Bezuinigen alleen is niet genoeg

Het noodlijdende Delta Airlines doet alles om te blijven bestaan, van computerchips om bagage te localiseren tot gymnastiek voor passagiers. ,,Of Delta het redt hangt af van het vermogen van topman Grinstein om te snoeien.''

Stel: je vliegt met Delta Airlines van Amsterdam naar New York. Intussen is je bagage op weg naar Atlanta. Nu alarmeert een chip, die Delta aan je koffer heeft vastgemaakt, via een radiofrequentie een centrale computer. Nog tijdens de vlucht verschijnt een bericht op het beeldscherm van de stoel vóór je, waarin het onprettige nieuws wordt meegedeeld. Of je zo vriendelijk wilt zijn een bezorgadres in te voeren. Hoef je niet voor niets bij de band te wachten.

Dit is een van de kostenbesparende, en naar men hoopt klantvriendelijke, plannen van Delta, de grootste vliegtuigmaatschappij ter wereld gemeten naar passagiersaantallen en partner van onder meer AirFrance/KLM in de luchtvaartalliantie SkyTeam. Delta stelt op het moment alles in het werk om het hoofd boven water te houden. Hoewel slechts 1 procent van alle bagage van passagiers van Delta Airlines een andere route neemt dan zijn eigenaar, kost `incorrecte afhandeling' de vliegtuigmaatschappij 100 miljoen dollar (73,4 miljoen euro) per jaar.

,,We zijn er nog niet'', aldus Gerald Grinstein, de 72-jarige oud-commissaris van Delta, die een jaar geleden het roer overnam van topman Leo Mullin, teneinde een vergaande reorganisatie door te voeren. Anders dan United Airlines koos Delta ervoor om geen Chapter 11 ofwel uitstel van betaling aan te vragen, maar te proberen om zonder hulp van de faillissementsrechter bezuinigingen door te voeren, omdat dit minder tijdrovend zou zijn en ,,minder traumatisch voor werknemers en zakenrelaties''. GE Capital, de investeringsmaatschappij van General Electric, en creditcarduitgever American Express zorgden voor 1 miljard dollar krediet om de vliegtuigen in de lucht te houden. Niet geheel zonder eigenbelang: GE maakt vliegtuigmotoren en American Express is Amerika's grootste reisorganisatie.

Bezuinigen moeten alle grote zogenoemde netwerkmaatschappijen, zoals American Airlines, Continental en Northwest. Ze worden daartoe gedwongen door de moordende concurrentie van goedkope, kleinere maatschappijen zoals Southwest en Jetblue, de hoge brandstofkosten, en het uitblijven van een overtuigende economische opleving waarin veel wordt gereisd en zakenmensen zonder na te denken 3.000 dollar neerleggen voor een businessclassticket.

,,Of Delta het redt hangt af van Grinsteins vermogen om te snoeien'', zegt Thorstein Fischer, die de luchtvaartmaatschappijen volgt voor Economy.com, een onderzoeksbureau in Philadelphia. ,,De hoge brandstofprijs is geen factor, want daar hebben alle maatschappijen last van.''

De hoogste kosten, gegeven Delta's 70.000 werknemers, zitten hem in loonkosten, ziektekosten en pensioenkosten. Grinstein wist na maanden onderhandelen een concessie los te peuteren van de piloten van Delta: ze leveren 32,5 procent van hun inkomen in, hetgeen goed is voor 1 miljard dollar. Ook de stewardessen leverden in, en wel 10 procent, terwijl ze afgelopen zomer al akkoord gingen met uurloon in plaats van maandloon, en een groter deel van hun ziektekosten zelf moeten betalen.

,,Ik ben blij dat we geen faillissement hebben aangevraagd'', zegt een stewardess op het vliegveld van Atlanta, Delta's thuisfront, waarvandaan de meeste vluchten vertrekken. ,,Anders waren we er nog veel meer op achteruitgegaan.'' In tegenstelling tot de piloten is het overig personeel niet bij een vakbond aangesloten.

Grinsteins missie is om Delta's kosten, die 15 miljard dollar bedragen, op termijn met 5 miljard dollar terug te dringen. Maar alleen al volgend jaar drukt 550 miljoen dollar op de balans aan pensioenlasten, die in de jaren daarna waarschijnlijk alleen maar toenemen. Eerder werden 3.000 mensen afgevloeid, naar verluidt volgen er nog 7.000.

,,United Airlines heeft een oneerlijke voorsprong, want door hun surseance hebben ze de schulden op hun vliegtuigen kunnen wegstrepen, terwijl ze er gewoon mee door blijven vliegen'', zegt Robert Mann, een onafhankelijke luchtvaartspecialist uit New York. Pensioenlasten heeft United kunnen verlichten door ze over te hevelen naar een door de overheid gesteund fonds. Delta-topman Grinstein heeft al bij het Amerikaanse Congres aangedrongen op een verlichting van de pensioenlasten voor alle netwerkmaatschappijen die op eigen kracht doorgaan. Het is onduidelijk of hij zijn zin krijgt.

Hoe dan ook, bezuinigen alleen is niet genoeg. De maatschappij moet klanten aantrekken en behouden. Delta is druk aan het adverteren. De bekende UFO-vormige Delta-terminal in New York, alsmede de terminals in Atlanta, die zwaar verouderd zijn, worden opgeknapt. Het vliegschema is versimpeld, er zijn meer directe vluchten, de tarieven zijn doorzichtiger en lager. Om minder irritaties op te wekken bij met name frequente reizigers is de boete op het wijzigen van een geboekte vlucht gehalveerd tot 50 dollar, en mogen mensen met 75.000 gevlogen mijlen zich al Platinum-leden noemen (met de bijbehorende voordelen) in plaats van 100.000.

Song, Delta's eigen inderhaast opgerichte low cost-carrier, ofwel prijsvechter, die alleen op de meest winstgevende routes vliegt, en die moet concurreren met bijvoorbeeld Jetblue, experimenteert met efficiëntere procedures. Zoals passagiers aan boord laten gaan per `zone' ofwel verzameling stoelrijen. Dit bespaart enkele minuten tijd, en hoe sneller het vliegtuig de lucht in kan na te zijn geland, hoe beter.

Een recent experiment van Song ligt minder voor de hand: Song Aerobics. Dit is een gymnastiekprograma om passagiers wat losser te maken voordat het vliegtuig de daling inzet. Het mes snijdt aan twee kanten. Als de passagiers in een oefening naar hun tenen grijpen, worden ze aangespoord ,,eventueel rondslingerend afval op te rapen'', aldus de brochure. ,,Zo helpt u mee de tarieven laag te houden.''