Eén VN-bureau voor hulp aan negen landen

Het middelpunt van de hulpoperaties in Zuidoost-Azië is OCHA, het VN-bureau voor de coördinatie van humanitaire zaken. ,,Want wie brengt er wat en waarheen?''

Vijf miljoen mensen in Zuidoost-Azië zitten sinds zondag zonder drinkwater, eten, medicijnen en onderdak. Hulpgoederen stromen langzaam binnen, maar hoe en waar worden deze gedistribueerd? En welke hulpverleners zijn waar nodig? De coördinatie van noodhulp bij natuurrampen is sinds 1991 in handen van OCHA, het bureau voor de coördinatie van humanitaire zaken van de Verenigde Naties.

Veruit het grootste probleem bij deze ramp, zegt Madeline Moulin-Acevedo van OCHA telefonisch vanuit het hoofdkwartier in Genève, is dat het nu om zo'n groot gebied gaat: ,,Het zijn zeker negen dichtbevolkte landen, waaronder enkele verafgelegen eilanden.''

,,Normaal gaat het bij een natuurramp om één land, één regering. Deze ramp zorgt, net als bij Mitch [de orkaan die in 1998 meerdere landen in Midden-Amerika teisterde, red.], voor logistieke problemen. Een duidelijk overzicht van de situatie is belangrijk. Want wie brengt er wat en waarheen?''

OCHA gaat vooral praktisch te werk, vertelt Moulin, die precies een jaar geleden naar de Iraanse stad Bam werd gestuurd, na de aardbeving daar.

In eerste instantie komt de noodhulp van nationale instanties, lokale Rode Kruis- en Rode Halve Maan-organisaties en non-gouvernementele organisaties die al ter plekke zijn. Vervolgens beoordelen lokale VN-teams samen met OCHA-mensen – die 24 uur per dag klaar staan en uit onder meer Australië, China, Denemarken, Zweden en Zwitserland komen – wat er nodig is en waar de nood het hoogst is. Dan sturen ze middelen en mensen naar de juiste gebieden en coördineren de hulp van de verschillende VN-instellingen zoals Unicef, het Wereldvoedselprogramma en de vluchtelingenorganisatie UNHCR. De instellingen voeren vervolgens wel hun eigen werk uit.

,,We zijn nu in bijna elk land met vier tot tien man fysiek aanwezig'', zegt Moulin. ,,Teams zitten op de vliegvelden en in de grootste steden, mét een kaart, en vergaderen meerdere malen op een dag met de lokale overheden, het Rode Kruis en ngo's over wat er nog moet gebeuren.''

Zo organiseerde OCHA gisteren een luchtbrug tussen een VN-depot in het Italiaanse Brindisi en Sri Lanka, zodat het Wereldvoedselprogramma voedselhulp kan geven en Unicef medische voorraden en 30.000 dekens kunnen verschepen. En ook naar de Maldiven zijn inmiddels vliegtuigen met tenten, waterflessen en eerstehulppakketten gevlogen. In Somalië organiseert OCHA een team dat vanuit de lucht zal moeten bekijken hoe ernstig de situatie in Puntland is.

Landen moeten wel om hulp vragen, vertelt Moulin. India deed dat tot dusver niet, maar maandag zeiden zowel de VN als het Internationale Rode Kruis te hopen dat dit land zijn eigen herstel in gang kon zetten. Wel zijn VN-kantoren in India uitgebreid.

Sinds gisteren zit India, samen met de Verenigde Staten, Japan en Australië, wel in een door de Amerikaanse president Bush geïnitieerde coördinatiegroep. Bush zei in een toespraak te hopen dat meer landen zich bij deze groep zullen aansluiten, maar legde niet uit hoe en of deze groep zal samenwerken met de VN.

Het hoofd van OCHA, Jan Egeland, waarschuwde eerder in de week voor het sturen van ,,hulp waar niemand om heeft gevraagd''. Hij meent dat vliegvelden hier onnodig door verstopt raken waardoor de belangrijkste goederen niet aankomen. Moulin benadrukt echter dat de VN blij zijn met alle contributies. Honderden vliegtuigen met medicijnen, water en voedsel, zijn inmiddels op weg naar de regio vanuit onder meer de VS, Japan, Rusland en de Europese Unie en worden de loop van vandaag verwacht.

Volgens haar is inmiddels 220 miljoen dollar aan financiële hulp toegezegd, en stijgt dat bedrag ieder uur. Gisteren werd de internationale gemeenschap om nog eens 130 miljoen dollar extra, en begin volgende week zullen de VN nog een noodoproep doen. Moulin zegt dat het om een van de grootste ,,en duurste'' operaties ooit gaat. Ter vergelijking: de noodoproep voor Bam leverde 350 miljoen op, in 1998 na orkaan Mitch kwam 155 miljoen dollar binnen.

Om aan te geven welke hoge prioriteit de coördinatie van de hulp voor de VN heeft, neemt secretaris-generaal Kofi Annan persoonlijk het toezicht op zich. Hij heeft daarvoor zijn vakantie afgebroken, zo meldde zijn woordvoerder gisteren.

Egeland gaf gisteren aan dat het ,,nog twee tot drie dagen'' zal duren voordat de hulpoperatie volledig op poten is gezet en tegen die tijd kan het te laat zijn voor ,,de tienduizenden mensen die vandaag – of gisteren – hulp hadden willen hebben''.