`Stap de wereld van Anne Frank binnen'

Anne Frank woonde tot aan haar onderduik op het Amsterdamse Merwedeplein. De bovenwoning wordt nu gerestaureerd en als `schrijvershuis' ingericht.

Doe de voordeur van de portiekwoning aan het Amsterdamse Merwedeplein open, loop de trap op en stap de wereld van Anne Frank binnen. ,,Je moet je voorstellen dat de woning was gemeubileerd met zware Duitse meubelen, veel mahonie en eiken'', zegt Teresien da Silva, hoofd van de afdeling collectiebeheer van de Anne Frank Stichting. Er zijn nog authentieke details in de woning aanwezig, zo is vastgesteld na bestudering van de schaarse foto's, de enkele beschrijvingen in het dagboek van Anne en na gesprekken met drie voormalige vriendinnen van de familie Frank. Over de authenticiteit van enkele zaken zijn de vriendinnen het eens: de geornamenteerde plank en de kast in de keuken; de bakelieten lichtschakelaars; en de tegels in de badkamer, wit met een zwart randje.

De woning is leeg en verwaarloosd. Behang hangt in flarden aan de muur; in de muur naast de bovenkamer zit een grote scheur; één van de slaapkamers is lelijk verzakt; bovenin een deur ontbreekt een ruit. ,,Er is heel lang niets aan de woning gedaan, er is niets doorgebroken om er een leuke doorzonwoning van te maken en dat is misschien maar goed ook'', zegt Pieter de Jong, lid van de raad van bestuur van woningcorporatie Ymere, die de woning vorige week heeft gekocht. De laatste bewoner, mevrouw Levelt, heeft er sinds eind jaren vijftig gewoond en stelde er volgens betrokkenen een eer in de woning in oude staat te behouden. De komende maanden zal de woning worden gerestaureerd om er een `schrijvershuis' van te maken.

De indeling van Merwedeplein 37 is dezelfde als in de tijd dat de familie Frank hier woonde, van 6 december 1933 tot 6 juli 1942, toen het gezin na een oproep van de SS besloot in het achterhuis aan de Prinsengracht onder te duiken. Recht vooruit de wc en de badkamer, rechts twee slaapkamers gescheiden door de keuken; links aan de voorzijde de woonkamer en suite met een schuifdeur met glas-lood-ramen, waar Anne Frank volgens haar dagboek op 12 juni 1942 ,,even na zevenen'' haar verjaardagcadeautjes heeft uitgepakt, met daarbij het eerste dagboekschrift; de zitkamer met het schuifraam waaruit Anne Frank zwaait naar een filmcamera, de enige bestaande bewegende beelden van haar; de eetkamer daarnaast waar op zaterdagmiddagen bezoek werd ontvangen aan een grote houten tafel. Een verdieping hoger de ,,grote bovenkamer'' waarover Anne Frank in haar dagboek schrijft en die meestal werd verhuurd, op het laatst aan ,,een zekere mijnheer Goldschmidt, een gescheiden man van in de dertig''. Zij schrijft dit in haar dagboek op 8 juli 1942, twee dagen na het vertrek uit de woning.

De bestemming tot schrijvershuis is het gevolg van een ,,brainwave'', zegt Pieter de Jong van Ymere. Een jaar geleden besteedde het televisieprogramma Netwerk aandacht aan de vervallen staat waarin de woning verkeerde. De Anne Frank Stichting verklaarde daarin bij monde van directeur Hans Westra geen geld te hebben om de woning aan te kopen. De uitzending leidde tot contacten tussen de Merwede Group, eigenaar van de woning, en woningcorporatie Ymere, die besloot de woning niet alleen aan te kopen, maar ook te restaureren en gemeubileerd en wel terug te brengen in de sfeer van de jaren dertig, met adviezen van de Anne Frank Stichting.

Vanaf september komt de woning dan beschikbaar voor de Stichting Amsterdam Vluchtstad. Deze stichting nodigt schrijvers die zijn gevlucht uit eigen land uit om een jaar lang in de woning te wonen en werken. Hans Westra: ,,Het is een mooie bestemming voor de woning van Anne Frank, die immers zelf graag schrijfster of journalist wilde worden.'' Een museum van de woning maken leek de Anne Frank Stichting een slecht idee. ,,De woning ligt in een echte woonwijk en daar moet je geen grote toeristische activiteit hebben.'' Bovendien is nu alle informatie over Anne Frank geconcentreerd op de Prinsengracht.

Is het niet merkwaardig voor schrijvers om te wonen in een huis dat straks in alles de sfeer van Anne Frank ademt? Is het niet moeilijk om te werken in zo'n museale, beladen omgeving? Secretaris Chris Keulenmans van Amsterdam Vluchtstad: ,,Daar hebben wij het over gehad. De sfeer kan inderdaad een psychologische last worden, intimiderend overkomen. Maar de omgeving kan ook vreselijk inspirerend zijn, als het huis van de vrouw die over de hele wereld symbool staat voor wat het geschreven woord vermag.''

De meeste schrijvers zullen er goed kunnen leven, denkt de stichting. Voorzitter Maarten Asscher van Amsterdam Vluchtstad: ,,Het hangt sterk af van de afstand die je hebt tot Anne Frank. Ikzelf was na mijn bezoek erg onder de indruk. Maar een schrijver uit Iran die zojuist aan de ayatollahs is ontsnapt, kijkt daar vermoedelijk toch anders tegenaan.''