Stadskastanjes geveld door bloedingsziekte

Een nog onbekende `bloedingsziekte' heeft vele duizenden, vaak monumentale, kastanjes in Nederlandse steden aangetast.

Hoe hoog zit Hagenaars de dreigende ondergang van de kastanjes in de stad? ,,Het grijpt me persoonlijk aan'', zegt Leendert Koudstaal, bomenspecialist van de gemeente Den Haag. Laatst liep hij met zijn dochter van acht door Park Zorgvliet, toen zij bij het zien van de zieke bomen in tranen uitbarstte. ,,Toen kreeg ik het ook te kwaad, hoor.''

We staan op de hoek van de Lange en de Korte Vijverberg in Den Haag, waar twee rijen monumentale kastanjes langs de Hofvijver het stadsbeeld bepalen. Een deel van de bomen is ,,niet meer te redden'', zegt Koudstaal, wijzend naar de roestbruine vlekken in de stam, waarvan de bast deels is weggerot. ,,Hier heeft de bacterievloed zich genesteld in het levend weefsel.'' De besmetting is des te tragischer, aldus Koudstaal, omdat nog geen jaar geleden een hersteloperatie (totale kosten 192.000 euro) de bomen meer wortelruimte heeft gegeven.

Van alle 3.500 kastanjes in Den Haag is 39 procent aangetast door een vooralsnog onbekende ,,bloedingsziekte''. Daaronder zijn vele monumentale kastanjes, waarvan de stad er vierhonderd telt. De besmetting is behalve langs de Hofvijver ook vastgesteld op kastanjes op de Scheveningseweg, de Kortenaerkade en de Hooikade. Gevreesd wordt voor enkele topstukken, nog niet aangetast, zoals de zogenoemde Postzegelboom voor Paleis Noordeinde en een enorme kastanje op het Malieveld, die enkele jaren geleden nog werd verplaatst wegens de aanleg van de Koningstunnel.

De aard van de ziekte staat niet vast. ,,Aanvankelijk dachten we dat het gewoon phytophtora was, een schimmel die je ook tegenkomt bij de aardappelziekte. Maar verschillende laboratoria hebben deze schimmel niet uit het verzamelde materiaal kunnen isoleren'', zegt onderzoeker Fons van Kuik van het instituut Praktijkonderzoek Plant en Omgeving (PPO) van Wageningen Universiteit. De ,,merkwaardige'' ziekte moet niet worden verward met het werk van de kastanjemineermot, een insect dat alle paardekastanjes in Nederland heeft aangetast door het groen van de bladeren weg te vreten. Wel zou de mot als vector de onbekende ziekteverwekker kunnen overdragen. Onderzoekers sluiten echter ook een algemene verzwakking van de bomen door slechte groeiplaatsen of luchtvervuiling niet uit. Hagenaar Leendert Koudstaal: ,,Misschien speelt stress een rol, als gevolg van de langdurige droogte vorig jaar.'' Als ,,persoonlijke mening'' geeft PPO-onderzoeker Van Kuik de gedachte dat de ziekte niet wordt veroorzaakt door ,,één factor maar door meerdere factoren tegelijk''.

De ziekte breidt zich inmiddels uit. ,,De bloedingsziekte in paardekastanje is niet een lokaal gebeuren, maar een massaal en landelijk probleem'', aldus het PPO. In Utrecht is minimaal 10 procent van alle drieduizend paardekastanjes aangetast. In de gemeente Haarlemmermeer is 41 procent van de tweeduizend kastanjes besmet, in Houten zelfs de helft van alle 2.500 kastanjes langs de rondweg. Ook Friese steden hebben eronder te lijden. De besmetting leek tot voor kort beperkt tot het westen van de lijn Groningen-Breda, maar inmiddels zijn er ook gevallen ten oosten daarvan. Ook zijn er meldingen uit België en Duitsland.

Onlangs hebben enkele gemeenten samen met onderzoekers een plan van aanpak gemaakt, dat morgen wordt verstuurd aan minister Cees Veerman (LNV). ,,We hebben geld voor breed onderzoek nodig'', zegt PPO-onderzoeker Fons van Kuik. Het totale plan van aanpak, getiteld `Red de kastanje voor Nederland' vergt 275.000 euro. Het plan van aanpak rept van schade aan historische stadsgezichten, maar ook van economische schade. ,,In korte tijd kan de economische schade oplopen tot enkele tientallen miljoenen euro's per gemeente. Ook zal de boomteeltsector een schade oplopen van miljoenen euro's'', aldus het plan. De kwekers zeggen er overigens geen last van te hebben. ,,Zij spreken van de gebruikelijke uitval'', aldus Van Kuik.

Het ziektebeeld in de gemeenten is overal hetzelfde: verspreid op de stam verschijnen kleine roestbruine vlekken waaruit een heldere vloeistof komt die verkleurt naar donkerbruin en die ten slotte stroperig wordt. In het daarop volgende voorjaar sterft de bast af. Het enige wat de getroffen gemeenten kunnen doen, is voorlopig geen kastanjes planten, niet snoeien of op z'n minst het gereedschap ontsmetten. Herstel van aangetaste bomen, zo meldt PPO, ,,is nog niet waargenomen''.