`Geen mens hoeft te sterven door tsunami'

Hoewel er al jaren over wordt gesproken, hebben de landen rond de Indische Oceaan hebben geen waarschuwingssysteem voor tsunami's. Maar ook zo'n systeem biedt geen absolute garanties.

Het gebeurde in mei 1986. In Hawaii kwamen signalen binnen van een tsunami-dreiging. Het waarschuwingssysteem trad onmiddellijk in werking. Schoolkinderen werden naar huis gestuurd, kantoren gingen dicht, mensen aan de kust kregen een oproep om hun huizen snel te verlaten en hun heil hogerop te zoeken.

Binnen korte tijd bleken alle wegen verstopt en op het moment dat de eerste golf het eiland zou hebben bereikt, bevonden zich nog duizenden mensen in de gevarenzone.

Gelukkig, vertelt tsunami-deskundige Gerard Fryer in de krant Honolulu Star-Bulletin, was het vals alarm. Anders zou het aantal slachtoffers niet te overzien zijn geweest.

Een geavanceerd waarschuwingssysteem voor tsunami's, zoals dat al decennialang in de Stille Oceaan bestaat, biedt kennelijk nog geen garantie dat er geen of weinig slachtoffers vallen. De laatste zware tsunami trof Hawaii in 1964. ,,We hebben geen idee hoe mensen reageren als er weer een komt'', aldus Fryer. ,,Voor de meesten van ons zou het een nieuwe ervaring zijn.''

Toch rijst de vraag waarom de landen rondom de Indische Oceaan niet over een waarschuwingssysteem beschikken. Al jaren wordt daarover gesproken in de Intergouvernementele Oceanografische Commissie (IOC) van de Verenigde Naties. Nog maar een half jaar geleden, in juni tijdens een conferentie van de IOC, werd een officiële verklaring aangenomen met daarin een oproep om zo'n systeem op te zetten.

Al veel eerder werd daarover gesproken. Deskundigen waarschuwen al jaren dat de landen in Zuidoost-Azië de tsunami ten onrechte als een verschijnsel zien dat vrijwel uitsluitend in de Stille Oceaan voorkomt. Op de IOC-conferentie in juni werd daarom nog eens met nadruk geconcludeerd dat in ,,de Indische Oceaan [...] een aanmerkelijke dreiging bestaat voor zowel een lokale als een verre tsunami''.

Maar verder dan informele gesprekken dat een alarmsysteem zou moeten worden opgezet is het nooit gekomen. ,,Omdat tsunami's zo zeldzaam zijn in het gebied, werd er weinig energie in gestoken'', aldus Robert Bradnock van de universiteit van Cambrigde in The Hindu.

Landen als Indonesië en Thailand zijn wel aangesloten bij het Pacific Tsunami Warning Center (PTWC). En hoewel de aardbeving zich eergisteren in de Indische Oceaan voordeed, werd die ook bij het PTWC in Honolulu geregistreerd en doorgegeven aan de betrokken landen. Binnen een kwartier werden alle aangesloten landen gewaarschuwd dat de beving een vernietigende vloedgolf teweeg zou kunnen brengen. De informatie bereikte echter vervolgens niet de plaatsen waar de slachtoffers zijn gevallen, omdat daarvoor de infrastructuur en de alertheid om te handelen ontbreken.

En als dat wel was gebeurd, is het de vraag wat er vervolgens met de boodschap was gedaan. In Hawaii zou het, ondanks het waarschuwingssysteem en met de kennis van de verwoestende gevolgen van tsunami's in het achterhoofd, in 1986 toch mis zijn gegaan. En nog steeds zijn niet alle gevarenzones rondom de Stille Oceaan voldoende voorbereid. Zo is in Californië, aan de Amerikaanse westkust, alleen Crescent City `tsunami ready' volgens de lokale autoriteiten. Daar zijn evacuatie-routes aangegeven, daar worden borden geplaatst met de tekst `tsunami gevarenzone', daar wordt informatie verstrekt over de risico's en over de noodzaak om na een aardbeving voor de zekerheid naar hoger gelegen gebieden te vluchten.

Maar zelfs daar zouden de risico's kleiner zijn als bij de aanleg van nieuwe huizen en wegen meer rekening werd gehouden met de dreiging. Het is een wereldwijde trend om dichter bij het water te bouwen, op plaatsen waar het gevaar groot is, die gemakkelijk kunnen overstromen.

Toch lijkt de vernietigende tsunami van zondag de autoriteiten wakker geschud te hebben. Kevin Rudd, buitenlandwoordvoerder van de oppositionele Labor Party, zei gisteren dat Australië nu snel met buurlanden een systeem opzetten voor de Indische Oceaan. ,,Dit is geen kritiek op verleden of heden, maar er kan een les worden geleerd uit deze vreselijke tragedie'', aldus Rudd. Op de Maldiven, waar volgende week verkiezingen zijn, was de reactie van de oppositie veel harder. ,,De regering was totaal onvoorbereid op de ramp'', zegt de Democratische Partij in een verklaring. ,,Hoewel het land in het verleden verschillende vergelijkbare rampen heeft meegemaakt.''

,,Geen mens hoeft te sterven door een tsunami'', zegt Tad Murty, tsunami-deskundige aan de universiteit van Winnipeg in The New York Times. Hij heeft studie gemaakt van de situatie in de Indische Oceaan. ,,De golven zijn geheel voorspelbaar. We hebben de snelheid waarmee ze over de Indische Oceaan gaan volledig in kaart gebracht. Vanaf de plek waar de aardbeving plaatsvond hebben de golven er vier uur over gedaan om de kust van India te bereiken. Dat is genoeg tijd voor een waarschuwing.''

Omdat de getroffen kuststrook smal is, was het niet moeilijk geweest om tijdig weg te komen. Maar dan zou men zich wel bewust moeten zijn van het gevaar. Nu liepen op sommige plaatsen mensen naar het strand om de spectaculaire golven te zien en waren ze te laat om voor de tweede golf te vluchten.