Henry Brant

De Amerikaans/Canadese componist Henry Brant (1913) wordt in Amsterdam vooral herinnerd als de man die eens vier boten met elk vijfentwintig fluitisten en een slagwerker door de grachten liet varen. Onderweg kwamen ze draaiorgels, fanfares en carillons tegen, en zo werden de grachten tot één grote concertruimte. In dit tot de verbeelding sprekende project kwamen al Brants compositorische voorliefdes samen. Ruimte beschouwt hij, naast toonhoogte, klankkleur en ritme, als de `vierde dimensie' van muziek. Brant is bovendien van mening dat muziek in slechts één stijl niet de duizelingwekkende drukte van het moderne leven kan oproepen, en gebruikt in een compositie dus het liefst meer stijlen tegelijk, net als Charles Ives. Hiernaast heeft Brant een voorkeur voor ensembles van één instrumententype. Zo schreef hij niet alleen werk voor honderd fluiten, maar bijvoorbeeld ook voor tachtig trombones.

Vorig jaar vierde hij zijn negentigste verjaardag. Het Nederlands Fluitorkest, dat zelf tien jaar bestond, besloot een programma aan zijn werk te wijden waarvan nu een cd is verschenen. Hierop staat één van Brants eerste werken, Angels and Devils uit 1931, naast een zeer recente compositie voor vrijwel dezelfde bezetting, Ghosts and Gargoyles uit 2001. Een heel mensenleven scheidt de composities van elkaar. Polystilistiek komt in beide werken voor, maar is in Angels and Devils toch nog ondergeschikt aan een neoklassiek, Groupe-des-Six-achtig gemiddelde. In Ghosts and Gargoyles zijn het echt losse brokken die elkaar opvolgen, waarbij het instrumentgebruik extremer is, en de muzikale contrasten zwart-witter zijn: stukken renaissancecontrapunt steken af tegen jazzpassages die zo uitgesproken zijn dat er een drumstel aan te pas komt.

De klank van een orkest vol fluiten, van piccolo tot subcontrabas, blijft fascinerend: van warm tot schril, maar steeds omfloerst, haast gematigd. De laatste kwaliteit komt het best tot uiting in de andere werken op de cd, zettingen van twee composities van Palestrina en een anonieme mis uit de renaissance, voor het vertrouwde Brant-ensemble van honderd fluiten. Het is in deze opnames dat men de ruimtelijke opstelling, die bij de concerten werd gebruikt, het meeste mist.

Nederlands Fluitorkest o.l.v. Jorge Caryevschi, met Eleonore Pameijer, fluit. Henry Brant 90: a tribute and a celebration. www.hetnederlandsfluitorkest.nl.