Kroatië `hoort allang bij Europa'

Na Slovenië maakt nu EU-kandidaat Kroatië een kans om het Balkan-drama van zich af te schudden. Een dozijn amateurs en twee raspolitici zijn zondag kandidaat in de presidentsverkiezingen.

`New blue generation', heeft een graffiti-artiest op een muur bij het centraal station van Zagreb gespoten. Blauw is de kleur van de Kroatische hoofdstad: de trams zijn blauw, het stadswapen is blauw, en de verstokte fans van het Zagrebse voetbalteam noemen zich trots de `Stoute Blauwe Jongens'.

Daar is nu het blauw van Europa bijgekomen. Aan de gevels van elk overheidsgebouw en bij de entrée van ieder internationaal hotel wappert de EU-vlag. Alsof Kroatië al jaren lid is van de Europese Unie, terwijl de onderhandelingen met Brussel moeten nog beginnen. Kroatië kan naar verwachting pas in 2009 daadwerkelijk toetreden.

Bluf hoort bij de Kroaten, en de flirt met Europa is onmiskenbaar: in bont en op hoge hakken flaneren de inwoners van Zagreb over de winkelpromenades. De stad raakt in de namiddag al verstopt, wegens de record-verkoop van auto's. Hotel Esplanade, waar in het verleden beroemdheden als Arthur Rubinstein, Anita Ekberg, koningin Elizabeth en Woody Allen logeerden, werd onlangs volledig gerestaureerd. In 2005 bestaat Esplanade 80 jaar. ,,We denken erover om het grote openingsfeest op 17 maart 2005 te houden,'' zegt de hotelconciërge in bekakt Engels.

Op de EU-top van 17 december jongstleden werd de knoop doorgehakt: 17 maart 2005 is de dag dat Kroatië officieel de onderhandelingen opent met Brussel over toetreding tot de Europese Unie. Het is tegen de zin van sommige lidstaten die liever hadden gezien dat Kroatië eerst generaal Ante Gotovina uitlevert aan het Joegoslavië-tribunaal. Maar Gotovina, die wordt verdacht van misdaden begaan tegen Kroatische Serviërs tijdens de oorlog van 1991 tot 1995, blijft vooralsnog onvindbaar.

De `new blue generation' gaat de confrontatie met het recente oorlogsverleden liever uit de weg. ,,We horen allang bij Europa,'' zegt een meisje in alle vroegte in club Sax!, waar het privéfeest van het Kroatische label Dallas Records ten einde loopt.

,,De Kroatische jeugd is meer bezig met beroemdheden, talentenjacht en Big Brother,'' zegt de Nederlandse uitgever Peter van Kol van Sanoma, die in Zagreb het blad Story introduceerde.

Veertien jaar na het begin van de Joegoslavische oorlogen is Kroatië, na Slovenië, de tweede voormalige deelrepubliek die de kans krijgt om het Balkan-drama van zich af te schudden. De Europese integratie is daarbij de motor. ,,De Europese regeringsleiders erkennen dat Kroatië inmiddels een volwassen democratie is,'' zei premier Ivo Sanader tijdens de traditionele kerstborrel, georganiseerd door zijn conservatieve regeringspartij HDZ.

Toetreding tot de Europese Unie is dan ook geen onderwerp van discussie tijdens de presidentsverkiezingen van zondag. Een dozijn amateurs, onder wie een voetbalcoach en een paar Gotovina-aanhangers op leeftijd, hebben zich in de race gegooid. Maar de beste kans maken de zittende president Stipe Mesic (van de Kroatische Volkspartij HNS) en de kandidaat van de HDZ, de huidige vice-premier Jadranka Kosor. 45 procent voor Mesic, 17,5 procent voor Kosor, zo voorspelt het weekblad Globus. Overige peilingen wijzen eveneens op een tweede termijn voor Mesic.

Op de valreep, daags voor kerst, opperde Kosor om een referendum over abortus te organiseren. De katholieke kerk is fel tegen de huidige soepele abortuswetgeving. Door het abortusvraagstuk weer op de agenda te zetten hoopt Kosor traditionele, overwegend katholieke kiezers voor zich te winnen, maar haar actie levert veel hoongelach op. ,,Ach, het is verkiezingstijd,'' zegt een perswoordvoerster van het ministerie van Europese Integratie.

,,De hypocrisie in onze samenleving is groot,'' zegt Kristijan Doˇ­sen, een bedrijfsadviseur uit Zagreb. ,,Als je als ouder je kind niet naar de naschoolse godsdientles stuurt, krijg je scheve ogen. Je brandmerkt daarmee je kind. De kerk heeft hier nog enorme invloed.''

Getuige daarvan is de rol in de verkiezingscampagne van kardinaal Josip Bozanic. ,,Kroatië is in de greep van corruptie,'' zegt de kardinaal op de voorpagina van dagblad Jutarnji list. Wie daarvoor verantwoordelijk is – de aan de kerk gelieerde regeringspartij HDZ of het oppositionele front rond president Mesic – laat Bozanic buiten beschouwing.

Maar kerkelijke waarden en nationalistische gevoelens zullen bij de presidentsverkiezingen uiteindelijk een ondergeschikte rol spelen, zegt journalist ˇZeljko Trkanjec die voor Jutarnji list de economische ontwikkelingen volgt. ,,Het gaat goed met de economie, dit jaar heeft Kroatië voor het eerst weer dezelfde inkomsten uit toerisme als in de jaren vóór de oorlog. Mesic gaat daarom winnen. Er is veel bereikt, ook bij het inperken van de invloed van de maffia.''

Desondanks kan het er in Kroatië nog wild aan toegaan, zegt uitgever Peter van Kol. Zijn avontuur in Kroatië kende een valse start toen zijn zakenpartner, de Kroatische mediatycoon Ivan Caleta door onbekenden op straat in zijn benen werd geschoten. Een dag ervoor was Van Kol nog samen met Caleta per witte limousine van Sarajevo naar Zagreb gereden. ,,Het was een afrekening in het milieu. Maar ik dacht wel even: ben ík hier nog veilig?''