`Endstra had een scherp oog, wist alles, zag alles'

Herman Buurman deed 25 jaar zaken met Willem Endstra, de vastgoedman die dit jaar werd geliquideerd. Gesprek over een gezamenlijk project – vliegveld Niederrhein – en Endstra zelf: ,,Hij behéérste de markt.''

Herman Buurman geeft hoogst zelden interviews. Als hij na aandringen vertelt dat hij ,,goed is voor een belegd vermogen van enkele honderden miljoenen euro's'', bedenkt hij zich meteen. ,,Wat heb ik er aan dat dit bekend wordt? Kom ik in Quote. Nou, fijn. Ik ben geen Erik de Vlieger. Ik wil op de achtergrond blijven.''

Toch neemt Herman Buurman vandaag uitvoerig de tijd. Een recent artikel over het vliegveld Niederrhein, waar hij drie jaar terug instapte met onder meer Willem Endstra en Erik de Vlieger, trok hem over de streep. Het Duitse bestuur stemde er inmiddels mee in dat hij de enige eigenaar van de luchthaven wordt, mits hij een schuld van 16,5 miljoen euro aflost. En mits hij opening van zaken geeft over zijn zakelijke activiteiten, ook met Endstra. Zijn advocaat en regionaal CDU-politicus F. Heinzel staat hem bij. ,,Ik voer dit gesprek niet omdat ik graag wil. Ik doe het omdat het moet.''

Herman Buurman (48) vertelt dat hij, een oud-garagehouder, in de jaren tachtig een vermogen maakte in de VS en Nigeria. Hij exporteerde tweedehands auto's naar de VS, zolang de dollar hoog stond. Daarna verkocht hij machines voor oliepijpleidingen aan Nigeria. De betalingsmoraal was er laag, zodat hij besloot het zaakje om te draaien: hij kreeg vergunning om voortaan oud ijzer uit Nigeria naar Europa te exporteren. In werkelijkheid, zegt hij, ging het om afgedankte bulldozers en oude trucks, die als westerse steun waren gegeven maar nooit gebruikt.

,,Het liep goed. Nigeria is een gevaarlijk land, maar daar was ik nooit mee bezig. Totdat ik vader werd, in 1987, toen ben ik ermee opgehouden. Ik ging verder in het vastgoed. In Nijmegen had ik pandjes voor kamerverhuur. Daarna kwam het commerciële vastgoed – winkelcentra, kantoren, bedrijfspanden. Toen medio jaren negentig de markt boomde ben ik in heel Nederland terechtgekomen. Ik deed zaken met Hoogovens, in Eindhoven, Maastricht, Doetinchem, Vlissingen – noem maar op.''

Zo begon u ook met Endstra?

,,De markt was tot eind jaren tachtig beheerst door institutionele beleggers. Zij behandelden het vastgoed als sluitpost. Privé-beleggers zoals ik konden veel bereiken omdat wij leniger zijn. We werden vaak benaderd voor projecten die te groot waren. Banken eisten dat we voldoende eigen vermogen inlegden. Dan was het aantrekkelijk met andere privé-beleggers samen te werken. Zo ben ik, naast een reeks anderen, ook zaken gaan doen met Wim Endstra.''

Wist u van zijn reputatie?

,,Natuurlijk werd er met twee monden over Endstra gesproken. Maar wat moet je ermee? Ik heb 25 jaar zaken met hem gedaan en kan alleen goede ervaringen melden. Hij betaalde altijd op tijd. Nadat hij begin jaren negentig in de krant kwam met slechte verhalen, vertelde hij dat-ie niet werd vervolgd. Alle gerenommeerde banken deden zaken met hem. U zegt dat Havenbedrijf Amsterdam hem in 1997 als co-investeerder afwees? Wist ik niet, nooit van gehoord.''

Wat typeerde Endstra?

,,Hij was een sympathieke man, correct, prettig om mee te werken. Wim kon briljant zijn. Hij had een scherp oog, wist alles, zag alles – hij behéérste de markt. Zijn geheugen was enorm. Fiscaal was hij meesterlijk. Het idee van de dubbeldekker, zoals wij dat noemen, komt van hem: als je onroerend goed verhandelde, verkocht je alleen de aandelen van een vennootschap. Het pand zelf, de stenen, bleven zitten in een BV eronder. Zo hebben we jarenlang geen overdrachtsbelasting hoeven betalen.''

Herman Buurman kreeg in het project rond de Duitse luchthaven met twee andere zakenpartners van Willem Endstra te maken: multi-ondernemer Erik de Vlieger (vastgoed, luchtvaart, media) en havenbaron en ex-Havenman van het Jaar Hans van de Lande (terminals, opslag). ,,Eind jaren negentig ging ik me op Duitsland oriënteren. In Nederland raakten de bomen al de hemelrand. Duitsland was niet zo'n overspannen markt. Zo kwam dat vliegveld op mijn weg: 620 hectare grond voor een zacht prijsje, op de grens met Nederland in een periode van verdwijnende grenzen. Toen ik mijn belangstelling liet blijken, vertelde Endstra me dat hij het al had gekocht, samen met Van de Lande. Endstra wilde mij er niet bij hebben. Maar toen de Duitse autoriteiten mij apart van hem vroegen, en ik dreigde met een eigen bod te komen, kon ik toch meedoen.''

Van de Lande had toch het voortouw?

,,Alles lag zeer gevoelig, het was de eerste privatisering van een vliegveld in Duitsland. Van de Lande had het recht op koop bedongen zodra de vergunning afkwam. Hij werd algemeen gezien als een betrouwbare partner. Hij had alle regionale politici naar Rotterdam gehaald om zijn bedrijf te laten zien. De toenmalige Landrat (regio-burgemeester, red.), Rudolf Kersting, was zeer op hem gesteld. Hij heeft me verteld dat hij in 2001 Van de Lande en Endstra op bezoek heeft gehad in gezelschap van Willem Scholten van het Havenbedrijf. Zo'n bezoek van Scholten verhoogde de statuur van Van de Lande natuurlijk ook.

,,Van de Lande hechtte geloof aan het creëren van een logistiek centrum. Ik niet; voor vrachtvluchten heb je zware vliegtuigen nodig die niet op deze luchthaven mogen vliegen. Ik voorzag dat de markt voor lowcost passagiers zou groeien.''

Herman Buurman werd in 2001 opgenomen in het consortium van Endstra en Van de Lande. Ze zouden elk eenderde van de grondprijs betalen. Maar Endstra besloot er nog een goede kennis bij te vragen: Erik de Vlieger. ,,Endstra wilde De Vlieger erbij hebben omdat hij door de overname van KLM Exel goed in de luchtvaart zat. Endstra stelde voor dat we elk een kwart zouden nemen. Maar ik wilde er voor eenderde in blijven. Daarna hebben we een akkoord bereikt dat De Vlieger voor 10 procent zou instappen. Zo is het begin 2002 ook contractueel vastgelegd. Van de Lande werd directeur van het vliegveld.''

Waarom moest Endstra eruit?

,,De Duitse regionale overheid zei begin 2002: we kunnen niet beoordelen of Endstra bij illegale handelingen betrokken is, maar willen dat hij buiten schot blijft. De Regierungspräsident in Düsseldorf zei: ik wil dat Endstra niet langer verschijnt. Het consortium is daarna aangepast, Endstra is eruit gestapt. Op Endstra's verzoek nam De Vlieger zijn aandeel over. Die kwam op 40 procent.

,,De Duitsers gingen inzake Endstra alleen af op geruchten. Daarom konden we ook geen opening van zaken geven. Ik vond het lullig voor Endstra. Ik ben persoonlijk nooit zo met hem omgegaan. Voor mij bleef hij een mogelijke partner. Aan de andere kant wilde ik niet sollen met de Duitse ambtenarij. Die had nu eenmaal besloten dat men niet met hem doorging, en aan dat standpunt wilde ik voor de luchthaven niet tornen.''

Endstra bleef hierna miljoenen betalen aan het vliegveld. Hoe kan dat?

,,Dat moet je Van de Lande vragen, hij was directeur. Toen ik er achterkwam ben ik in paniek geraakt. Dit was niet te verkopen aan de Duitsers. Gelukkig was Van de Lande najaar 2003 op mijn initiatief ontslagen als directeur. Hij was niet capabel en ronduit onbetrouwbaar, op alle vlakken. Zo bleek na zijn vertrek dat hij zich waanzinnige managementfees gunde. Hij had met allerlei administratieve trucs zijn verplichtingen voldaan, maar slechts 360.000 euro voldaan van de miljoenen die hij moest betalen. Ik heb 30 miljoen euro in dat vliegveld zitten. Ook De Vlieger is zijn plichten nooit nagekomen – maar die doet daar niet moeilijk over. Hun beider aandelen zijn dus verwaterd zodat ik nu statutair 99 procent van de aandelen heb (zie inzet). De stortingen van Endstra na zijn vertrek als investeerder zijn ook pas na Van de Lande's vertrek gebleken.''

Was er een dubbele agenda?

,,Ik heb Endstra alles terugbetaald – totaal had hij er 6 miljoen inzitten. Hij wilde niet zeggen waarom hij was blijven storten. Als Wim Endstra iets niet wilde zeggen, had doorvragen geen zin.''

Waren er criminele plannen?

,,Dat lijkt me volstrekte onzin. Er loopt 24 uur per dag politie. Er is douane. Wat kan je dan als eigenaar? Volgens mij zat Endstra er gewoon als dealmaker in: rondmaken die zaak, verkopen, winst pakken, en wegwezen weer.''

In een brief van Van de Lande aan de Regierungspräsident in Düsseldorf deze zomer, wordt gemeld dat de haven IJmuiden van Endstra garant staat voor het vliegveld.

,,Dat is onjuist, er ligt geen garantie van IJmuiden. Dat heeft de regering in Düsseldorf ook vastgesteld. Van de Lande verspreidt wel meer onzin. Hij eist geld van mij en schuwt geen middel mij in een kwaad daglicht te stellen. Het is bijna afpersing. Ik procedeer op diverse fronten tegen hem.''

Hebt u nog vertrouwen in een goede zakelijke afloop?

,,Er is een aantal serieuze gegadigden voor deelname en ik ben bereid met potentiële partners te praten als ze werkelijk knowhow binnenbrengen. De gesprekken gaan door, maar je merkt dat door de berichten in de pers sommigen wat terughoudender zijn geworden. Maar wat men ook zegt – ik creëer waarde met deze luchthaven. De luchtvaart zal in twintig jaar verdrievoudigen; het grote vliegveld van Düsseldorf zit nu al tegen zijn grenzen. De prijsvechters hebben het moeilijk, maar zijn binnen twee jaar terug. 35 miljoen mensen wonen op minder dan twee uur rijden van ons vliegveld. En ook als de pech aanhoudt, kán ik er niet slecht uitspringen. Er ligt nog een soort van verzekering onder in de vorm van grind en zand ter waarde van honderd miljoen.''

Zijn relatie met Willem Endstra blijft Herman Buurman achtervolgen. In een proces-verbaal van de Nationale Recherche staat dat de politie twee tips heeft gehad dat Buurman aanwezig was bij besprekingen op vliegveld Niederrhein waarin Endstra liquidatieplannen van een vijand besprak, vlak voordat hij dit voorjaar zelf werd doodgeschoten.

Bent u verhoord?

,,Ik heb op mijn eigen verzoek, nadat kranten erover schreven, een gesprek gehad met de politie. Het verhaal dat ik bij een liquidatiebespreking ben geweest is grote onzin. Endstra zat daar in het restaurant, hij zag me en riep me, heel uitnodigend, losjes – niet in de houding van iemand die een moord voorbereidt. Ik heb hem een handje geschud en ben weggegaan. En als ik zelf zo'n gesprek zou willen voeren – onzin natuurlijk – doe ik dat toch nooit in mijn eigen drukbezette restaurant, waar iedereen mij kent?''