De mooiste plek van Nederland

De Weerribben worden beschouwd als Europa's belangrijkste laagveenmoeras. Is het ook de mooiste plek van Nederland?

,,'s Nachts hoor je hier alleen de nachtegaal.''

De Weerribben zijn de mooiste plek van Nederland. Zo luidde althans de uitkomst van een verkiezing op televisie, onlangs door de NCRV gehouden. Directeur Jaap Otten van de VVV Kop van Overijssel heeft er ,,een dubbel gevoel'' over. ,,We zitten publicitair gezien op rozen'', vertelt hij tijdens een vaartocht door het laagveenmoeras. ,,Maar we moeten nu niet de kip met de gouden eieren slachten. We moeten voorkomen dat het straks zo druk wordt, dat het niet meer leuk is.''

De uitverkiezing is mede te danken aan bewoner Sybrand de Boer, een kooiker en palingvisser die op televisie liet zien hoe mooi de Weerribben zijn.

De Boer: ,,Hoewel Gaasterland en Zuid-Limburg ook mooi zijn, ben ik altijd weer blij als ik thuis in de Weerribben kom. Mijn ouders en grootouders komen hier ook vandaan. Toch beschouw ik het niet als een plek van mij alleen. Dit gebied is van ons allemaal in Nederland.''

De Weerribben trekken een miljoen bezoekers per jaar. Er wordt veel gekanood, gewandeld en gefietst. Boswachter Egbert Beens verwacht als gevolg van de uitverkiezing de komende jaren nog eens een miljoen bezoekers extra. Beens: ,,Ik ben daar niet bang voor. We hebben het gebied zorgvuldig ingedeeld in zones, zodat de bezoekers buiten de kwetsbare gebieden blijven. We moeten niet bezwijken voor de druk om extra voorzieningen – zoals weer een fietspad – aan te leggen.''

De beste manier om natuur en recreatie te verzoenen, is het aantal bezoekers te spreiden over het gehele jaar, aldus de regio.

,,Laat de mensen buiten de hoogzomer komen'', zegt VVV-directeur Jaap Otten, ,,dan zitten ze elkaar ook niet in de weg.''

Boswachter Egbert Beens: ,,Het mooiste vind ik de Weerribben in de wintermaanden, vlak voordat de rietsnijders op het land komen. Dan is het nog stil en rustig.''

Otten: ,,Ik houd van de Weerribben in het voorjaar, wanneer het riet is gemaaid en het uitzicht weids is.''

De Weerribben zijn een van de van de twintig nationale parken in Nederland. Het gebied in de Kop van Overijssel, 3.500 hectare groot, wordt wel beschouwd als ,,het belangrijkste moerasgebied van Noordwest-Europa'', aldus een brochure van het ministerie van LNV. Het bestaat vooral uit rietland en moerasbos.

Het landschap is ontstaan door het afgraven van veen voor de turfwinning. De naam `Weerribben' is daar ook op terug te voeren: ribben zijn smalle stroken land, waarop de uitgestoken turf te drogen werd gelegd, de weren zijn de uitgestoken delen, ook wel petgaten genoemd.

De attracties van de Weerribben zijn de ruimte, de rust, de diepe duisternis, 's nachts alleen verstoord door het oranje licht van enkele kassen in de Noordoostpolder, en de stilte. ,,Het enige wat je hier 's nachts hoort is de nachtegaal'', zegt dierecoloog Freek Niewold van kennisinstituut Alterra. Hij is 's nachts vaak te velde om te zoeken naar sporen van otters. Ruim twee jaar geleden werden de otters, die in Nederland waren uitgestorven, hier weer uitgezet.

Een minpuntje van de Weerribben is volgens liefhebber Niewold het branden van het maaisel tussen het riet. ,,Het stinkt hier soms verschrikkelijk.'' Er zijn plannen om een einde te maken aan de `rokende ribben' en het maaisel als biomassa te leveren aan elektriciteitscentrales.

Het is bepaald niet zo dat de natuur op de mooiste plek van Nederland ,,z'n gang mag gaan''. Staatsbosbeheer getroost zich veel moeite om bosvorming te bestrijden. Graafmachines halen grond weg, die wordt afgevoerd via een buizenstelsel. Boswachter Beens wijst vanaf een uitzichtpunt naar een van de buizen waarop een snoek ligt, aangevreten door een otter. Staatsbosbeheer zou het liefst elk jaar tien hectare open water maken, maar dat kost een half miljoen euro per jaar en dat geld is er niet altijd. Het gebied laten begrazen is geen optie, zeggen de deskundigen, daarvoor is de grond de slap. ,,De dieren zakken door de ribben heen'', aldus Beens.

Het openhouden van het gebied is van belang voor waardevolle planten en dieren, zoals zeldzame vlindersoorten, zegt Henk de Vries van de Vlinderstichting. ,,Wij zijn blij met dit gebied.''

Vooral de verschillende stadia van verlanding van open gebied levert aantrekkelijke biotopen op. Ook de rietcultuur heeft baat bij het openhouden van het gebied. Het riet wordt in de koudste wintermaanden gesneden, als alle blad eraf is. Het riet wordt voornamelijk gebruikt als dakbedekking. ,,Het beste riet van Nederland'', zegt boswachter Beens.

Er is ook kritiek mogelijk op de keuze om de Weerribben open te houden, zo blijkt tijdens de vaartocht. Ecoloog Freek Niewold hoort het verhaal van boswachter Beens aan en zegt plotseling: ,,Wat zit je nu eigenlijk voor onzin te vertellen?'' De bioloog vindt het helemaal niet nodig om moerasbos tegen te gaan. ,,Het kost ontzettend veel geld en het levert niks op.'' Laat het moerasbos maar dichtgroeien, doceert hij, een bos als dit valt vanzelf wel weer om, en in de tussentijd ontstaat een grote variëteit aan soorten. Veel mooier dan dit. ,,Ik zie alleen maar riet, riet en nog eens riet.''

Ja maar, protesteert Henk Post van het waterschap Reest en Wieden, dit rietland geeft toch juist blijk van een fraai cultuurlandschap, waarin het werk van de mens leidt tot prachtige natuur? ,,En de mens is toch onderdeel van het ecosysteem?''

Niewold: ,,Natuur hoeft niet mooi te zijn. Natuur is interessant. En de mens maakt allang geen deel meer uit van het ecosysteem. Wij staan erbuiten. Nog honderd jaar en dan is het afgelopen met de natuur.''

De boot legt aan. Bewoner Sybrand de Boer, winnaar van de televisieverkiezing, toont een stuk rietland dat te hobbelig is geworden om nog goed te maaien. ,,Met het geld van de verkiezing wil ik hier weer open water maken.'' Een hectare of vier. De rest van de vaartocht wordt veel gesproken over de voor- en nadelen van het toerisme. Er zijn voorzieningen in de omliggende dorpen zoals supermarkten die alleen dankzij het toerisme kunnen overleven. ,,Ze draaien in de zomermaanden drie keer zo veel omzet als normaal'', zegt Harriët Hofsink van de gemeente Steenwijkerland. Anderzijds kan het toerisme ook juist datgene vernietigen waarvoor de toeristen naar Overijssel komen: de Weerribben zelf. Hans Schiphorst, secretaris van het nationaal park: ,,We moeten de kip met de gouden eieren aan het broeden houden. Natuur is de basis van elke bezoek. Zoals een kanoverhuurder mij vertelde: mensen komen hier niet naartoe om een peddel in het water te steken, maar om natuur te beleven.''