Vrijheid satire bedreigd

Veel gerepeteerd was er niet. John Cleese en Jonathan Lynn hadden hun sketch telefonisch doorgenomen. En ook verder viel er op deze benefietavond voor Amnesty International van alles aan te merken. ,,De kleedkamers waren afschuwelijk klein, de omstandigheden waren slecht en van voedsel was geen sprake'', zegt Terry Gilliam. ,,Wáár was Amnesty als je ze nodig had?'' Maar toch werd The Secret Policeman's Ball een legendarische avond, die in de daaropvolgende jaren nog zes keer een vervolg zou krijgen. Zo legendarisch, dat de BBC er vanavond een aflevering van de cultuurrubriek Arena aan wijdt – bij het 25-jarig jubileum.

John Cleese was de man die op 27 juni 1979 die eerste avond organiseerde, in Her Majesty's Theatre in Londen. Toen het verzoek van Amnesty hem bereikte, stond hij op het toppunt van zijn roem. Na zijn glansrol in Monty Python was hij schrijver en middelpunt van de comedy-serie Fawlty Towers geworden. Hij hoefde maar wat vrienden te bellen om een voorstelling vol zwaargewichten te kunnen presenteren: niet alleen de Python-collega`s, maar ook een uitgelezen groep oudere en jongere komieken en een paar popsterren uit die tijd. Tot de jongeren behoorde ook de 23-jarige Rowan Atkinson, die pas later de grote man van Blackadder en Mr. Bean zou worden.

Amnesty was destijds nog maar een kleine organisatie, maar dankzij The Secret Policeman's Ball werd het ledenbestand verzevenvoudigd. Arena besteedt echter vooral aandacht aan de komische kant van het verhaal. Bijna alle komieken die hebben meegedaan, komen aan het woord – van Dawn French, die het commentaar spreekt, tot John Cleese, Michael Palin, Stephen Fry en Rowan Atkinson. Plus enkele popmuzikanten, zoals Sting en Phil Collins, hoewel Cleese elders heeft verklaard dat juist hun medewerking een eind aan de traditie heeft gemaakt. Toen die poplui met hun omvangrijke entourage gingen meedoen, verdween de informele sfeer.

Atkinson zegt in de documentaire te vrezen dat zijn generatie de laatste is die nog heeft geprofiteerd van het recht op vrije meningsuiting. Zodat deze Arena niet alleen over nostalgie gaat, maar ook over de uiterst actuele vraag hoe het de satirische vrijheid zal vergaan.

Arena: Remember the Secret Policeman's Ball? BBC2, 22.00-23.15u.