`We landen toch ook op de maan'

Bij de NK sprint leverden starters en schaatsers boeiende onderlinge duels. ,,In elke mini-maatschappij zitten kwaaie rakkers.''

,,Ik had je eigenlijk van het ijs moeten halen'', vertelde een anoniem jurylid (die zijn naam niet in de krant wilde) aan de aanstaande schaatskampioen Beorn Nijenhuis. De winnaar van de 1.000 meter had op de 500 meter een dubbele overtreding gemaakt en moest volgens de nieuwe regels gediskwalificeerd worden. ,,Bij de eerste keer riskeerde ik bewust een valse start. Bij de tweede keer heb ik niet gemerkt dat ik met mijn schaats op de startlijn stond'', reageerde de Nederlandse Canadees in alle eerlijkheid. ,,Ik heb geluk gehad, ik moet voortaan beter oppasen.''

Een diskwalificatie van Nijenhuis had de Nederlandse sprintkampioenschappen flink in de war kunnen schoppen. Door de val van regerend wereldkampioen Erben Wennemars op de 500 meter heeft de schaatsbond KNSB geen extra `aanwijsplaats' meer te vergeven voor de wereldkampioenschappen in Salt Lake City. De beste drie van de NK gaan naar de WK; de nummer vier in Groningen is afhankelijk van de grillen van de keuzecommissie. Aangenomen dat `bespreekgeval' Wennemars het vierde WK-ticket krijgt, zou Nijenhuis na diskwalificatie buiten de boot zijn gevallen. Hij is momenteel de grootste Nederlandse kanshebber voor de wereldtitel.

Dezelfde starter die de tweede overtreding van Nijenhuis over het hoofd zag (en door het anonieme jurylid niet werd gecorrigeerd), was onverbiddelijk bij de diskwalificatie van Dennis Kalker. ,,Sorry'', sprak de starter door de microfoon tegen de ontgoochelde schaatser. Kalker was een outsider, hij maakte geen aanspraak op WK-deelname, zijn diskwalificatie werd nauwelijks opgemerkt. Kalker? Nooit van gehoord. Het verschil tussen een persoonlijk drama en een nationale schaatsdiscussie.

Saillant detail: in tegenstelling tot Nijenhuis had Kalker niet twee maar slechts één valse start gemaakt. De eerste overtreding was door zijn tegenstander begaan. Volgens de nieuwe regel van de internationale schaatsbond ISU leidt een tweede valse start onherroepelijk tot uitsluiting, ongeacht wie de eerste valse start heeft veroorzaakt. Volgens de oude regel zou Kalker een herkansing hebben gekregen. De nieuwe regel is afgekeken van het zwemmen en de atletiek. Bij die sporten wordt een mechanisch oog gebruikt, bij het schaatsen is de start mensenwerk. Met alle gevolgen vandien.

Zo ging Alexander Oltrop op de 500 meter veel te vroeg weg, zonder dat hij werd teruggefloten. Zijn ploeggenoot Gerard van Velde, die zich op dat moment in het verlengde van de startlijn bevond, kon zijn ogen niet geloven. Hij maakte een wergwerpgebaar naar de starter. ,,Heel vals'', noemde Van Velde de start van Oltrop. Het was een van de vele voorbeelden van arbitrale dwalingen. Als de starter volgens de regels zou hebben gefloten, had hij een handvol rijders naar huis gestuurd. Met de klapschaats hebben zij meer moeite met stilstaan, zo bleek bij de NK sprint. En op de 500 meter telt elke fractie van een seconde. Een `pikstart' is goud waard. Of zilver, zo leerde Jan Ykema bij de Winterspelen in 1988. Hij viel `in het schot' en werd verrassend tweede op het olympische sprintnummer.

Een andere Fries, Jos Valentijn, schaatste nog in de tijd dat drie valse starts van dezelfde rijder tot diskwalificatie leidde. Het overkwam hem in 1976 op de WK in Berlijn. Hij hoefde de afsluitende 1.000 meter alleen maar uit te rijden – zo groot was zijn voorsprong – om zich als eerste Nederlander tot wereldkampioen sprint te kunnen laten kronen. Valentijn kon zich een rustige start veroorloven, maar bevangen door de zenuwen en gehinderd door de wind – in Berlijn lag toen nog een buitenbaan – ging hij drie keer te vroeg weg.

,,Daar praat ik niet meer over. Dat hoofdstuk heb ik afgesloten'', reageerde het commissielid topsport van de KNSB geprikkeld. Valentijn wilde wel iets zeggen over de nieuwe regel. ,,Goeie zaak. Het programma duurt minder lang. En de discipline is toegenomen. Alleen moeten de starters nog meegroeien met de schaatsers. Er is geen consistentie tussen het commando en het schot. Starters nemen meer emotionele dan rationele beslissingen. Je moet van goeden huize komen om Wennemars naar huis te sturen'', wist de schaatsbestuurder annex fysiotherapeut van voetbalclub Heerenveen.

Ab Krook, topsportcoördinator van de KNSB, stond zich gisteren tijdens de 500 meter van de mannen zichtbaar en hoorbaar op te winden over de starter. Na afloop liet de oud-bondscoach zich genuanceerder uit. ,,Het is voor een starter onmogelijk in een mini-seconde te beslissen of iemands toernooi voorbij is'', vergoeilijkte Krook. ,,Er waren inderdaad een paar discussiegevallen. Daarom pleit ik ook voor een mechanisch oog in het ijs. Dat moet technisch mogelijk zijn. We landen toch ook op de maan.'' Over de verontschuldiging van de starter aan de weggestuurder Kalker, sprak Krook klare taal. ,,Dan moet je natuurlijk geen `sorry' gaan lopen roepen, dan verliest een starter zijn gezag.''

Geert Kuiper is oud-schaatser en sprintcoach van TVM, de ploeg van de niet teruggefloten `valsspelers' Beorn Nijenhuis en Alexander Oltrop. Volgens hun trainer hadden zij ,,bewust of onbewust'' gebruik gemaakt van de zwakte van de starter. ,,Het is voor een starter zó moeilijk consequent te zijn. De kunst is zo snel mogelijk weg te gaan, maar net niet snel genoeg om de starter te laten fluiten. Ik ken het klappen van de zweep. Tijdens de training ben ik de starter en kan ik de jongens net zo lang laten wachten tot ze bewegen.''

Over zijn generatie- en provinciegenoot Ykema die dankzij een pikstart olympisch zilver won, zei de Fries Kuiper: ,,Als je het niet probeert, lukt het ook niet. Zo wordt het spel nu eenmaal gespeeld, ook in mijn tijd. Schaatsers zijn niet roomser dan de paus. In elke mini-maatschappij zitten kwaaie rakkers'', verwoordde Kuiper de eeuwige strijd tussen starter en schaatser. ,,Daarom is die nieuwe regel een verbetering. Hoe minder starts, hoe minder discussie.''