, van Kosovo tot Kashmir. De meeste liggen op minder dan een halve dag vliegen. Zij komen dichterbij omdat we er meer over horen, niet lang daarna gevolgd door vluchtelingen en inzamelingen.

We zien meer, maar weten we ook meer? Serieuze kranten beschrijven geduldig wat er gebeurt in crisisgebieden. De keus voor een gratis treinkrantje is niet alleen een besparing, het is ook een poging de werkelijkheid overzichtelijk te houden – minder weten is minder zuchten. De tv helpt de kijkers daarbij door minder `buitenland' te `doen'. `Voetbalrechten tv naar John de Mol', dat was nog eens wereldnieuws. Zeker voor de NOS: Studio Sport krijgt straks ruim tijd voor korfbal en skûtjesilen. Sport en spelletjes houden de buitenwereld op afstand.

Ook zonder die verdoving is het leven voor veel Nederlanders lang niet alleen kommer en kwel. Zij leven langer en comfortabeler. Zij weten zich in ziekte en tegenslag redelijk verzorgd: de omvang van het beroep op de WAO is uniek in de wereld; aan alle andere zieken is ook gedacht al laat de behandeling soms een maand of wat op zich wachten. Het is in Nederland ondenkbaar dat zestien procent van de burgers onverzekerd is, zoals in de VS.

De dichtbije buitenwereld is ook spannend: exotische paasreizen die vroeger waren voorbehouden aan een enkele durfal, plus reeksen technologische snufjes – iedere tiener zijn eigen weblog, de witte iPod-oordopjes worden universeel.

Ergernis komt soms voort uit ontwikkelingen waar we geen zicht en geen greep op hebben. De toenemende onvriendelijkheid van het openbare debat. Fusies van gemeentes, scholen en ziekenhuizen zonder merkbare winst. De uitbreiding van de EU op het volgende niveau. En de bazige, missionaire toon van Amerika op het volgende. En dan die mistige wereld van Al-Qaeda en mensen die de koran zien als geweldsinstructie. Voor een paar miljoen Nederlanders aanleiding om politiek beschutting te zoeken achter leiders die zekerheid uitstralen. Zoals Amerikanen dat bij George W. Bush zoeken, hoopten Nederlanders op Pim Fortuyn of nu Geert Wilders. Maar het weekendje Venetië gaat door. En de vakantie in Nepal is bijna rond. Is daar ook al burgeroorlog? Niets van gehoord bij Barend en Van Dorp.

Ook in de Verenigde Staten weet niemand echt waar alle verwarrende ontwikkelingen toe leiden. Generaals en topambtenaren in het Amerikaanse ministerie van Defensie zoeken houvast bij een boek als The Pentagon's New Map van Thomas P.M. Barnett. Deze hoogleraar aan het Amerikaanse Naval War College krijgt steeds meer aandacht voor zijn stelling dat er geen culturele of religieuze wereldoorlog gaande is. Het essentiële onderscheid is dat tussen de ontwikkelde wereld (The Core) en de landen en streken die niet meedoen met de globalisering, die achterblijven in een staat van massale werkloosheid en onwetendheid (The Gap, niet te verwarren met het gelijknamige kledingbedrijf).

Het opheffen van de staatkundige en economische mislukking van die Gap-landen in het Midden-Oosten, Afrika en Latijns-Amerika is de collectieve opdracht van het gelukkige deel van de wereld, meent Barnett. Het Pentagon heeft zich naar verluidt gestort op dat project.

Barnett pleit voor de oprichting van een Amerikaans Knokleger en een Ontwikkelingsleger. Die zullen branden moeten blussen en aan outplacement van dictators doen in landen die de aansluiting met de rest van de wereld hebben gemist, om er vervolgens te helpen bij het opzetten van een fatsoenlijke samenleving. De Kern-landen, die in Barnett's visie voor deze gemeenschappelijke taak staan, zijn Amerika, grote delen van Europa, én Rusland, China, India – maar die laatste drie kunnen afvallen en terugzakken tot de groep die de boot heeft gemist.

Het herhaaldelijk aangekondigde `Einde van het Westen' kan volgens deze Chaos-leer voorlopig worden uitgesteld. Er is werk aan de winkel. Al een miljoen Amerikanen hebben in Irak gediend. Ook de Euro-burger kan de beschavingsoorlog waarschijnlijk niet ontlopen. Als hij niet wil meedoen, en er niet over wil lezen in de krant of op internet, komt de strijd wel naar hem toe.

Intussen scant Google, het Californische internetzoekbedrijf, miljoenen auteursrechtvrije boeken van blijvende waarde. Tsjechov ligt straks op ieder elektronisch bureau. Gratis troost uit een draadje. De wereld is betrekkelijk gewelddadig en steeds dichterbij. Maar tijdens de verbouwing gaat de vooruitgang gewoon door.