Oekraïne in twee delen

Volgens onafhankelijke waarnemers waren de presidentsverkiezingen in Oekraïne van afgelopen weekeinde niet volmaakt maar eerlijker dan de vorige, van 21 november. Toen werden de resultaten na een wekenlange wake van aanhangers van de oppositiekandidaat door het Oekraïense hooggerechtshof verworpen. Dat is een stap voorwaarts, mede te danken aan effectieve diplomatie van de EU en van de Poolse regering. Afwisseling van de macht is een belangrijke test voor democratie. Toch hebben de regeringen van andere landen alle reden om de verkiezingszege van Joesjtsjenko omzichtig te behandelen, al was het maar om niet de verdenking op zich te laden van ongeoorloofde beïnvloeding.

Ook al maakt de verliezer van de verkiezingen, premier Janoekovitsj, weinig kans met zijn juridisch gemotiveerde protesten tegen het resultaat, hij moet alle kans krijgen om deze te laten afhandelen. Daar is geen westerse druk voor nodig, want zijn aanhangers lijken zich al bij het verlies neer te leggen. Maar dan nog duidt het resultaat op grote verdeeldheid tussen de westelijke Oekraïne, waar bijna alle kiezers op Joesjtsjenko stemden, en het oosten dat bijna geheel naar Janoekovitsj ging. Het gaat om twee verschillende wereldoriëntaties. Het westen zoekt aansluiting bij de vrije markt en de EU, het oosten heeft het kompas gericht op Rusland, waar de staat steeds minder democratisch opereert en steeds meer greep krijgt op de economie. In het oosten van Oekraïne liggen ook mijnen, die een eventuele liberalisering misschien niet overleven.

Verder in het oosten zit een gewonde Russische president Poetin die openlijk gokte op zijn bondgenoot Janoekovitsj en verloor. Hij wil politiek greep houden op dit 48 miljoen inwoners tellende, graan producerende buurland, terwijl de meerderheid van de burgers daar juist onderuit wil komen. Maar de EU is voorlopig niet in staat om Oekraïne op te nemen. Er zijn nog diverse wachtenden voor dit land, Roemenië, Bulgarije en Turkije. Het afhandelen van die sollicitatie- en opnameprocedures zal komende vijftien jaar veel energie vergen. Om dan ook nog Oekraïne op de kandidatenlijst te zetten, gaat te ver. Ook voor Oekraïne zou de omwenteling te groot zijn. In delen van dat land gaat nauwelijks geld om en worden goederen nog geruild.

Het is van groot belang dat Oekraïne intact blijft en niet door wrok in delen uiteenvalt. Als hij definitief tot winnaar wordt verklaard, moet Joesjtsjenko laten zien dat hij niet alleen president is van de winnende partij maar ook van het hem vijandige oosten van het land. Door een tussentijdse grondwetswijziging heeft hij minder macht dan zijn voorganger Koetsjma. Om het land gaande te houden moet hij vrede sluiten met sommige oligarchen die aanvankelijk Joesjtsjenko steunden en met de gekwetste Russische president Poetin, tevens belangrijk energieleverancier.

De Europese verhoudingen zijn ermee gediend als er duidelijke grenzen komen aan de expansie van de EU. Er zou een aantrekkelijk alternatief voor lidmaatschap moeten zijn voor landen die aansluiting zoeken bij de EU. De EU kan haar subtiele diplomatie voortzetten, maar ook van president in spe Joesjtsjenko en president Poetin is tact en geduld vereist.