`Grote vraag is waarom Scholten zover ging'

Havenondernemer Hans Vervat blikt terug op het schandaal dat de Rotterdamse haven dit jaar domineerde. Waarom werd Willem Scholten al langer gevolgd door de AIVD? En: ,,Hans Smits heeft een slechte start gemaakt.''

Eigenlijk, zegt havenondernemer Hans Vervat, zou vanmiddag bij de presentatie van de jaarcijfers van de Rotterdamse haven, ,,de naam van Willem Scholten luid gescandeerd moeten worden''. Ondanks het havenschandaal heeft Scholten de Rotterdamse haven in uitstekende staat achtergelaten, zegt hij.

,,Onze groei is dit jaar gelijk aan de helft van de totale haven in Amsterdam. Een havendirecteur in Rotterdam vertegenwoordigt 8 procent van de Nederlandse economie. Hij is de machtigste ambtenaar van Nederland. Na twaalf jaar directeurschap heeft Willem Scholten de haven in een uitstekende staat achtergelaten. Rotterdam heeft zijn Europese concurrenten ver achter zich gelaten. Met zijn keuzes voor de containersector en nadruk op de relatie met China heeft Scholten een groeipotentieel aangeboord waar dit land nog veel plezier van zal hebben.''

Anderzijds laat het schandaal – heimelijke garanties van 180 miljoen euro aan defensiebedrijven van Joep van den Nieuwenhuyzen waarvan 107 miljoen niet terugbetaald – diepe sporen na. Het Havenbedrijf had de laatste maanden alles van een paranoïde organisatie. Medewerkers tipten de krant over kwade zaken die de directie binnenskamers zou willen houden. De Tweede Kamer zette een rem op de overname door het rijk van aandelen in het Havenbedrijf, uit angst voor nieuwe tegenvallers. Want ook werd de laatste maanden helder dat de steun aan Van den Nieuwenhuyzen geen incident was. Het Havenbedrijf verwierf de laatste jaren een groot collectie deelnemingen in bedrijven in en rond de haven; een geheel waarin het rijk nauwelijks financiële ratio kon ontdekken.

Kan het Rotterdamse havenschandaal hier eindigen?

,,Ik denk het niet. De grote vraag – waarom ging Willem Scholten zo ver in zijn steun aan Van den Nieuwenhuyzen? – is onbeantwoord gebleven. Het verhaal van compensatie voor gemiste duikbootorders aan Taiwan geloof ik niet. Van die orders is nooit sprake geweest. Er moet iets anders hebben gespeeld. De burger moet weten wat er aan de hand was. Als politici het niet onderzoeken omdat het ze slecht uitkomt, moet het openbaar ministerie het voortouw maar nemen. Rotterdamse havenondernemers, die het hoogste havengeld van Europa betalen, hebben er recht op te weten waarom hun geld op deze manier is besteed.

,,Je kan vaststellen dat Willem en Joep een dodelijke combinatie waren. Willem zat als directeur alleen aan de top en wilde graag ondernemen. Zijn kans was de defensie-industrie groot te maken voor Rotterdam. Hij rekende er blind op dat het ministerie van Defensie Joep nooit zou laten vallen. Toen bleek dat hij zich daarin misrekende, heeft hij de zaak willen redden door steeds méér geld naar Joep te sluizen. Zo zwom hij in een fuik. Joep wachtte af. Hij had de machtigste ambtenaar van Nederland als steun. Hem kon niks gebeuren.''

Een ongelukkige samenloop van omstandigheden, meer niet?

,,Ik was verbijsterd over het gedrag van de commissarissen van het Havenbedrijf. Ik zal de dag in augustus niet gauw vergeten toen het Financieele Dagblad opende dat het Havenbedrijf de defensietak van RDM had gekocht. Zogenaamd om de maakindustrie voor Rotterdam te redden. Dan kan je ook het banketbakkersbedrijf volpompen met subsidie. Voor Scholten was de RDM-overname natuurlijk een laatste poging om zich eruit te redden. Maar de commissarissen – die destijds niets wisten van die garanties – stemden met de overname in!

,,Waar was commissaris Hans Smits, onze ex-topman van de Rabo? Hij zal toch wel geweten hebben dat geen bank in Nederland nog zaken deed met Joep? Heeft hij een due dilligence gevraagd? Hebben ze Defensie benaderd over orders aan RDM? Niet dus. Dat dit allemaal is nagelaten vind ik een ernstig verzuim. Geld van het havenbedrijfsleven aanwenden voor een defensiebedrijf is al bizar. Maar commissarissen die er blindelings mee instemmen is eigenlijk erger.''

Zegt dit iets over Smits' geschiktheid als nieuwe directeur?

,,Voor zijn geloofwaardigheid is dit een slechte start. Omdat hij met zijn verleden van bankier bij uitstek de man was die collega-commissarissen deze overname ernstig moest afraden. Ik hoor nu dat Smits is benoemd omdat er geen andere zware kandidaten waren. Daar geloof ik niks van. In de logistieke sector zijn genoeg zwaargewichten die deze baan aankunnen. Wat ik ook niet begrijp is waarom het geen jonge manager is geworden. Lodewijk Pincoffs werd 125 jaar geleden na het havenschandaal eind negentiende eeuw – schandalen komen hier héél zelden voor – opgevolgd door een 34-jarige. Nu lijkt het alsof we niet weg kunnen komen van de kritiek van Fortuyn, die de havengemeenschap een incestueus stelletje vond.''

[vervolg VERVAT: pagina 19]

VERVAT

'AIVD bleef inlichtingen verzamelen over Scholten'

[vervolg van pagina 15]

Hebben havenondernemers te lang gezwegen over deelnemingen van het Havenbedrijf, omdat ze allemaal subsidie meepikten?

,,We zijn met Deltalinqs (havenondernemers, red.) al voordat de affaire uitbrak een protocol met het Havenbedrijf overeengekomen waarin we valse concurrentie afwezen, die ontstond door steun aan indivuele ondernemers. Scholten begreep waarom we ons zo krachtig uitspraken, en was het er ook mee eens. We hebben wel degelijk laten zien dat we over een zelfreinigend vermogen beschikken. Er zijn harde woorden over gesproken, want Willem was op dit gebied het spoor een beetje bijster. Maar zijn bedoelingen waren oprecht, dat geloof ik wel.''

Kunt u zich voorstellen dat er twijfels zijn gerezen over de bedoelingen van Scholten?

,,Nu zal ik eens iets vertellen. Ik weet het al langer, maar heb het steeds voor me gehouden. We hebben hier eind jaren negentig de zaak gehad van wijlen Joop Verroen, mijn grote vriend. (Een vakbondsman die zou zijn omgekocht door werkgevers, wat nooit is bewezen – zie inzet, red.). Joop was legendarisch, ik geloof niets van alle beschuldigingen. Het tumult rond zijn zaak heeft, zo weet ik, destijds de belangstelling van de AIVD getrokken. Maar het frappante is dat ook na Joops overlijden, de AIVD inlichtingen bleef verzamelen over met name de handel en wandel van Willem Scholten. Daar kreeg ik jaren geleden al signalen over. En die signalen zijn gebleven.''

Wat voor signalen?

,,Een persoon die sinds eind jaren negentig met de AIVD over Willem heeft gesproken, heeft mij dat zelf verteld. Ik ken zelfs de naam van de AIVD-medewerker die de gesprekken over Scholtens handel en wandel voerde; die medewerker is vorig jaar overleden. Ik weet daarom zeker dat de AIVD zich al jaren liet informeren over Scholten.''

Hebt u dat Scholten verteld?

,,Dat zeg ik niet. Maar weet je wat mij nou frappeert? Het is ook bekend dat Van den Nieuwenhuyzen al jaren slecht lag bij de rijksoverheid. En als je dan weet dat de AIVD zich informeerde over Scholten, waarom is er niets ondernomen toen hij de gevaarlijke combinatie met Van den Nieuwenhuyzen vormde? Of deed men dat juist wel, en is Defensie daarom gestopt materieel af te nemen van Van den Nieuwenhuyzen? Ik persoonlijk geloof er in ieder geval niets van dat het rijk niet wist wat zich hier met Willem en Joep afspeelde.

,,Voor de toekomst van het Havenbedrijf is intussen vooral van belang hoe het rijk omspringt met het dossier Tweede Maasvlakte. Financiering daarvoor is gevonden via een overname door het rijk van 30 procent van de aandelen van het Havenbedrijf. Maar de Kamer heeft onlangs roet in het eten gegooid omdat men geen aandelenovername wil zolang de risico's van alle deelnemingen van het Havenbedrijf onbekend zijn.''

Is mogelijke uitstel van de Tweede Maasvlakte niet het grootste gevolg van het schandaal?

,,Het is voor ons allemaal van enorm belang dat de Tweede Maasvlakte er komt en het Havenbedrijf ook in handen komt van het rijk – deze haven is de gemeente verre ontgroeid. Hier ligt de belangrijkste opdracht voor de nieuwe directeur Hans Smits. Als hij dit voor Rotterdam tot een goed einde brengt, zal ik zeer tevreden met hem zijn. Ik wens hem héél veel succes.''

Hans Vervat

De 56-jarige Hans Vervat is eigenaar van Matrans, een sjorbedrijf dat zich bezighoudt met het vastzetten van containers op schepen. Hij deed de Rotterdams monopolist voor containeroverslag, het bedrijf ECT, enkele jaren terug pijnlijke concurrentie aan met terminalbedrijven Hanno en Uniport. Vervat verkocht de bedrijven tenslotte aan ECT en Steinweg. Vervat werd in 2002 gekozen tot Havenman van het Jaar. De ondernemer bekleedt diverse bestuursfuncties in het havenindustrieel complex. Zo is hij penningmeester van Rotterdam Port Promotion Council (RPPC), die de internationale promotie van de haven voor zijn rekening neemt. Ook is hij bestuurslid van Deltalinqs, een vereniging van een groot aantal havenondernemers.

Reacties haven@nrc.nl