Vooral innovaties bij elektronica

De prijzenslag beheerste de levensmiddelenbranche. Dat had zijn effect op productinnovaties. Die waren er beduidend meer in de elektronicasector. Meer producten en meer functies.

Zowel bij de genomineerde producten als bij de vraag naar tendensen in 2004 onder de deelnemers aan de productverkiezing, komen innovaties bij elektronische producten naar voren: miniaturisering, samensmelting van functies, (draadloos) communiceren en meer gebruiksvriendelijkheid.

Kleingeld: ,,De belangrijkste trend vind ik die vermenging van functies, zoals je gsm waar je blijkbaar ook tv mee moet kunnen kijken. Je kunt steeds meer informatie krijgen, maar levert dat extra kwaliteit aan je bestaan? Zo lang het geld oplevert, blijft die trend wel doorgaan.''

Sluyters: ,,Producten als mobieltjes en mp3-spelers worden steeds kleiner en je weet niet meer wat je in je hand hebt: gsm, navigator, mp3-speler of fototoestel; het zit er allemaal in. Binnenkort heb je gewoon je digitale `ding' bij je waar je alles mee kunt.''

Roorda: ,,Die versmelting zie je ook bij printers, waarmee je tegenwoordig kunt faxen, scannen, printen en foto's afdrukken.''

Volgens Sluyters hebben steeds meer mensen moeite met hun computer: ,,Ik had jarenlang een simpele met alleen Wordperfect. Dan koop je een betere en komen vooral met internet alle gevaren binnen. Je moet een virus scanner, fire wall en spyware kopen of downloaden en vaak werkt dat onderling niet. Ik hoor in toenemende mate dat men dat niet kan oplossen, terwijl het gemak toch juist de mens diende. Producten worden pas goed uitgetest op de markt. Voor mensen met een baan is er vaak ondersteuning, maar voor mensen thuis is het amper te doen, ook omdat producten snel verouderen. Als ik mijn moeder bel, heeft ze altijd wel een computerprobleem. Onze gesprekken zijn heel anders dan vijf jaar geleden.''

Als reactie hierop ziet Nauta steeds meer apparaten die intuïtief logisch in elkaar zitten, die we meteen begrijpen: ,,Dat kan doordat chips nu zoveel kunnen. Het verklaart denk ik ook het succes van iPod. Bij auto's komt die intelligentie ook op; bij mijn nieuwe gaan lampen en ruitenwissers vanzelf aan, je kunt het zo gek niet verzinnen of het wordt geregeld.''

Kleingeld constateert – na het dal van enkele jaren geleden – weer innovaties op ICT-gebied: ,,Zoals blue tooth, het draadloos communiceren tussen apparaten, dat al redelijk geïntegreerd is. De mobieltjes van mijn kinderen kunnen draadloos gegevens uitwisselen.''

Nauta: ,,Standaardisering wordt belangrijker, ook omdat we steeds meer draadloze netwerken krijgen. Probleem is dat een aantal monopolistische fabrikanten er geen belang bij heeft. Maar er wordt al gezocht naar een gemeenschappelijke standaard voor dvd's; Apple heeft de iPod geschikt gemaakt voor Windows en er bestaat al een universele browser.''

Er is niet alleen sprake van standaardisering. Volgens Jongerius ontstaan ook andere vormen van samenwerking: ,,Vorig jaar al op gelijkwaardig niveau tussen Philips en Nivea, die een nat scheerapparaat ontwikkelden, Philips met Douwe Egberts de Senseo en het project 50/50, van reclamebureau Only, Leger des Heils en Bijenkorf. Dit jaar zie je ook een mix tussen hogere en lagere cultuur. Karl Lagerfeld, iemand uit de cultuurhoek, ontwerpt voor H&M met goedkope spullen. Ikzelf ontwerp keramiek voor Ikea. Ik denk dat die mix – licht en zwaar, goed en fout – nu goed valt. We denken minder in termen als cultureel correct en hangen niet meer zo aan merken. Er lijkt meer zelfvertrouwen te komen bij consumenten; ze durven meer zelf te kiezen en schamen zich niet om iets bij H&M of Ikea te kopen.''

Opvallend bij de nominaties dit jaar zijn de twee dagbladen. Hieruit kan worden afgeleid dat de Nederlandse krantenwereld in beweging is.

Volgens Jongerius is er qua design juist weinig sprake van productvernieuwing: ,,Wel ben ik blij dat ook Nederlandse opdrachtgevers nu meer ideeën oppakken. Je zou verwachten dat ze minder durven vanwege de slechtere economie, maar ze willen allemaal een auteurdesigner met eigen stijl en handtekening in hun collectie hebben. Makkum met zijn aardewerk is een goed voorbeeld, maar we worden ook door de meubelindustrie serieuzer genomen.''

De supermarktbranche (vorig jaar nog zes nominaties, nu twee) lijkt door de prijzenoorlog dit jaar veel minder innovatief. Roorda: ,,Producenten besparen op research en innovatie. Een inkoopdirecteur zei gisteren nog: `Sinds de Senseo is er geen echte innovatie meer geweest.' Wel komen er me-too producten bij en variaties op reeds bestaande: line-extensions. Een doorbraak is kwaliteitsoep in zakken. Dat past in de trend van gemaksproducten. Mensen stonden vijf jaar geleden nog ruim 30 minuten in de keuken, nu 18 minuten.''

Door de prijzenoorlog verkopen supermarkten weliswaar veel meer producten, maar de omzet is gelijk gebleven: bijna 25 miljard euro. Roorda: ,,Ruim 50 procent bestaat uit koel-versproducten. De innovaties op dat terrein komen vrijwel volledig vanuit de

supermarkten zelf, via huismerken. De A-merkfabrikanten hebben veel terrein laten liggen, bijvoorbeeld bij kant-en-klare magnetron- en traiteurmaaltijden.''

Sluyters: ,,In deze tijd van `snel en makkelijk' worden kant-en-klaar maaltijden steeds lekkerder; maar de vraag is of ze gezond zijn; vaak zit er te weinig groente in.''

Nauta constateert bij vruchtensappen en zuivelproducten meer voedingssupplementen, zoals vitaminen, en: ,,Coberco ontwikkelt mayonaise die voor 80 procent uit water bestaat.'' Maar volgens hem komt de biologische voeding in het gedrang door de opkomst van goedkope huismerken.

Over het koopgedrag, in relatie tot de tanende economie en de hoge eurokoers, stelt Roorda: ,,Er is nog nooit zoveel gespaard. Er wordt weinig uitgegeven aan horeca, wel aan producten die men echt belangrijk vind en kerst en oud en nieuw thuis mag wat kosten. Maar ook die inkopen zijn laat op gang gekomen: mensen wachten tot het laatste moment en zoeken dan de beste prijs-kwaliteitverhouding.''

Sluyters: ,,Consumenten zijn momenteel helaas nogal pessimistisch en stellen grote aankopen uit, zoals een bankstel dat minder urgent is dan een wasmachine, wanneer de oude kapot is gegaan. Als we met z'n allen naar de winkel gaan en eens wat kopen, zou het zo over zijn met de recessie die we onszelf aanpraten.''

Jongerius: ,,Je ziet dat hele dure producten blijven verkopen, net als hele goedkope; de middenmoot heeft het moeilijk. De beste winkel ter wereld, Moss in New York, heeft net een pand betrokken dat drie keer zo groot is als het oude. Ikea gaat helemaal als een speer; daar is de omzet in twee jaar bijna verdubbeld. Grote merken als Nike blijven wel bestaan, maar zullen meer terug moeten naar kleinschaligheid, zodat de consument weer op jacht moet om het mooiste product te vinden.''

Volgens Kleingeld zullen nieuwe productietechnologieën leiden tot meer product-on-demand: ,,Zodat je niet allemaal meer hetzelfde koopt en deels individuele wensen als kleur en smaak kunt inbrengen. We hebben bij TNO een laboratorium waar onderzoek wordt gedaan naar sneller ontwerpen en selectiever produceren.''

Sluyters en Nauta signaleren dat het grote aanbod ook problemen oplevert. Nauta: ,,De laatste tijd koop ik minder boeken via internet. Ik ga weer vaker naar een boekhandel; in mijn favoriete winkel staat een kastje: ,,Gelezen door ons''. In winkels rondstruinen en die gidsfunctie in de overvloed is prettig. Op televisie had je vroeger alleen Nederland 1 en 2; nu heb ik de VPRO-gids, straks kun je op internet oneindig veel kijken en is er een andere gidsvorm voor die overvloed nodig; het zelf selecteren kost te veel tijd. Wat dat betreft zijn dating-sites een goed voorbeeld.'

Sluyters: ,,Vroeger maakte AEG één boormachine, nu tien verschillende. Enkele jaren geleden had je vier digitale camera's; nu staan er rijen in de winkel. De innovaties gaan zo snel dat je digitale camera over twee jaar 0 euro waard is. De Consumentenbond moet daardoor jaarlijks meerdere keren tests publiceren. Er komen ook steeds meer hebbedingetjes, zoals de BeerTender, design-wasmachines en onlangs die Senseo in aluminiumuitvoering, met net iets mooiere details. Dat wekt begeerte op.'' Volgens haar zet het kopen via internet verder door: ,,Vooral apparaten als mp3-spelers worden steeds meer zo verkocht. Onze zusterorganisatie in de VS heeft op haar website een productkiezer. Als je doorklikt, krijg je meteen de winkels waar je bepaalde producten kunt bestellen.''

Nauta, tenslotte, signaleert als bijkomend effect van de globalisering: ,,Het kopiëren van producten gaat steeds sneller. Als een westerse fabrikant iets op de markt brengt, is er na enkele maanden al een Chinese kloon die een fractie van het origineel kost; zoals dvd-spelers voor 25 euro bij drogisterijketens. Voor de consument is het zo gezien een aardige tijd.''